Bàn về vai trò Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Phật giáo Việt Nam gắn sự tu tập với trách nhiệm xã hội

Hơn 2.000 năm hiện diện tại Việt Nam, Phật giáo đã hòa quyện vào đời sống, văn hóa dân tộc, phát huy tinh thần nhập thế phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước. Ngày 2/11, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học "Vai trò của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới".

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Tất Thắng - Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương khẳng định Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ Việt Nam) luôn trân trọng những đóng góp của Giáo hội, tăng ni, Phật tử trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, chăm lo an sinh xã hội, bồi đắp văn hóa, đạo đức và mở rộng quan hệ đối ngoại nhân dân.

"Điều đáng quý nhất là tinh thần từ bi, trí tuệ của Phật giáo đã thực sự đi vào đời sống, trở thành hành động cụ thể vì con người", ông Phạm Tất Thắng khẳng định.

Ông cho biết Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương cùng MTTQ Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành với Giáo hội; lắng nghe, phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của tăng ni, Phật tử; giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và phản biện các dự thảo chính sách liên quan. Đồng thời, phát huy vai trò của chức sắc, người có uy tín trong củng cố đồng thuận xã hội, tạo điều kiện để Giáo hội tham gia các phong trào thi đua yêu nước.

Theo ông Phạm Tất Thắng, trong kỷ nguyên mới, Phật giáo cần chủ động đóng góp cho phát triển thông qua bồi đắp nhân cách, trí tuệ con người, tăng cường đoàn kết và giữ gìn bản sắc trong hội nhập.

GS.TS Lê Văn Lợi - UV Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam nhận định, Phật giáo có nhiều tiềm năng đóng góp cho đất nước. Đó là đội ngũ tăng ni, mạng lưới tổ chức, cơ sở thờ tự và cộng đồng Phật tử có khả năng kết nối, lan tỏa các giá trị tích cực; hệ giá trị tư tưởng, đạo đức, văn hóa phù hợp với mục tiêu phát triển lấy con người làm trung tâm.

Các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, bảo tồn di sản và phát triển du lịch văn hóa, tâm linh cũng thể hiện đóng góp của Phật giáo. Những ngôi chùa ở vùng biên giới, hải đảo góp phần bảo vệ chủ quyền Tổ quốc. Hệ thống học viện, trường cao đẳng, trung cấp Phật học từng bước đào tạo đội ngũ tăng ni có trình độ, năng lực hoằng pháp và quản trị, đáp ứng yêu cầu giáo dục, hội nhập quốc tế.

Vận dụng "Ngũ giới" trong sử dụng trí tuệ nhân tạo

Tại hội thảo, Hòa thượng, TS Thích Thanh Nhiễu, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho biết, công nghệ đang được ứng dụng trong quản trị, giáo dục, đào tạo và truyền thông. Các cổng thông tin điện tử, chương trình đào tạo từ xa, hoạt động phát trực tiếp và nội dung trên mạng xã hội giúp kết nối cộng đồng, vượt qua khoảng cách địa lý.

Môi trường số cũng đặt ra nguy cơ giả mạo, xuyên tạc và lợi dụng danh nghĩa Phật giáo. Đã xuất hiện tài khoản sử dụng tên tuổi, hình ảnh của chức sắc, cơ sở Phật giáo để kêu gọi chuyển tiền; các bài thuyết giảng bị cắt ghép, phát tán sai lệch. Công nghệ làm giả hình ảnh, video, trong đó có deepfake, khiến việc xác minh thông tin và bảo vệ niềm tin của công chúng thêm khó khăn.

Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu đề xuất xây dựng cơ chế xác thực thông tin chính thức, nâng cao khả năng nhận diện tài khoản giả mạo và phối hợp với cơ quan chức năng xử lý hành vi lừa đảo, xuyên tạc. Theo Hòa thượng, công nghệ cần bổ trợ cho thực hành truyền thống; việc đưa nghi lễ lên nền tảng số phải bảo đảm gìn giữ các giá trị văn hóa, tâm linh, tránh làm biến dạng bản chất.

Từ góc độ đạo đức trong sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Thượng tọa, TS Thích Đồng Thành, Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế, đề cập việc vận dụng "Ngũ giới" của Phật giáo.

Theo Thượng tọa, giới "không sát sinh" gợi mở nguyên tắc không trao quyền sát hại con người hoặc động vật cho những hệ thống tự động thiếu trách nhiệm đạo đức. Giới "không trộm cắp" đặt ra yêu cầu về đạo đức dữ liệu. Giới "không nói dối" nhắc nhở con người không sử dụng AI để tạo, phát tán tin giả, hình ảnh giả, làm giả chứng cứ, giả danh người khác hoặc bịa tài liệu.

"Nếu AI được phát triển bằng trí tuệ, hướng dẫn bởi từ bi, kiểm soát bởi trách nhiệm và sử dụng như một phương tiện chứ không phải một đối tượng để con người phó thác toàn bộ đời sống tinh thần, nó có thể trở thành một phương tiện thiện xảo rất lớn của thời đại", Thượng tọa Thích Đồng Thành nêu quan điểm.

Di sản Phật giáo như một nguồn lực phát triển văn hóa

Phát huy giá trị di sản Phật giáo là một nội dung được quan tâm tại hội thảo, GS.TSKH Vũ Minh Giang - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, trong lịch sử, chùa từng là nơi sinh hoạt văn hóa, lưu giữ tri thức, tổ chức lễ hội và kết nối cộng đồng. Quá trình hòa nhập với tín ngưỡng bản địa giúp Phật giáo gắn bó sâu sắc với văn hóa Việt Nam.

Theo ông, di sản vật thể và phi vật thể của Phật giáo có thể đóng góp cho các lĩnh vực công nghiệp văn hóa như du lịch, xuất bản, điện ảnh, mỹ thuật, thiết kế sáng tạo và truyền thông số. Việc khai thác phải gắn với bảo vệ không gian văn hóa, tính thiêng và các giá trị cốt lõi, tránh thương mại hóa.

GS.TSKH Vũ Minh Giang nhấn mạnh, "phát huy di sản Phật giáo Việt Nam không phải là sự trở về với quá khứ", mà là khai thác những giá trị bền vững của truyền thống để phục vụ hiện tại và tương lai.

Các ý kiến cũng nhìn nhận Phật giáo là nguồn lực văn hóa mềm. Việc Việt Nam nhiều lần đăng cai Đại lễ Vesak cùng các hoạt động giao lưu Phật giáo quốc tế góp phần lan tỏa tinh thần hòa bình, khoan dung, đối thoại và quảng bá hình ảnh đất nước.

Hòa thượng, TS Thích Thanh Quyết, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, đánh giá các tham luận đã làm rõ vai trò của di sản Phật giáo trong phát triển văn hóa, bồi đắp bản lĩnh và nhân cách con người Việt Nam.

Hội thảo đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo tăng ni, nâng cao năng lực quản trị, cải tiến phương thức truyền tải giáo lý và ứng dụng công nghệ số; đồng thời ngăn ngừa mê tín dị đoan, thương mại hóa và lợi dụng danh nghĩa Phật giáo.

Theo Hòa thượng Thích Thanh Quyết, cần tiếp tục phát huy giá trị đạo đức, văn hóa Phật giáo trong xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh, thúc đẩy an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.