Chuyện về một người "khùng" thầm lặng: Trả nghĩa người hùng

* Chuyện về một người "khùng" thầm lặng

Thỏa nguyện ước mong của mế già Tây Bắc

Mế Cà Thị Om ở Sơn La. Ngày kháng chiến chống Pháp, nhà mế là nơi nuôi giấu cán bộ cách mạng. Có một câu chuyện xúc động mà giờ nhiều người vẫn còn nhớ mãi.

Hôm ấy, giặc càn vào bản, hung dữ chẳng khác gì ác thú ở rừng. Chúng lùng sục khắp các ngõ ngách, bụi cây. Như thường lệ, hễ có báo động, mế lại nhanh chân cùng các cán bộ xuống hầm. Bởi đã nghi nhà mế là nơi hội họp của cán bộ, nên toán lính Pháp cứ hò hét nhặng xị, đốt phá tơi bời những mong tìm kiếm vết tích của căn hầm bí mật.

Ở dưới hầm, bế đứa con vừa đầy 1 tuổi trên tay, mế Om nín thở nguyện cầu, mong “cái cán bộ” của mình tai qua nạn khỏi. Phía trên, gót giầy quân giặc vẫn khua cồm cộp. Đang trong cơn nguy biến, chẳng hiểu vì lí do gì, đứa con của mế bỗng khóc thét lên ngặt nghẽo. Dỗ dành mãi không được, sợ hãi, chẳng biết làm thế nào, mế đành lấy tay mình bịt mồm con lại. Tìm kiếm một hồi không thấy gì, những gót giầy trên đầu mới huỳnh huỵch bỏ đi. Lúc ấy, mế mới dám rời tay mình khỏi miệng đứa trẻ. Thế nhưng, hỡi ôi, trong ánh sáng nhờ nhờ của ngọn đèn dầu, người đứa bé đã tím ngắt. Mế rú lên đau đớn sợ hãi, cố cấu véo đứa con mình đứt ruột đẻ ra, nhưng nó không bao giờ còn khóc được nữa...

Nhân ngày Quốc khánh 2/9/1996, ông Niêm đã cho người lên tận Sơn La đón mế Om về Hà Nội. Đó là lần đầu tiên người phụ nữ anh hùng dân tộc Thái ấy được thăm Thủ đô. Mế vui lắm! Trong cuộc giao lưu với gần 300 nhân chứng lịch sử với chủ đề: “Những gia đình có công với cách mạng từ những căn hầm bí mật” ở Cung Văn hoá Hữu nghị Việt - Xô, nắm chặt tay ông Niêm, mế đã nghẹn ngào: “Cảm ơn con nhiều lắm! Nhờ con mà mế đã thoả được ước mong, mế thấy vui cái bụng lắm! Giờ về Tây Bắc, mế chết cũng mãn nguyện rồi!”. Ước mong của mế là được một lần vào Lăng viếng Bác, được một lần tận thấy hình dáng thân thương của vị Cha già dân tộc, người mà mế tôn kính.

Sẻ chia cam khổ

Ông Niêm kể, ngay từ ngày Trung tâm mới ra đời, ông đã có ý tưởng đi khắp mọi miền đất nước để gặp gỡ các anh hùng nổi tiếng của dân tộc, hoặc thân nhân của họ. Sau đó, khi có điều kiện thì mời họ về Hà Nội để giao lưu, để kể những câu chuyện đã thành huyền thoại ngày trước cho mọi người cùng nghe.

Ý tưởng ấy đến từ một bài báo, mà giờ ông vẫn nhớ từng câu từng chữ. Nhan đề của bài báo ấy là “Công trình thì nhớ, người thì đã quên”. Bài báo viết về ông Hoàng Cầm, tác giả của bếp Hoàng Cầm, loại bếp dã chiến đã theo bộ đội ta suốt những năm kháng chiến chống Pháp đến nay.

Năm 1958, người chiến sĩ Điện Biên ấy phục viên. Ông về làm Chủ nhiệm hợp tác xã tại quê nhà, huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc. Chung lưng đấu cật cùng các xã viên, ông cũng vào rừng, lấy tre nứa làm tăm mành, làm que kem đem xuống Hà Nội để bán. Thời gian cứ lặng lẽ trôi và thời gian cũng làm nhiều người quên khuấy mất rằng, tác giả của phát minh hữu ích, độc nhất vô nhị ấy đang sống một cuộc đời nghèo khó.

Ông Niêm kể, khi bài báo đó đến tay ông thì trên Tam Đảo, ngôi nhà xiêu vẹo của vị anh hùng nổi tiếng một thời đang bị niêm phong, chờ giải toả để người ta quy hoạch khu du lịch. Cũng trong thời gian đó, để chuẩn bị ra mắt Trung tâm, muốn tri ân với những người đã làm lên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu, ông đã chuẩn bị một cuộc gặp gỡ những nhân vật của một thời hoa lửa ấy ngay tại Hà Nội. Tất nhiên, trong danh sách khách mời, cái tên Hoàng Cầm được ông nhắc tới đầu tiên.

Có một kỷ niệm mà có lẽ đến suốt đời, ông cũng không thể nào quên được. Với những người khác, ông chỉ việc gửi công văn về địa phương và nhờ chính quyền sở tại đưa đại biểu của mình về Hà Nội. Thế nhưng, bởi thấu hiểu gia cảnh của ông Hoàng Cầm, ông đã chạy vạy khắp nơi để mượn xe ô tô, rồi cử cán bộ của mình lên tận nơi đón. Ông kể, hôm ấy, anh cán bộ của ông vào nhà thì thấy một ông cụ đang nằm ở chõng tre hóng mát ngoài sân, dáng vẻ vô cùng mệt mỏi. “Thưa bác, bác có phải là bác Cầm không ạ?”. “Vâng, tôi đây!”. Ông cụ uể oải đáp. “Thưa bác, nhân kỷ niệm Ngày Chiến thắng Điện Biên, cháu muốn mời bác về Hà Nội để gặp gỡ những đồng đội thủa xưa của bác!?”. “Thế à, nhưng giờ tôi thấy người mệt lắm, chắc không đi được đâu!”. Vẫn giọng đều đều, chầm chậm, ông cụ trả lời. “Cụ ơi, cụ cố gắng về đi. Lần này có cả Đại tướng Võ Nguyên Giáp tới dự đấy cụ ạ!”. “Hả! Có cả tướng Giáp à? Thật không? Thật không? Thế thì tôi về, tôi về!”.

Về đến Hà Nội, cùng với gần 300 đại biểu vốn là chiến sĩ Điện Biên, ông Cầm đã ôn lại những thời khắc khó quên của đời mình. Sau lần đó, 7/5/1994, một cuộc giao lưu khác cũng về chủ đề Chiến thắng Điện Biên, Trung tâm lại mời ông Hoàng Cầm xuất hiện. Lần này, trước máy thu hình, ông Cầm đã nghẹn ngào kể những vất vả của cuộc đời mình. Ngay sau khi cuộc giao lưu xúc động ấy được phát sóng, rất nhiều người đã gửi thư đến Trung tâm, sẻ chia những khó khăn với “nhà phát minh” vĩ đại của quân đội. Điều đặc biệt xúc động là, chỉ vài ngày sau đó, Bộ Chính trị đã quyết định tặng ông một ngôi nhà mới khang trang.

Cũng như ông Hoàng Cầm, anh hùng Nguyễn Thị Chiên đầu những năm 1990 có cuộc sống cũng vô cùng khó khăn. Bởi nhiều lí do, bà phải ở nhờ nhà của người quen, rồi kiếm sống nhờ bán xổ số. Mấy lần mời bà đi nói chuyện thời chiến, ông đã cùng với mọi người cậy nhờ khắp nơi, những mong người nữ anh hùng có một mái nhà ổn định. Những nỗ lực không biết mệt mỏi của ông và mọi người cuối cùng cũng có kết quả. ít lâu sau, anh hùng Nguyễn Thị Chiên đã có một ngôi nhà mới do Tổng cục Chính trị trao tặng.

Phút ngậm ngùi đáng nhớ

Tháng 7/2004, cũng nhân kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ, ông lại muốn mời về Hà Nội những nhân chứng sống, đặc biệt hơn là thân nhân của những anh hùng trong chiến dịch vang dội đó. Trong danh sách khách mời, có anh trai và vợ của anh hùng Phan Đình Giót, hiện đang sinh sống tại Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh.

Dù đã gửi công văn, điện thoại rất nhiều lần, nhưng đến đêm trước hôm giao lưu diễn ra, điểm danh, ông vẫn chưa thấy người nhà anh hùng Phan Đình Giót có mặt. Sốt ruột, ông lại bấm máy vào Cẩm Xuyên, một cán bộ địa phương bảo, người nhà ông Giót ốm, không ra được. Kiểm tra lại, ông thấy đó là lí do bịa đặt. Thực tế, người nhà ông Giót chưa hề biết gì về việc mình được mời ra Hà Nội giao lưu.

Bực mình trước thái độ vô trách nhiệm trên, ông lại bấm máy cho vị cán bộ nọ. Hai bên to tiếng. Và trong cuộc “tranh luận” ấy, vị cán bộ trên đã không giữ được mình, buột miệng bảo: “Giao lưu, gặp gỡ là việc của các ông, tôi cần chi!”. Ông Niêm kể, câu nói ấy khiến ông thấy ruột gan mình quặn thắt, tái tê. Ông không muốn “đấu khẩu” tiếp nữa, chỉ buông một câu thiểu não: “Là thương binh, tôi chỉ mong muốn được làm được một việc gì đó dù bé nhỏ, để những người nằm xuống cho đất nước này được thêm phần thanh thản!”. Nghe ông nói thế, đầu máy bên kia cũng bỗng nhiên im bặt. Mãi sau, mới thấy tiếng trả lời, rất khẽ: “Tôi cũng là thương binh!”.

Vậy là, sau “màn chào hỏi” hai người “cùng cảnh ngộ” lại vội vàng ôn lại những tháng ngày không thể nào quên của mình. Và ngay sau cuộc tâm tình đó, thân nhân của anh hùng Giót được địa phương nhiệt thành đưa ra Hà Nội ngay trong đêm.

Đào Tuy - Thiều Thúc