2 ngôi mộ cổ ở chân cầu Thăng Long: Còn một quần thể di tích trong lòng đất?

 

Sau khi 2 ngôi mộ cổ tại khu vực chân cầu Thăng Long (Hà Nội) phát lộ, các nhà khảo cổ còn tìm ra 1 chiếc giếng cổ cách đó không xa. Chiếc giếng được coi như chiếc "chìa khóa" thể hiện nơi này từng tồn tại một khu dân cư.

 

Có giếng là có người ở

Chiếc giếng được nhà khảo cổ trẻ Nguyễn Văn Mạnh phát hiện ra trong quá trình khai quật 2 ngôi mộ cổ. Thành giếng cũng vô tình phát lộ trong quá trình các công nhân của Xí nghiệp Xây dựng số 1 (thuộc Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển hạ tầng đô thị) thi công làm đường. Trong lúc thi công, máy xúc đã vô tình xúc mất khoảng trên 1m thành giếng. Theo phát lộ ban đầu, giếng được xếp gạch nung theo vòng tròn. Miệng giếng có đường kính rộng 74 cm. PGS.TS Nguyễn Lân Cường cho biết, căn cứ vào gạch làm giếng có thể kết luận chiếc giếng có cùng thời kỳ với 2 ngôi mộ vừa được tìm thấy (thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 6).

Sau khi phát hiện ra chiếc giếng, các nhà khảo cổ đã giữ lại hiện trường và tiến hành đào thám sát lòng giếng. Đến nay, các nhân viên thám sát đã đào sâu được trên 3m nhưng vẫn chưa chạm đáy giếng. Trong lòng giếng, có khá nhiều hiện vật là gạch và các mảnh vỡ của những chiếc bình gốm. PGS Nguyễn Lân Cường cho biết, các hiện vật tìm thấy trong lòng giếng thuộc nhiều thời kỳ khác nhau. Từ việc phát lộ ra chiếc giếng, PGS Cường phỏng đoán, nơi này đã từng tồn tại một khu dân cư. Chính vì vậy, có thể cả một vùng rộng lớn xung quanh còn có những di vật cổ khác.

 

Chiếc giếng cổ có thể chứng minh nơi này từng có một quần thể dân cư sinh sống. (Ảnh: P.H)

 

Để nguyên hay mang về?

Các nhà khảo cổ đang mong muốn được giữ lại nguyên trạng cả hai ngôi mộ và chiếc giếng cổ. PGS Nguyễn Lân Cường cho biết, nhiều người làm trong ngành khảo cổ còn chưa được tiếp xúc với những kiến trúc cổ như thế này. Chính vì vậy, đang có nhiều phương án được đặt ra: Phương án ưu ái nhất là giữ lại nguyên trạng và khoanh vùng bảo vệ. Phương án thứ hai là trục cẩu di dời toàn bộ 2 ngôi mộ và chiếc giếng đưa về Bảo tàng Hà Nội để làm hiện vật trưng bày (phương án này có thể gặp rủi ro là bị gãy, vỡ...). Còn phương án cuối cùng là đành lấp đi để việc thi công được đảm bảo tiến độ và tháo dỡ một phần mang về làm hiện vật trưng bày.

Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có bất cứ quyết định nào về số phận của 2 ngôi mộ và chiếc giếng cổ nói trên. PGS Nguyễn Lân Cường cho biết, có rất nhiều nhà khoa học đã đến tận hố khai quật và tỏ ra rất thích thú với 2 ngôi mộ cũng như chiếc giếng khá nguyên vẹn này. Các nhà khoa học và giới khảo cổ đều có chung mong muốn là được giữ lại nguyên trạng. Theo PGS Cường, việc quyết định như thế nào về 2 ngôi mộ, chiếc giếng cũng như có tiếp tục mở rộng phạm vi khai quật hay không còn phụ thuộc vào kinh phí và quyết định của các cơ quan chức năng.

 

Vẫn còn nhiều bí ẩn

Như chúng tôi đã thông tin, trên các hàng gạch của ngôi mộ lớn có tồn tại nhiều chữ nổi giống nhau. PGS Nguyễn Lân Cường tiếp tục mang chữ này đi tham khảo ý kiến của nhiều nhà Hán học nhưng chưa thu được kết quả. Có người dịch chữ nói trên là chữ "Đặng" nhưng có ý kiến khác lại cho rằng chữ này không có trong từ điển. PGS Nguyễn Lân Cường suy đoán, có khả năng chữ này là tên của xưởng gạch sản xuất ra những viên gạch làm mộ, nhưng cũng có khả năng là họ của người nằm trong mộ. Ở một số ngôi mộ Hán đã tìm thấy ở nước ta, trên hàng gạch trong mộ cũng có chữ như ngôi mộ này và chúng trùng với họ của người chết được in trên tấm bài vị chôn trong mộ. Điều đáng tiếc là tấm bài vị trong ngôi mộ vừa phát hiện này đã không được tìm thấy nên các suy luận vẫn chưa thể thống nhất.

Liên quan đến những ngôi mộ Hán, có ý kiến cho rằng việc các nhà khảo cổ chưa bao giờ tìm thấy xương cốt và quan tài là vì đây là những ngôi mộ đã cải táng. PGS Nguyễn Lân Cường cho rằng các ngôi mộ Hán chỉ là tiêu xương chứ không phải cải táng, bởi trải qua thời gian, quan tài cũng như xác chết sẽ bị vi khuẩn xâm nhập, phân huỷ. Đối với 2 ngôi mộ vừa tìm thấy tại chân cầu Thăng Long, PGS Cường khẳng định chắc chắn ngôi mộ lớn có quan tài thông qua những chiếc đinh sắt được tìm thấy. Những chiếc đinh này nằm trải dọc theo chiều dài của ngôi mộ.

 

Đơn vị thi công đáng được khen thưởng 2 ngôi mộ cổ được các công nhân Xí nghiệp Xây dựng số 1 phát hiện ra trong quá trình thi công lắp đặt đường ống cống cho khu đô thị Ciputra. Khi máy xúc của họ đang làm việc thì chạm phải một đầu của ngôi mộ lớn khiến một phần của ngôi mộ này bị vỡ ra. Các công nhân thi công lập tức báo lên chính quyền và dừng thi công để phục vụ cho công tác khảo cổ.   PGS Nguyễn Lân Cường cho biết, đơn vị thi công tạo điều kiện rất tốt cho phía khảo cổ làm việc. Họ không than phiền gì về tiến độ thi công bị dừng lại. Trong khi đó, có nhiều đơn vị xây dựng khi "va" phải các kiến trúc cổ dưới lòng đất thường "ỉm" đi để không ảnh hưởng đến tiến độ.