Cạnh tranh trong thế bị ép

Tất cả xung quanh chuyện thiếu, thừa điện, chuyện hành xử kiểu "ông lớn", tiền đã nộp nhưng không chịu kéo đường dây, xây trạm biến áp...  

 

Tuy nhiên, đây là những chuyện đã nói nhiều, không còn mới. Cái đáng nói là từ 1/7 này, thị trường phát điện cạnh tranh sẽ chính thức vận hành thử nghiệm.

 

Nếu nhìn toàn cục, hiện nay bên cạnh EVN, Tập đoàn Than - Khoáng sản và Tập đoàn Dầu khí quốc gia cũng được chỉ định tham gia vào thị trường phát điện. Một số đơn vị đã vận hành, đã bán điện cho EVN và đã bị EVN nợ hàng nghìn tỷ đồng, không biết bao giờ trả.

 

Đó là câu chuyện thứ nhất.

 

Còn câu chuyện thứ hai là ở các nhà máy thuỷ điện và các đơn vị có nguyên liệu, tiềm năng sản xuất điện như các nhà máy đường. Vài năm trở lại đây, EVN luôn kêu thiếu điện, thiếu vốn đầu tư và hiện vẫn đang kêu thiếu, nhưng nhiều doanh nghiệp sản xuất điện lại "tố" EVN kênh kiệu ép giá, thậm chí không mua. Kẻ thiếu không cần mua, người thừa không có chỗ bán, nghịch lý này cơ bản do đâu?

 

Từ 1/7, thị trường phát điện cạnh tranh chính thức vận hành. Nhưng thật khó để hiểu cho đúng khái niệm "thị trường cạnh tranh" ở đây. Liệu các nhà sản xuất điện có đua nhau sản xuất, cạnh tranh nhau để bán điện giá rẻ cho EVN? Có lẽ là chuyện viễn tưởng! Không một doanh nghiệp có "đầu óc nào" lại làm như thế, nếu nhìn vào hàng nghìn tỷ đồng EVN đang nợ Tập đoàn Than - Khoáng sản, Tập đoàn Dầu khí hay nhìn vào câu chuyện Nhà máy đường Sóc Trăng đầu tư hàng triệu USD vào nhà máy phát điện, đến khi vận hành, tiền bán điện thu về không đủ trả lãi vay ngân hàng.

 

Đương nhiên, không phải lãnh đạo Nhà máy đường Sóc Trăng không biết tính toán để dẫn đến bán điện dưới giá thành sản xuất, vì hiện giá mua điện do "một tay" EVN thương lượng với nhà sản xuất điện. Gọi là thương lượng, nhưng những nhà sản xuất điện không có lựa chọn nào khác, nếu không bán cho EVN.

 

Xem ra, cụm từ "thị trường cạnh tranh" vẫn chỉ diễn biến theo chiều hướng có lợi cho EVN trong việc đề xuất nâng giá bán điện cho các hộ tiêu thụ. Sẽ có cớ để nâng giá bán cuối cùng cao hơn cho theo kịp diễn biến "thị trường", dù vẫn tồn tại cái "thị trường" mà EVN có thể độc quyền "ép" giá.