48 năm, 1 đêm và 1 tháng
Giadinh.net - Một đêm đầu năm 2008, tại ấp 8, xã Sơn Phú (Giồng Trôm, Bến Tre) đã diễn ra một cuộc gặp kỳ lạ: Người mẹ 92 tuổi gặp lại đứa con nuôi đi bộ đội từ năm 16 tuổi nay cũng đã tóc bạc, da mồi.
Hơn nửa thế kỷ, mẹ con nhận ra nhau nhờ ký ức hai chiếc răng vàng bà kỷ niệm con trước khi lên đường. Sau 60 năm xa nhà nhưng người lính ấy chỉ ngủ ở nhà với mẹ một đêm rồi lại tất tả ra Bắc, vì ông còn nợ tiền người ta, phải đi làm trả nợ.
Đi 48 năm, trở về chỉ “ghé” qua nhà 1 đêm
Đầu năm 2008, một đồng nghiệp của tôi, anh Văn Trí là phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam tại Bến Tre có thông tin về một trường hợp liệt sĩ, đã có giấy báo tử, có Bằng Tổ quốc ghi công đã… 43 năm nay bỗng dưng trở về. Người đàn ông này nói bị lạc do vết thương nặng trong chiến đấu làm mất trí nhớ, quên đơn vị, quên cả đường về quê mẹ. Người đàn ông đã 73 tuổi ấy chỉ ở nhà được một đêm rồi lại tất tả ra Bắc. Ông còn nợ một người nào đó ở Tuần Châu, Quảng Ninh khoảng 10 triệu đồng nên phải ra làm để trả nợ. Người bạn đồng nghiệp ở phương
Theo những thông tin đồng nghiệp của tôi thu thập được thì người đàn ông có hoàn cảnh kỳ lạ này có tên “giấy tờ” là Huỳnh Văn Hai, sinh năm 1935 tại xã Sơn Phú, Giồng Trôm, Bến Tre. Tuy nhiên, theo một số người thân cũng như thông tin từ UBND xã Sơn Phú thì tên thật của ông là Nguyễn Văn Hai. Hồi nhỏ ông Hai được mẹ Trà, tức Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Võ Thị Trà (năm nay đã 92 tuổi, trú tại ấp 8, xã Sơn Phú) nhận làm con nuôi. Lớn lên ông Hai đi bộ đội (trong giấy ghi nhập ngũ tháng 5/1960). Hiện ở quê nhà, cha mẹ đẻ ông Hai đã mất, chỉ còn hai người cháu. Bản thân ông Hai ở ngoài Bắc không có vợ con, cũng không được hưởng chế độ gì của Nhà nước.
Giấy tờ mà ông Hai còn giữ lại được và trình với chính quyền xã Sơn Phú khi quay về chỉ có một biên bản khám sức khỏe, lập ngày 27/11/1974, do Hội đồng giám định y khoa Đoàn 592 cấp. Trong biên bản ghi ông Hai bị thương tật 27%, hạng 1 vĩnh viễn (nay là hạng 4-PV) và một giấy chứng nhận có thời gian công tác XYZ, do Đoàn 581 chứng nhận. Trong đó, phần thời gian công tác thì không ghi thời điểm bắt đầu nhưng có thời điểm hết thời hạn phục vụ là tháng 12/1969. Và trong hai loại giấy tờ này đều ghi họ ông Hai là Huỳnh, trong khi theo hồ sơ gốc tại xã ghi là họ Nguyễn.
 |
|
Khu vực ở phường Vàng Danh mà ông Hai đã có nhiều năm sinh sống, qua lại. (Ảnh: H.H) |
Đận quay về nơi chôn rau cắt rốn, ông Hai được hai người thanh niên đưa đi. Bởi vì sức khoẻ của ông rất yếu, trí nhớ cũng chưa hồi phục hẳn, chập chờn như đèn dầu leo lét. Theo giới thiệu của hai người thanh niên thì bố mẹ của họ đã từng có những thời gian khá dài cưu mang ông Hai. Một người tên là Vũ Văn Hưởng, ở xã Thượng Kiệm, huyện Kim Sơn (Ninh Bình ).
Theo lời anh Hưởng thì gia đình anh đã nuôi ông Hai trên chục năm. Nhưng sau đó, ông Hai bỗng dưng bỏ đi mất. Người thanh niên thứ hai tên là Phạm Văn Sơn, công nhân Công ty than Vàng Danh, nhà ở phường Vàng Danh, thị xã Uông Bí (Quảng Ninh). Bố anh Sơn cũng đã có một thời gian khá dài cưu mang ông Hai, ông cụ đã mất cách đây 2 năm.
Hành trình tìm người... đã chết
Dựa vào những dòng thông tin trên, tôi bắt đầu cuộc hành trình đi tìm... “liệt sĩ”. Đảo Tuần Châu thì không quá lớn nhưng đông người, tìm một ông già gần như... không tồn tại trên giấy tờ quản lý quả là mò kim đáy biển. Tôi quyết định đi Ninh Bình, tìm người đàn ông tên là Vũ Văn Hưởng ở xã Thượng Kiệm, Kim Sơn, Ninh Bình - người thanh niên đã đưa ông Hai về quê, nhưng đến nơi thì được biết gia đình anh Hưởng đã chuyển vào Nam sinh sống.
Tôi vẫn còn một cơ may khác là người thanh niên thứ hai đã đưa ông Hai về quê. “Phạm Văn Sơn, phường Vàng Danh, Uông Bí, Quảng Ninh”, mặc dù không có một địa chỉ rõ ràng nhưng tôi vẫn tin là dễ dàng tìm ra, nếu chính quyền địa phương không giúp được thông tin thì đi hỏi chắc không đến một buổi là có thể tìm ra. Nhưng thực tế không như suy tính của tôi ban đầu.
Anh Phạm Văn Sơn.
Phường Vàng Danh của Uông Bí có lẽ chẳng giống với bất kỳ một tổ chức phường nào khác trên cả nước về bố trí cũng như… đặc điểm dân cư. Gần như cư dân toàn phường là công nhân mỏ, cuộc sống hàng ngày được sắp xếp theo ca của nhà máy hơn là sự phân chia ngày đêm của tự nhiên. Và dân cư thì trải đều dọc theo một con suối bán kính lên cả chục km. Nghe chuyện, nhiều người đã không ngại dẫn tôi đi tìm. Nhưng đi gần cả ngày mà chỉ hỏi được vài chục nhà, thông tin lại càng rối, đành trở về và chờ người bạn đồng nghiệp tại Bến Tre tìm thêm thông tin.
Rất may, một người họ hàng của ông Hai tại Bến Tre đã kịp lưu lại điện thoại của người thanh niên ở phường Vàng Danh. Dù số điện thoại này gọi rất nhiều lần không có ai trả lời, tìm hiểu qua dịch vụ 1080 của tỉnh Quảng Ninh lại cho biết chủ thuê bao là một cái tên khác nhưng này tôi đã có “toạ độ” chính xác hơn: tổ 33, khối 9. Và lần này xuống Quảng Ninh, tôi chỉ mất hơn một tiếng đồng hồ là đã tìm được anh Sơn.
Đã chiều muộn nhưng anh Sơn vẫn còn... ngủ. Sau khi nghe tôi “trình bày”, anh Sơn ái ngại giải thích: “Dạo này em đang làm ca ba, đi làm từ đêm cho đến 10h giờ sáng hôm sau, nên ban ngày em thường rút giắc điện thoại ra để ngủ. Còn ông Hai thì trước đây ở cùng với bố em. Nhà em quê gốc ở
Dạo đó em còn nhỏ nên cũng không biết nhiều. Chỉ nhớ, lúc đó ông Hai làm ở xưởng bóng đèn của bố em. Chẳng ai biết tên thật của ông là gì, quê quán ở đâu, chỉ nghe giọng nói nên đoán là người miền
Phần lớn thời gian ông Hai ở xưởng, làm các công việc vặt và trông xưởng. Thi thoảng ông có qua nhà em, ăn cơm xong lại đi, chẳng mấy khi nói chuyện. Nhà em làm xưởng bóng đèn được mấy năm rồi thôi. Ông Hai thì đi theo ông Kỹ, người bạn làm bóng đèn với bố em đi làm ăn đâu đó. Ông Kỹ là dân làm ăn, buôn bán đủ nghề, phiêu bạt khắp nơi, em cũng không biết tình hình ông Hai thế nào.
Dạo bố em còn sống, thi thoảng ông Hai có ghé qua, tay bị tay gậy như người ăn xin. Nhưng ăn vội bữa cơm, ông lại đi ngay. Đến đầu năm nay, tự nhiên bác Kỹ gọi điện nói ông Hai đã bắt đầu nhớ lại được. Hình như quê ở đâu đó thuộc xã Sơn Phú, huyện Giồng Trôm, Bến Tre. Bác Kỹ gọi em và một người nữa, là anh Hưởng ở Ninh Bình cùng đưa ông Hai về tìm quê”.
Đi mất gần một tuần nhưng chỉ ở đó được một đêm - anh Sơn kể tiếp. “Lúc đến bến xe Miền Đông để đi Bến Tre rồi mà ông Hai vẫn không nhớ mình ở ấp nào, lúc thì nói ấp 7 lúc lại nói là ấp 8. Ông cũng chỉ nhớ người thân chết gần hết, chỉ còn lại một bà mẹ nuôi. Đến 8h đêm thì về đến ấp 8 xã Sơn Phú. Mấy chúng tôi vào đại một nhà người dân. Chẳng biết trời xui đất khiến thế nào lại vào đúng nhà ông Sáu một người em họ xa của ông Hai.
Khi hỏi về ông Hai thì ông Sáu cho biết, nhà ông có một người anh cũng tên là Hai có hoàn cảnh như vậy, nhưng là Nguyễn Văn Hai và đã hy sinh từ lâu. Đã có giấy báo tử, Bằng Tổ quốc ghi công, bà Trà, mẹ nuôi của ông đã lập bàn thờ hương khói gần năm chục năm nay. Gần nửa đêm hôm đó, mẹ Trà được con cháu chở đến. Bà hỏi: “Con có nhớ khi ra đi mẹ đưa cho con những vật gì không?”. Ông Hai đáp: “Mẹ cho con hai cái răng vàng”. Rồi hai mẹ con ôm nhau khóc, chuyện trò suốt đêm.
Anh sơn cho biết, ông Hai ngủ ở Bến Tre một đêm, sáng lên xã để báo cáo rồi ông Hai lại đòi ra Bắc. Đến bến xe Miền Đông thì anh Hưởng đi Sông Bé, còn anh Sơn và ông Hai đi tiếp. Ra đến nơi thì ông Kỹ đến đưa ông Hai đi, nghe nói đang làm cái gì đó ở Tuần Châu, Quảng Ninh. Anh Sơn đưa cho tôi số điện thoại của người đàn ông tên Kỹ. Ngày nào tôi cũng gọi vào số điện thoại đó vài lần, nhưng trong suốt gần 1 tháng lần nào cũng “số thuê bao hiện không liên lạc được”. Tưởng như đã mất dấu nhân vật, nhưng một hôm khi gọi vào số điện thoại này thì nghe có tín hiệu chờ cuộc gọi. Giọng một người đàn ông trả lời “Alô, ai gọi đấy?”. Tôi vồ lấy chiếc điện thoại nói lấy nói để...
(Còn nữa)
Ghi chép của Nguyễn Hoàng