Chương trình và SGK phổ thông: Đừng để "sai đâu bịt đấy" !

Đến thời điểm hiện tại, việc lấy ý kiến đánh giá lại CT&SGK phổ thông đã cơ bản hoàn thành. Ngày 18/5, dự kiến Bộ GD&ĐT sẽ mở hội thảo quốc gia về vấn đề này...

CT&SGK phổ thông vừa thừa, vừa thiếu

Theo bà Lê Thu Hương, giáo viên bộ môn Giáo dục Công dân (Trường THPT Nhân Chính, Hà Nội), trong quá trình giảng dạy và đánh giá CT&SGK của bộ môn thì thấy quá nặng, khô khan và phân bổ bất hợp lý.

Ví dụ, ở sách Giáo dục Công dân lớp 10, một bài khó nhất là “thế giới quan và phương pháp luận…” đã được đưa ngay vào đầu sách. Bài giảng này, theo bà Hương kiến thức quá hàn lâm và đáng ra thích hợp với một sinh viên năm nhất đại học.

Ở SGK lớp 11, phần quy luật lưu thông tiền tệ, chủ nghĩa xã hội, sự ra đời của các hình thái kinh tế… cũng quá nặng so với trình độ học sinh phổ thông. Trong khi đó, những kiến thức thực tế, gần gũi như hôn nhân gia đình, tình yêu, các phạm trù đạo đức… đang rất hiếm trong SGK của cấp học này.

Đồng tình với quan điểm trên, GS Đinh Xuân Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - một trong những thành viên trong Hội đồng đánh giá SGK lịch sử - cũng cho biết: Vừa qua Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam đã đánh giá CT&SGK phổ thông, ý kiến của nhiều nhà khoa học cho rằng chương trình của chúng ta đang nặng kiến thức nhưng kiến thức này chưa được kết hợp nhuần nhuyễn mà vô bổ, không cần thiết bởi nó khó vận dụng vào cuộc sống.

Ông Lâm nêu ví dụ, chẳng hạn ở cuốn sách Lịch sử lớp 12, người viết quá tham nên đi cụ thể quá vào vấn đề chiến tranh, quá nhiều số liệu buộc học sinh phải nhớ, nghĩa là quá nặng về sự kiện trong khi lịch sử địa phương thì không có. Trong khi ở nước ngoài, SGK của họ khá dày nhưng không hề nặng vì bao gồm kiến thức đủ, những phần chính và những đỉểm lớn, không có phần thừa. Ngoài ra, giáo viên cũng chỉ dùng sách để các em tham khảo thêm, chứ không nhất thiết mỗi buổi học phải nhồi nhét hết các thứ đã viết trong một bài cho học sinh.

Cần sửa cả quy trình viết SGK

Theo GS Lâm, nếu Bộ GD&ĐT tin tưởng vào những người đã được giao trọng trách rà soát lại CT&SGK thì có lẽ phải viết lại. Và nếu điều đó được thực hiện thì đồng thời phải được sửa luôn căn bệnh cố hữu quy trình làm CT&SGK… ngược.

Ông Phạm Văn Thiều, Phó Tổng thư ký Hội Vật lý Việt Nam cho rằng: Về nguyên tắc, muốn viết một bộ SGK trước hết phải có chương trình ổn định, sau đó mới thể hiện cụ thể ở SGK.

Còn theo GS Lâm, ở nhiều nước trên thế giới, để xây dựng được chương trình chuẩn này, họ có lập hội đồng với sự góp mặt của nhiều chuyên gia nhằm thông qua chương trình, sau đó trình Chính phủ duyệt. Tuy nhiên, chúng ta hiện không có chương trình chuẩn. Việc làm sách thì đang được tiến hành “ngược” theo kiểu, cứ làm SGK rồi bổ sung chỉnh sửa chương trình cho hợp sách. Kiểu làm “sai đâu bịt đấy” khiến chương trình không ổn định và sách giáo khoa rơi vào tình trạng chắp vá, chỗ thừa, chỗ thiếu.

Quy trình viết SGK hiện còn có nhiều điểm bất cập khác cần xem lại. Theo GS Lâm, từ trước đến nay việc viết SGK thường được khoán trắng cho một số viện. Trong cuốn sách hàng trăm trang như thế, sẽ chia ra mỗi người viết một mảng. Những người này chủ yếu ở các viện nghiên cứu, nhiều lý thuyết nhưng ít kiến thức thực tế giảng dạy, trình độ không đồng đều. Họ viết xong các phần và được tập hợp lại rồi đưa cho chủ biên, sau đó họp, chỉnh sửa một ít rồi in thành sách.

Thời gian dành cho việc viết một cuốn sách cũng khá eo hẹp. Có nhiều khi những người viết sách được yêu cầu phải viết gấp để kịp xuất bản cho năm học mới nên vội vàng. Khâu thẩm định, đánh giá SGK sau khi viết cũng hời hợt, chưa có quy trình kiểu nghiệm thu riêng từng cuốn.

“Đau” một lần để có bộ sách chuẩn, ổn định

Theo ông Thiều, điều đầu tiên hiện nay là cần có một chương trình chuẩn. Muốn vậy cần phải có cả một hội đồng với sự tham gia của nhiều đối tượng thích hợp và tâm huyết. Nếu xây dựng lại chương trình, SGK cũng phải viết lại. Nếu Bộ GD&ĐT đứng ra tổ chức thi viết SGK thì có thể lập thành các nhóm. Nhóm nào viết hay sẽ được các trường chọn. Khi đó, Bộ GD&ĐT nên ban hành chương trình chuẩn để cho nhiều người viết. Nhà nước có trách nhiệm thẩm định lại, bộ SGK nào được thì giới thiệu cho giáo viên. Còn việc chọn bộ SGK nào là quyền của giáo viên và nhà trường.

Còn theo GS Lâm, nếu “dỡ” hết SGK ra để làm lại thì quá tốn kém về thời gian, công sức nhưng có lẽ phải nên “đau” một lần để có một bộ sách chuẩn. Ông Lâm khẳng định, chúng ta không nên “cải lương” nữa, không nên “sai đâu bịt đấy” mà cần một cuộc “cách mạng” triệt để.

Theo đó, trước hết cần phải có một hội đồng chương trình và hội đồng SGK của Nhà nước. Các hội đồng này phải vạch được lịch trình từng bước, rất công phu để giải quyết những vấn đề quan trọng của CT&SGK phổ thông. Phải cùng nhau xem xét, cắt xén để xây dựng lại chương trình ổn định, cân đối toàn diện, không lệch rồi từ đó mới làm sách. Những cuốn sách này phải đảm bảo tính liên thông giữa các lớp, phù hợp trình độ và tâm sinh lý Việt Nam. Đặc biệt, khâu nghiệm thu SGK cũng phải chặt chẽ hơn, nghiệm thu từng cuốn một chứ không vội vã và ôm đồm quá nhiều như hiện nay.

Thời gian để rà soát CT&SGK quá ngắn Ngày 14/3, Bộ GD&ĐT đã có công văn cụ thể hóa việc “Đánh giá CT&SGK khoa phổ thông”. Phạm vi đánh giá là SGK từ lớp 1 đến lớp 11 và CT&SGK thí điểm phân ban lớp 12 (đối với các trường THPT có thực hiện thí điểm phân ban). Theo đó, Bộ GD&ĐT yêu cầu các Sở GD&ĐT sẽ lập kế hoạch tổ chức đánh giá SGK phổ thông và chỉ đạo cho các trường THPT, Phòng Giáo dục quận, huyện triển khai. Ngoài ra, nhiều chuyên gia đầu ngành cũng được thành lập thành các nhóm nhằm đánh giá lại CT&SGK phổ thông. Theo dự kiến, ngày 18/5 Bộ GD&ĐT sẽ tổ chức hội thảo về vấn đề này tại Hà Nội. Một số ý kiến lo ngại, với lượng thời gian khá ít như vậy sẽ khó đánh giá CT&SGK một cách toàn diện. Và với “cách” thu thập “cơ sở dữ liệu” như vậy sẽ khó có một quyết định mạnh dạn.

Mỹ Hà