Bộ Trưởng Nguyễn Quốc Triệu: Hợp nhất "một nhà" Y tế - Dân số sẽ làm hiệu quả hơn

“Cơ thể dân số” vẫn đang tuổi “thanh niên”

Kỷ niệm 46 năm Ngày Dân số Việt Nam, có nghĩa công tác Dân số đã bước vào tuổi “trung niên”: Bộ trưởng đánh giá “sức khoẻ” của cơ thể “tuổi trung niên” ấy như thế nào?

>> Một dân tộc văn minh phải quan tâm đến chất lượng dân số

- Ngày Dân số Việt Nam được quyết định từ 26/12/1961. Nên được xem đó là mốc giới lịch sử thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với công tác Dân số. Thực tế, do nhiều nguyên nhân, cho đến đầu thập niên 90 (của thế kỷ trước), mức sinh vẫn còn khá cao. Dấu ấn đáng kể từ Nghị quyết Trung ương IV, khoá VII, năm 1993, công tác dân số mới được quan tâm lớn, thúc đẩy mạnh. Trong khoảng thời gian hơn mười năm, cả nước đã đạt được mức sinh thay thế. Đó là thành công rất lớn. Cơ thể Dân số thực sự vẫn đang tuổi “thanh niên”, sức khoẻ vẫn sung mãn. Chúng ta có cơ sở để lạc quan, tin tưởng cơ thể ấy tiếp tục phát triển, đi dần vào ổn định, bền vững.

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu

Theo thông tin thống kê, hiện chúng ta đã đạt mức sinh xấp xỉ mức sinh thay thế. Tuy nhiên, vẫn còn mối lo nguy cơ mức sinh tăng cao trở lại. Với trọng trách là người đứng đầu Y tế - Dân số, vấn đề này nên được hiểu như thế nào, thưa Bộ trưởng?

- Sau khi đạt mức sinh thay thế, có những dao động nhiều ít tăng giảm mức sinh trong một số năm, nên được nhìn nhận dưới hai góc độ. Thứ nhất, dưới góc độ khoa học dân số, giảm sinh rất ít khả năng đơn giản “tuyến tính”, nghĩa là cứ liên tục năm sau thấp hơn năm trước. Phổ biến là hiện tượng “làn sóng”, lên xuống theo những chu kỳ nhất định, với biên độ nhất định. Thứ hai, dưới góc độ quản lý, dân số luôn là một cơ cấu hợp phần. Trong chiều hướng chung giảm sinh, có hợp phần giảm nhiều, có hợp phần giảm ít, thậm chí một bộ phận có thể vẫn tăng. Trong quá trình vận động thực tế, các hợp phần đó luôn xen cài, tác động lẫn nhau. Do đó, kết quả chung thường mang dạng “sóng”, khi lên khi xuống. Tổng hợp cả hai góc độ đó, đòi hỏi công tác quản lý, vận động, thực hành Dân số, một mặt không thể nóng vội, áp đặt các chỉ tiêu duy ý chí. Mặt khác, cũng không được phép chủ quan, tự mãn, lơ là, buông lỏng. Về lâu dài, luôn phải coi trọng tăng cường quản lý, đẩy mạnh tuyên truyền vận động, các biện pháp thực hành thật sâu sát, thuận tiện, dễ thực hiện. Tất cả nhằm hướng tới một dân số có mức sinh thấp hợp lý, ổn định, phù hợp yêu cầu phát triển bền vững.

Phải giữ mức sinh thấp dưới ngưỡng thay thế

Những tiến bộ về chất lượng dân số thời gian qua đã có đóng góp tích cực nâng cao chỉ số phát triển con người HDI. Thời gian tới, chúng ta cần định hướng vấn đề gì nhằm tiếp tục phấn đấu nâng cao chất lượng dân số, thưa Bộ trưởng?

- Chất lượng dân số là vấn đề rất rộng lớn. Trong chỉ số phát triển con người HDI, tuổi thọ (tuổi sống hy vọng tính từ lúc sinh) được xem là thành phần trực tiếp thể hiện chất lượng dân số. Có ý kiến kể thêm các chỉ tiêu giáo dục (tỉ lệ người lớn biết chữ; tỉ lệ nhập học ở các bậc tuổi). Đối với chỉ tiêu kinh tế (GDP bình quân đầu người) vẫn có thể lý giải có phần chất lượng dân số, biểu hiện năng suất lao động xã hội cao...

Cho nên, chừng mực nào đó, toàn bộ HDI cũng có thể coi như một tổng hợp thể của chất lượng dân số. Theo báo cáo mới nhất của Liên Hợp quốc nằm 2007 về HDI, chỉ số của Việt Nam tính từ năm 1985 là 0,590, liên tục tăng sau mỗi kỳ 5 năm lần lượt là 0,620 - 0,672 - 0,711 - 0,733. Năm 2007 (tính theo số liệu năm 2005), Việt Nam đứng hạng thứ 105 (trên 177 quốc gia và vùng lãnh thổ được xếp hạng). So với xếp hạng năm 2006, Việt Nam tăng được 4 bậc. Đó là một kết quả rất đáng tự hào.

Sắp tới, một mặt yêu cầu nội tại bức thiết phải phấn đấu sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển. Mặt khác, yêu cầu khách quan của hội nhập quốc tế sâu rộng, thành viên WTO, Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục nỗ lực cao hơn nữa. Tiêu điểm là phải giữ mức sinh thấp dưới ngưỡng thay thế. Tiếp tục nâng cao tuổi thọ, nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo; đạt mức tăng trưởng GDP cao; thực hiện xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; bảo vệ môi trường trong lành, theo hướng phát triển bền vững.

“Công tích của đội ngũ CTV dân số rất lớn”

Khi hệ thống dân số và y tế trở thành “anh em một nhà”, Bộ trưởng dự kiến những định hướng lớn nào để hai bên hợp tác, hỗ trợ đắc lực lẫn nhau?

- Dân số và Y tế vốn trước đây đã là “anh em một nhà” (theo nghĩa cùng một Bộ). Do yêu cầu đặc biệt cao của một giai đoạn nhất định, đã thành lập Uỷ ban Quốc gia DS-KHHGĐ như một Bộ riêng. Tuy nhiên, ngay trong những năm tháng đó, hai bộ ngành vẫn hợp tác chặt chẽ, hoạt động hỗ trợ lẫn nhau. Thấy rõ, giảm sinh thì “gánh nặng”, y tế phục vụ thai sản, trẻ em được giảm bớt; giảm gia tăng dân số thì “gánh nặng” y tế phục vụ chăm sóc sức khoẻ người dân cũng được giảm theo. Ngược lại, để thực hiện giảm sinh, giảm gia tăng dân số, thì cùng với những nỗ lực của ngành Dân số, ngành Y tế cũng phải “xắn tay” hoạt động tích cực (dịch vụ KHHGĐ, chăm sóc sức khoẻ sinh sản, kể cả điều trị bệnh vô sinh...). Nay trở lại hợp nhất “một nhà”, nhất định mối quan hệ qua lại đó luôn được quan tâm để làm tốt hơn, hiệu quả hơn nữa nhiệm vụ được giao.

Nhân Ngày Dân số Việt Nam 26/12, Bộ trưởng có điều gì nhắn gửi tới đội ngũ cán bộ làm công tác dân số trên cả nước?

- Nhân ngày Dân số Việt Nam 26/12, qua Báo Gia đình & Xã hội, thay mặt lãnh đạo Bộ Y tế, tôi thân ái gửi tới toàn thể đội ngũ cán bộ làm công tác Dân số cả nước lời chúc sức khoẻ, vui vẻ, công tác tiến bộ, nhiều thành quả mới. Đặc biệt, với các bác, các chị, các anh đang làm nhiệm vụ vẻ vang “cộng tác viên dân số”, đội ngũ chiến sĩ gần dân nhất, là một cầu nối quan trọng, thường xuyên hàng ngày hàng giờ giúp dân hiểu chính sách, chế độ, các loại dịch vụ; đưa dân đến với dịch vụ, đưa dịch vụ đến với dân. Dù được nói vui là những người “vác tù và hàng tổng”, song thật sự các bác, các chị, các anh đang làm một nhiệm vụ rất vẻ vang, công tích rất lớn. Chúc các bác, các chị, các anh và gia đình sức khoẻ, vui vẻ, thành đạt!

Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

T.Hải - V. Khánh (thực hiện)