Biết nước ô nhiễm vẫn phải dùng

Cách bờ sông Hồng chưa đầy 50m, hơn 100 hộ dân thôn Bảo Vinh (gần cổng đền Bảo Hà) nhiều năm nay vẫn sử dụng chung nguồn nước giếng làng, mặc dù biết giếng này không đảm bảo vệ sinh do nhiễm gỉ sắt từ công trình kè sông. Sự ô nhiễm này được Sở Tài nguyên và Môi trường xác nhận thông qua việc xét nghiệm mẫu nước. Bằng chứng rõ ràng nhất là trên bề mặt thành giếng hay các ống dẫn nước của người dân luôn phủ kín một lớp gỉ sắt. Sở Tài nguyên và Môi trường đã ra thông báo khuyến cáo người dân không nên sử dụng nguồn nước trên. Thế nhưng, nguồn nước này vẫn được các hộ sử dụng trong sinh hoạt, mặc dù họ vẫn biết là nguồn nước trên bị ô nhiễm, có nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng không dùng thì không biết lấy đâu ra nguồn nước sạch để thay thế.

 

Sinh hoạt hàng ngày của người dân phải dùng đến nguồn nước từ các khe suối. Ảnh: Cương Huyền

Tình trạng “khát” nước sạch cũng diễn ra tại thôn Bảo Vinh, Liên Hà 1, Liên Hà 2 của xã. Nơi đây có vài trăm hộ sinh sống, nhưng có tới 90% lâm vào tình cảnh thiếu nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Các hộ tự đào giếng, nhưng nguồn nước có lượng đá vôi rất lớn, chỉ dám dùng vào việc tắm giặt hoặc phục vụ tưới cây và chăn nuôi. Cực chẳng đã, có hộ khá giả về kinh tế đã tự đầu tư hàng chục triệu đồng xây dựng bể chứa nước từ các khe trên núi và làm đường ống dẫn nước về nhà sinh hoạt. Thế nhưng, ngay cả nguồn nước hiếm hoi này cũng đang có nguy cơ bị ô nhiễm nghiêm trọng, bởi tình trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tràn lan của một số hộ dân. Tất cả quá trình pha chế thuốc bảo vệ thực vật và rửa bình phun được thực hiện ngay tại các đập gần đó. Thêm nữa, chất thải từ chăn thả gia súc tại đầu nguồn nước cũng là lí do khiến nhiều người dân không khỏi lo lắng.

 

Gần sông, suối nhưng người dân vẫn phải mua nước để sinh hoạt nấu ăn. Nguồn nước được cả xã mua là của bản Liên Hà 3, cách trung tâm xã khoảng 1km. Đây là bản nằm dọc quốc lộ 279 dưới chân núi đá Mã Yên Sơn, có hơn 10 mạch nước nhỏ chảy ra từ khe đá, được các hộ dân gia công, tạo máng hứng trực tiếp vào những chiếc can, rồi sau đó, dùng xe trâu kéo xuống chợ Bảo Hà bán và một phần lớn đem đến các địa chỉ quen thuộc là các gia đình, nhà hàng...

Thôn Liên Hà 2 có khu tập thể giáo viên với gần 30 thầy, cô giáo của Trường THPT số 2 Bảo Yên đang sinh sống. Ngay giữa khu tập thể, các giáo viên đã phải đào một giếng lớn, sâu 7m, nhưng cũng chỉ để tắm giặt vì lượng đá vôi quá lớn. Thành ra nước ăn hàng ngày, các giáo viên vẫn phải đi mua.
Với giá bán hiện nay ở mức 3.000 – 4.000 đồng/can 20 lít, một ngày một người chỉ cần bán một xe nước chừng 50 can đã có thu nhập 150.000 - 200.000 đồng/ngày. Anh Hoàng Minh Chung (bản Liên Hà 3) cho biết, mỗi ngày gia đình anh bán được khoảng 40 - 50 can nước, cho thu nhập từ 2 - 5 triệu đồng/tháng. Trung bình mỗi ngày, bản Liên Hà 3 cung ứng trên dưới 10.000 lít nước. Theo anh Chung, không phải hộ dân nào cũng có thể được dùng nguồn nước trên, vì lượng nước chảy ra tại các mạch nước này cũng chỉ đáp ứng một phần nhu cầu. Đặc biệt là vào mùa khô, nguồn nước mạch càng trở nên khan hiếm, chỉ đủ đáp ứng cho chính các hộ dân tại đây.

 

Trước thực trạng người dân thiếu nước sinh hoạt đảm bảo vệ sinh, nhiều dự án nước sạch được chính quyền xã Bảo Hà phối hợp với các cơ quan chức năng tiến hành khảo sát địa điểm, triển khai xây dựng trạm bơm lọc nước. Tuy nhiên đến nay, vì nhiều lí do, nên những dự án đó vẫn chỉ là trên giấy, chưa có tín hiệu khả quan.

Năm 2006, Công ty Kinh doanh nước sạch Lào Cai đã tiến hành khảo sát nguồn nước thuộc bản Liên Hà 3. Trên cơ sở đó, đơn vị sẽ cho xây dựng bể chứa lớn ở đầu nguồn nhằm cung cấp nước sinh hoạt cho người dân khu vực trung tâm xã Bảo Hà. Tuy nhiên quá trình triển khai dự án đã gặp phải khó khăn trong vấn đề giải phóng mặt bằng, cũng như kinh phí xây dựng.

Năm 2010, UBND tỉnh đã giao cho Sở NN&PTNT tiến hành khảo sát suối Ngòi Khôi (thuộc bản Liên Hà 2) nhằm xây dựng hệ thống đường ống dẫn nước về các bản định cư. Nhưng, theo ông Nguyễn Văn Chung, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Bảo Hà thì dự án trên rất khó khả thi, vì vị trí của nguồn nước quá thấp so với mặt bằng các khu dân cư.

Theo lộ trình quy hoạch của tỉnh xây dựng nông thôn mới, xã Bảo Hà sẽ hoàn thành 15 tiêu chí quốc gia và trở thành thị tứ vào năm 2015. Nhưng nếu còn lúng túng trong mục tiêu cấp nước sạch sinh hoạt cho dân thì người dân xã Bảo Hà vẫn thiếu nước sinh hoạt và ảnh hưởng đến tiến độ chung xây dựng nông thôn mới. Thời gian tới, chính quyền huyện, xã và các ngành chức năng cần có giải pháp hữu hiệu giải quyết vấn đề nước sinh hoạt cho người dân nơi đây.

 

Văn Toán