Bí quyết thành công của công tác Y tế

Khi vừa nhận nhiệm vụ lãnh đạo Bộ Y tế, Bộ trưởng đã nhập cuộc ngay việc chỉ đạo cứu nạn vụ sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ. Tiếp đó là lũ lụt, rồi chỉ đạo ngăn chặn, khống chế dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm… Thưa Bộ trưởng, liệu đây có phải là những thử thách đầu tiên? Xin Bộ trưởng cho biết diễn biến tâm trạng của mình trước những sự kiện này?

(Một chút suy tư) Đúng là những thử thách song cũng không đến nỗi quá bất ngờ. Cổ ngữ có câu “Sinh ư nghệ …”. Làm ngành nghề nào đương nhiên phải chấp nhận những khó khăn, thách thức của ngành nghề ấy. Trước đây làm Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, rồi làm Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội, trực tiếp Chủ nhiệm Uỷ ban DS-KHHGĐ Hà Nội, phụ trách khối Văn hoá - Xã hội, trong đó có Y tế; rồi trách nhiệm Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội, thực tế cũng đã không ít lần tôi phải đối mặt với những “thử thách” tương tự, theo phạm vi địa phương. Hỏi về diễn biến tâm trạng, thật tình tôi có lo lắng. Trước hết lo vì phạm vi cả nước, địa bàn rộng lớn, nhiều mối quan hệ mới mẻ… Nhưng tâm trạng đó chỉ thoảng qua lúc đầu, như người lính trước giờ nổ súng, nghĩ về điều gì sẽ xảy ra, khó tránh khỏi chút xao động. Song khi đã lâm trận, khai hoả thúc giục tiến công, mọi âu lo tan biến hết. Chỉ còn duy nhất một ý chí: nỗ lực, mưu trí, hợp đồng tác chiến, bằng mọi cách hoàn thành nhiệm vụ, giành thắng lợi nhanh nhất, giảm thiểu tổn thất ít nhất. Trong các vụ cứu nạn sập cầu Cần Thơ, chống dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm, cứu giúp đồng bào miền Trung bị thiên tai, bão lũ vừa qua, diễn biến tâm trạng đại thể đều như vậy. Rất vui mừng là công việc đạt kết quả tốt. Được như vậy là nhờ sự đoàn kết, hợp tác, ủng hộ rất lớn của đồng nghiệp trong toàn ngành, sự phối hợp tích cực của các địa phương,…

Trong tất cả những công việc đó, (và những công việc tương tự sắp đến), theo Bộ trưởng, điều gì là quan trọng nhất?

Theo riêng tôi nghĩ, như vừa nói trên, điều quan trọng nhất chính là sự đoàn kết, hợp tác, ủng hộ của các đồng nghiệp trong toàn ngành; sự chỉ đạo sâu sát của Trung ương, Thủ tướng Chính phủ; cộng với sự phối hợp tích cực của các địa phương. Có sự đoàn kết, hợp tác, phối hợp đó, những khó khăn, trở ngại vật chất cụ thể (như huy động nhân lực, trang thiết bị, phương tiện, thuốc men, v.v…) đều có thể vượt qua. Tinh thần đoàn kết, sự phối kết hợp ấy phải được chăm lo gây dựng, vun đắp, củng cố thường xuyên, theo kế “sâu rễ, bền gốc”; hoặc nói theo ngôn ngữ quân sự là “nuôi quân 3 năm để dùng 1 giờ!”. Thứ bửu bối vạn năng ấy phải luôn sẵn; khi gặp sự cố tai biến mới có thể kịp phát huy. Còn tại hiện trường mỗi vụ việc, với cương vị “Tư lệnh”, điều cần thiết là tư thế luôn bình tĩnh, sáng suốt, biết động viên, phối hợp tốt các quân, binh chủng. 

Giải quyết tình trạng “quá tải” ở các bệnh viện lớn là một đòi hỏi bức xúc của xã hội và đã được lãnh đạo Bộ quan tâm, đưa ra nhiều giải pháp. Một cách thật tóm lược, thưa Bộ trưởng, giải pháp nào là then chốt, quyết định?

Về những giải pháp cụ thể, có thể khái quát thành 2 phần. Trước hết là các giải pháp tình thế, mỗi bệnh viện có thể làm ngay, như: Tận dụng diện tích sẵn có, tăng thêm phòng/giường bệnh; nâng cao chất lượng điều trị để rút ngắn thời gian nằm viện một cách hợp lý; thực hiện nghiêm y lệnh phân loại bệnh nhân, kiên quyết “mời” ra viện khi đã hoàn tất giai đoạn bắt buộc nội trú. Phần thứ hai là các giải pháp cơ bản, cần sự phối kết hợp nhiều bên, như: Tăng cường năng lực của các tuyến cơ sở; xây dựng thêm các bệnh viện mới; phát triển loại hình “bệnh viện ban ngày”, “bác sĩ gia đình”; xiết chặt kỷ cương phân tuyến điều trị, ngăn ngừa những trường hợp chuyển viện không cần thiết. Biện pháp tài chính, định mức viện phí chênh lệch đủ sức “đẩy/kéo” bệnh nhân theo đúng tuyến cần thiết. Làm tốt công tác truyền thông, tư vấn cho bệnh nhân an tâm điều trị theo đúng tuyến kỹ thuật.Tuy nhiên, theo tôi, tổng quát hơn, cần một giải pháp tạo “động lực” cho chính đội ngũ thày thuốc, các cấp quản lý bệnh viện. Điều này thật sự không có gì bí hiểm, vốn đã được “nhỡn tiền” tại hầu khắp các nền y tế phát triển. Đó là sự cạnh tranh. Phải tạo lập được cơ chế cạnh tranh giữa các bệnh viện, các khoa phòng và ở ngay mỗi người thày thuốc. Đương nhiên phải là cạnh tranh công khai, văn minh, lành mạnh.   

Mô hình “Y cao” đang được lãnh đạo Bộ quan tâm chỉ đạo hoàn tất công đoạn nghiên cứu, chuẩn bị để sớm triển khai thực hiện. Xin Bộ trưởng giới thiệu khái quát những tính ưu việt của mô hình?

Đại thể đây là mô hình đáp ứng nhu cầu đặc biệt cao của lớp người có thu nhập cao. Theo một tài liệu đã công bố trên báo chí, mỗi năm từ trong nước có khoảng 20.000 – 30.000 người ra nước ngoài chữa bệnh, tiêu tốn khoảng 500 triệu đến 1 tỷ USD. Nên biết, số tiền đó là bằng 1/2 kim ngạch xuất khẩu của Thủ đô Hà Nội, hoặc 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản cả nước. So sánh với một số nước trong khu vực, trình độ chuyên môn của đội ngũ thày thuốc Việt Nam không kém. Trang thiết bị kỹ thuật cũng đã được đổi mới, cập nhật hiện đại. Vấn đề chính là tổ chức quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ. Đất nước đổi mới, chuyển sang kinh tế thị trường. Trong khi tập trung lo phục vụ số đông nhân dân thu nhập trung bình và thấp (nghèo!), không thể không thừa nhận một bộ phận đã vượt lên, làm giàu hợp pháp, thu nhập cao, có nhu cầu cao khám chữa bệnh. Kể cả nhiều người nước ngoài đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam. Mô hình “Y cao” đáp ứng trực tiếp những nhu cầu đó, đem lại nguồn thu đáng kể cho đất nước. Đồng thời cũng tạo cơ sở thực tiễn để ứng dụng công nghệ cao, thực hiện những sáng tạo, phát minh khoa học kỹ thuật tiên tiến.

Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu nhận bàn giao từ người tiền nhiệm - Bộ trưởng Trần Thị Trung Chiến. Ảnh: Hồng Điệp

“Phải làm cho người dân an tâm khám chữa bệnh bằng Thẻ Bảo hiểm Y tế!”. Công luận rất hoan nghênh quan điểm đó của Bộ trưởng, song vẫn băn khoăn chưa biết “phải làm” đó bao hàm những gì và như thế nào?

Câu hỏi rất hay! Việc phải làm, đại thể gồm 2 phần. Phần về các cơ sở y tế hay người phục vụ là phải nâng cao chất lượng phục vụ, làm hài lòng bệnh nhân – khách hàng. Như vừa nói ở trên, cần tạo lập cơ chế cạnh tranh để “buộc” người phục vụ luôn phải tự chăm lo, đáp ứng yêu cầu ấy. Phần người dân, phải có cơ chế để thấy rõ, chấp nhận Bảo hiểm Y tế (BHYT) là sự lựa chọn khôn ngoan nhất, tiết kiệm nhất. Đa dạng hoá BHYT, nhiều hình thức, mức độ, để người dân thêm quyền lựa chọn. Đồng thời, bằng thực tế chứng tỏ rằng mua BHYT là “tiết kiệm” hơn nhiều so với mỗi khi ốm đau phải tự bỏ tiền chạy chữa (thực tế này, những ai có dịp ra nước ngoài, có thời hạn lưu trú đủ dài, đều đã thấy rõ). 

Chính sách viện phí mới đang được dự thảo, đưa ra lấy ý kiến nhân dân. Xin Bộ trưởng cho biết những nét lớn nhất, mục đích, ý nghĩa của Chính sách này?

Mục đích, ý nghĩa chính yếu của Chính sách viện phí (mới), nên được xem xét từ 2 phía. Phía người cung cấp dịch vụ y tế hay bệnh viện, phải thu đúng/ đủ, bảo đảm cho bệnh viện vận hành bình thường như một doanh nghiệp, (có thể là doanh nghiệp có lợi nhuận hoặc tổ chức phi lợi nhuận). Phía người sử dụng dịch vụ y tế hay bệnh nhân, phải trả đúng / đủ, để biết rõ mình đã tiêu tốn thực sự ngần ấy cho khám chữa bệnh (qua đó, thêm ý thức phòng bệnh hơn chữa bệnh!). Tuy nhiên, chỗ khác với dịch vụ mua bán hàng hoá hoặc các dịch vụ thông thường khác là: Thứ nhất, cả 2 bên thu / chi viện phí chủ yếu qua hệ thống BHYT. Nói cách khác là thiết chế để thu / chi viện phí qua hệ thống BHYT chiếm tỉ lệ ngày càng cao; giảm thấp tối thiểu mọi hình thức thu / chi trực tiếp. Thứ hai, đối với mua / đóng BHYT, có chính sách trợ giúp đối tượng chính sách, người nghèo, trẻ dưới 6 tuổi, lớp người tuổi đặc biệt cao, học sinh / sinh viên, những nạn nhân rủi ro cơ nhỡ (cấp thẻ BHYT giảm phí, miễn phí). Nguồn kinh phí trợ giúp, một phần lấy từ ngân sách, phần khác do vận động xã hội từ thiện. Bộ phận ngoài các đối tượng được trợ giúp kể trên phải trả đầy đủ chi phí khám chữa bệnh. Và như vậy, về ngân sách, theo hướng tăng cường đảm bảo xã hội, nói chung sẽ chi nhiều hơn; nhưng không chi “bao cấp” cơ sở cung ứng dịch vụ, mà tập trung chi trực tiếp cho người hưởng dịch vụ.

Công tác Dân số được sáp nhập với Y tế là vấn đề mới của Bộ. Song theo dõi cả quá trình thì thực chất chỉ  là chuyện “Kim - Kiều tái ngộ!”. Được biết Bộ trưởng khi còn công tác ở UBND TP Hà Nội, có thời kỳ lãnh đạo cơ quan Dân số, sau đó lãnh đạo cơ quan Y tế. Nay là người đứng đầu ngành Y tế – Dân số, Bộ trưởng có suy nghĩ như thế nào?

Trong bộ máy hành chính của Nhà nước ta, thực tế đã có những bộ phận nhiều lần tách, nhập. Quản lý công tác Dân số là một trong những trường hợp đó. Đương nhiên, mỗi khi tách, nhập đều có lý do chính đáng. Đặt vấn đề xem xét, đánh giá, rút kinh nghiệm là cần thiết, song nên để dịp thuận tiện khác. Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành văn bản mới quy định chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy Bộ Y tế; trong đó có Tổng cục Dân số – KHHGĐ. Theo đó, sẽ dần sắp xếp lại bộ máy ở các địa phương. Nhấn mạnh những điều kiện thuận lợi mới để tận dụng, phát huy, như: Dân số chăm lo theo dõi, đánh giá, phát hiện những xu hướng biến động dân số; tăng cường quản lý hướng tới mức sinh thấp, giảm tốc độ gia tăng dân số, điều hoà phân bố dân số, nâng cao chất lượng dân số. Y tế chăm lo trực tiếp các dịch vụ KHHGĐ, bảo vệ sức khoẻ, nâng cao tuổi thọ. Quản lý tập trung, thống nhất Y tế và Dân số tạo điều kiện thuận lợi lồng ghép các chương trình, dự án có chung mục tiêu, cùng địa bàn hoạt động. Ở cơ sở xã, phường, thôn bản, tổ dân phố, càng thuận lợi trong việc kết hợp cán bộ, mạng lưới cộng tác viên, thêm nhiều “chân rết” đắc lực cho cả Y tế và Dân số.    

Năm 2008, Bộ sẽ có những định hướng, quyết sách nào để công tác Dân số tiếp tục giữ vững, phát huy những kết quả đã đạt được, đồng thời hạn chế, khắc phục những mặt còn yếu, đáp ứng những yêu cầu, mong đợi của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội?

Tại buổi mít tinh trọng thể kỷ niệm 46 năm Ngày Dân số Việt Nam 26/12 vừa qua, bài phát biểu quan trọng của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã nêu ý kiến chỉ đạo 3 vấn đề cần tập trung làm tốt: 1) Tiếp tục tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức về công tác DS-KHHGĐ; 2) Đảm bảo các điều kiện về tài chính, phương tiện kỹ thuật trong tổ chức thực hiện các mục tiêu DS-KHHGĐ; 3) Phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, đoàn thể trong tổ chức thực hiện lồng ghép công tác DS-KHHGĐ với Y tế chăm sóc sức khoẻ và các chương trình khác. Bài phát biểu của tôi cũng đã đề cập 7 nhiệm vụ, giải pháp cụ thể (Báo Gia đình & Xã hội ngày 28/12/2007 đã đăng trích yếu đầy đủ. Cũng ngày 26/12, trả lời phỏng vấn các báo Nhân Dân, Tin tức, Gia đình & Xã hội, tôi đã nói rõ thêm một số điểm. Nay xin không nhắc lại). Điều muốn nhấn mạnh là việc bớt đầu mối ngang Bộ làm công tác Dân số (Ủy ban Quốc gia Dân số – Kế hoạch hóa gia đình, sau là Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em), đưa công tác Dân số trở lại Bộ Y tế, đó hoàn toàn do yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính phù hợp với những điều kiện mới của đất nước; tuyệt đối không có nghĩa hạ thấp vị trí, tầm quan trọng của công tác DS - KHHGĐ. Trái lại, trong quan hệ hợp nhất Y tế – Dân số, đòi hỏi phải đẩy mạnh hơn, làm tốt hơn công tác DS - KHHGĐ, như Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã giao nhiệm vụ.  

Hội nghị tổng kết 8 năm thi hành Luật Báo chí đã đánh giá những mạnh, yếu của báo chí nói chung. Trong lĩnh vực Y tế - Dân số, Bộ trưởng có những mong muốn gì phát huy vai trò báo chí nói chung và riêng với Báo Gia đình & Xã hội?

Theo kết quả Hội nghị tổng kết 8 năm thi hành Luật Báo chí, chúng ta dễ nhận ra những mạnh, yếu của báo chí trong đời sống xã hội nói chung, cũng là những mạnh, yếu đã diễn ra trong báo chí của lĩnh vực Y tế – Dân số. Hướng tới mục tiêu xây dựng “xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, rất cần thiết phát huy vai trò của báo chí. Như đã được in trang trọng trên tiêu đề nhiều tờ báo lớn nhỏ: Báo là cơ quan của tổ chức, đoàn thể, đồng thời là TIẾNG NÓI / DIỄN ĐÀN của nhân dân. Y tế – Dân số vốn là sự nghiệp của toàn dân, tác động sâu sắc đến sức khoẻ, đời sống thường nhật của mọi tầng lớp nhân dân. Tôi tha thiết mong báo chí của lĩnh vực Y tế – Dân số luôn bám sát, phản ánh được sâu rộng TIẾNG NÓI của người dân, những nhận xét khen chê, nguyện vọng, đòi hỏi về các mặt công tác Y tế – Dân số. Báo Gia đình & Xã hội trước đây là tổ chức sự nghiệp của Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, nay chuyển về trực thuộc Tổng cục Dân số – KHHGĐ của Bộ Y tế, nên sớm có những chuyển biến tương thích, làm tốt hơn vai trò một cơ quan ngôn luận chuyên ngành. Chẳng hạn, có thể phối hợp với cơ quan chức năng của Tổng cục và Bộ, xây dựng quy chế để qua thông tin của báo, Bộ trưởng, Tổng Cục trưởng trực tiếp, kịp thời khen thưởng những điển hình tiêu biểu, xuất sắc trong lĩnh vực Y tế – Dân số; đồng thời, cũng trực tiếp, kịp thời nhắc nhở, phê bình những sai trái gây hậu quả xấu (theo hình thức Thẻ vàng, Thẻ đỏ).    

Nhân dịp Năm mới 2008 – Mậu Tý, Bộ trưởng có thông điệp gì với đội ngũ làm báo và bạn đọc Báo Gia đình & Xã hội?

Do chênh lệch của hai dòng lịch, Tết Dương lịch năm 2008 và Tết Âm lịch Mậu Tý sắp tới có khoảng cách khá xa (hơn 1 tháng). Tuy nhiên, theo thường lệ, xin cứ được mừng chúc chung cả hai Tết Năm mới. Đôi lời mộc mạc như sau: Chúc toàn thể đội ngũ làm báo và bạn đọc Báo Gia đình & Xã hội sức khoẻ, hạnh phúc, an khang, thịnh vượng, công việc nhiều tiến bộ! Chúc đội ngũ làm báo ra báo đều đặn, hay hơn, hấp dẫn hơn! Chúc bạn đọc đến với Báo nhiều hơn. Vừa đọc báo vừa mạnh dạn, thẳng thắn góp ý, phê bình, xây dựng Báo. Thể hiện TIẾNG NÓI của chính mình về mọi mặt hoạt động của ngành  Y tế – Dân số để công tác Y tế – Dân số phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn!

Xin chân thành cảm ơn Bộ trưởng!

Thúy Nga