Ăn thế nào là văn minh?

Ở nhiều nước trên thế giới, ngoài quan niệm dân gian, các nhà chuyên môn, những người yêu thích, hiểu ẩm thực đều bàn luận, viết những tài liệu, những cuốn sách hay về nghệ thuật ăn uống. Một trong những cuốn sách đó là cuốn “Phân tích khẩu vị” của luật sư người Pháp Jean Anthelme Brillat Savarin, được xuất bản lần đầu ở Paris vào năm 1825 có tiếng vang rất lớn.

Ông Savarin cho rằng: “Chính tạo hóa đã giúp con người kiếm thức ăn, nuôi sống họ và lại còn cho họ nếm mùi khoái lạc với các món ăn ngon.” Đó là một niềm hạnh phúc lớn lao của con người, là phần thưởng của tạo hóa dành cho con người.

Mỗi dân tộc trong lịch sử hình thành và phát triển của mình đều có phong cách ẩm thực với những đặc thù nhất định, nên vị luật sư này đã nhận xét: Có thể đoán biết được phần chính yếu của số phận một dân tộc thông qua việc quan sát họ ăn như thế nào. Đối với cá nhân riêng lẻ cũng vậy: “Hãy cho tôi biết anh thường xuyên thích ăn món gì, tôi sẽ có thêm luận cứ để nói rõ cho anh biết anh là người thế nào”.

Vậy, ăn uống như thế nào để biểu hiện phong cách sống và một lối ứng xử văn minh? Chúng ta hãy nhìn nhận chúng dựa trên một vài yếu tố sau:

Ăn chính là nghệ thuật: Chúng ta dựa vào trí tuệ mẫn tiệp, tình cảm đẹp đẽ để xây dựng cuộc sống có chất lượng cao, ngày một hoàn thiện; vì thế, cũng cần phải biết chọn thức ăn ngon - một biểu hiện của chất lượng cuộc sống. Rõ ràng là biết chọn thức ăn ngon, phù hợp với mình là cả một nghệ thuật.

Ăn là biểu hiện văn hóa ứng xử: Ăn uống soàm soạp, gắp liên tục, ăn ngấu nghiến, gây tiếng động mạnh khi va chạm bát, đĩa đựng thức ăn với thìa, nĩa, đũa, dao cùng với tư thế ngồi xấu... đều thể hiện là người thô tục, thiếu văn hoá. Câu nói của người Việt ta “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” là rất ý nhị.

Có quan niệm còn cho rằng khi ăn cũng phải giữ phong độ uy vũ, mạnh mẽ, chân tình nhưng tránh thô lậu. “Nam thực như hổ, nữ thực như miêu” là muốn nhấn mạnh ý người nam ăn phải khỏe, tư thế tỏ rõ nam tính, còn nữ nhi trái lại phải ăn uống dịu dàng, làm dáng, thể hiện nữ tính.

Ăn cần đúng kỷ luật, nguyên tắc: Kỷ luật ở đây là “Khách ăn và đầu bếp cần có một phẩm chất không thể thiếu: đó là đúng giờ”. Còn nguyên tắc ăn là: “Một bữa tiệc được sắp xếp theo bậc thang ăn nhẹ dần”. Thông thường qua vài món khai vị, người đãi tiệc nên thết đãi các món chính mà khách ưa thích và cuối cùng là tráng miệng bằng hoa quả, kem, trà, cà phê, ...

Ăn chính là thực hiện niềm vui sáng tạo: Phát hiện một món ăn mới phải thấy là vui sướng như phát hiện ra một niềm vui mới. Tạo ra món ăn mới là một phát minh: nếu suy nghĩ được như vậy thì ngành ẩm thực mới phát triển và là một trong những nguồn cảm hứng vô tận cho những ai yêu nó, để tâm sức vào nghiên cứu nó.

Cuối cùng, thiết nghĩ khi chuẩn bị món ăn, người đầu bếp phải sắp xếp sao cho nguyên liệu vừa đủ với số lượng khách; nồi, niêu, xoong, chảo, chén tô, đĩa, thìa, dao, thớt… sạch sẽ. Nấu món ăn nào trước, món ăn nào sau phải hợp lý, thứ tự, thái độ nấu nướng vui vẻ, hứng khởi. Khi dọn ăn, nên chú ý lời mời chào tiếp món ăn chu đáo, ý vị thì càng làm cho các món ăn ngon thêm bội phần.

Nghệ thuật ẩm thực trong cuộc sống hiện đại càng cần được đông đảo công chúng và các chuyên gia văn hóa chú ý. Vì khi đời sống vật chất của mọi người được nâng lên thì ẩm thực cũng là một tiêu chuẩn đánh giá phẩm chất tinh thần của cuộc đời. Triết lý sống – mà người Việt gọi là “cách ăn ở” - trong ẩm thực được hình thành từ đó.

Giảng Võ