Có thể ứng phó khi nước biển dâng, nhưng sẽ cần khoản kinh phí khổng lồ

3 phương án chiến lược

Theo TS Trần Hồng Lam, Giám đốc Trung tâm Khí tượng thuỷ văn Biển, nước biển dâng không bất thần như động đất hay sóng thần mà dâng từ từ, do vậy ta vẫn còn thời gian để ứng phó. Có 3 phương án chiến lược ứng phó với việc nước biển dâng.

Kinh nghiệm của Hà Lan trong việc sống chung với biển: Dù phần lớn đất đai ở Hà Lan được bảo vệ bởi một hệ thống đê và bơm nước phức tạp, nhưng nước này vẫn còn bị đe dọa bởi thời tiết khắc nghiệt và sự thay đổi khí hậu toàn cầu. Khi mực nước biển ngày càng cao, một số chuyên gia cho rằng đã đến lúc hòa giải với biển. Các kiến trúc sư Hà Lan đang thiết kế những ngôi nhà vừa tồn tại được trên đất liền, vừa nổi được trên dòng nước để có thể “sống” chung với nước thay vì chống lại dòng nước khi nó dâng cao. Các ngôi nhà này có thể nổi trên mặt nước cao cách mặt đất đến 6 m bằng cách trượt dọc theo 2 cột neo đậu ở phía trước và đằng sau ngôi nhà. Hai cột này còn có nhiệm vụ giữ ngôi nhà được ổn định. Theo thống kê của Chính phủ Hà Lan, khoảng 480.000 ha đất khô ở đây sẽ được xem là vùng ngập nước lũ trong 50 năm tới. Bộ Quản lý nước và Giao thông Hà Lan đã xác định 15 vùng đất sau này sẽ có các ngôi nhà nhấp nhô trên mặt nước.   (Theo Christian Science Monitor, New York Times)

Biện pháp bảo vệ đầy đủ đòi hỏi tôn cao tất cả các tuyến đê và tăng cường quản lý ven bờ, ngăn ngừa sự xâm nhập mặn, bơm thoát nước và tôn cao đất đai. Hoặc có thể xây dựng các công trình ngăn mực nước biển dâng như các công trình ở một số nước phát triển, chẳng hạn như Hà Lan. Đây là quốc gia có vị trí thấp hơn so với mực nước biển nhưng họ đã xây dựng các công trình đê bao ngoài, chống nước biển tràn vào với những kĩ thuật tiên tiến hàng đầu thế giới. Giải pháp này khá tốn kém và cần có các kĩ thuật hiện đại như họ mới có thể thực hiện được.

Biện pháp thích nghi tập trung cho việc cải tạo cơ sở hạ tầng và chuyển đổi tập quán sinh hoạt của dân cư sống trên mảnh đất ấy để thích nghi với nước biển dâng. Phương án này chú trọng đầu tư cho các cơ sở hạ tầng để “thích nghi” với việc “sống chung với lũ”. Trong kinh tế, phải chuyển đổi kĩ thuật canh tác sao cho thích hợp.

Phương án cuối cùng khi mực nước biển dâng lên mà không có điều kiện cơ sở vật chất để ứng phó là biện pháp rút lui vào sâu trong lục địa. Đây là phương án né tránh tác động của việc nước biển dâng bằng tái định cư, di dời nhà cửa, cơ sở hạ tầng ra khỏi vùng có nguy cơ bị đe doạ bị ngập nước. Phương án này bao gồm cả việc di dân từ vùng đất ngập nước vào sâu trong nội địa.

Cách đây 13 năm, trong kịch bản nghiên cứu của các chuyên gia “Đánh giá khả năng bị huỷ hoại của vùng bờ biển VN nếu nước biển dâng” (dự án VVA) , mức tính giả sử chi phí ban đầu cho việc thực hiện các biện pháp bảo vệ sẽ tốn khoảng 8,9 tỉ USD, tức khoảng 42% GDP hàng năm khi đó. Trong đó 85% chi phí này dành cho việc bơm hút và tôn cao nhà ở. Các chi phí hàng năm cho toàn bộ chiến lược bảo vệ, trong đó cả chống lại mực nước biển dâng ước tính là 394 triệu USD, tức là 1,9% GDP của thời điểm năm 1994. Nếu tình hình xảy ra như vậy, sẽ đưa Việt Nam vào khối các nước dễ bị huỷ hoại nhất do mực nước biển dâng.

Vì vậy chọn phương án nào (hoặc kết hợp các phương án sao cho tối ưu) để ứng phó là tuỳ thuộc tình hình thực tế và kinh tế của mỗi địa phương. Tuy nhiên, điều cấp thiết trước mắt là sớm có những dự báo mới trên tình hình thực tế đang xảy ra.

200 ngàn USD cho xây dựng lại kịch bản dự báo

Ông Lam cho biết, công tác dự báo mực nước biển tăng dựa trên cơ sở lý thuyết, ứng dụng công nghệ mang tính mô phỏng kịch bản. Từ đó để có những dự đoán trên công nghệ mô phỏng kịch bản này. Chúng ta đã tiếp thu công nghệ đấy cách đây 13 năm và có thể làm chủ được công tác dự báo. Năm 1994 đã xây dựng kịch bản với các số liệu các bản đồ bổ sung chỉ đến năm 1998- 1999. Còn bây giờ, đã có số liệu dân số và đất đai trên bản đồ được cập nhật cho đến năm 2005 với mức độ chính xác cao.

“Việc ngập nước có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống dân sinh, kịch bản đã có sẵn, số liệu và công nghệ cũ cũng đã có, tốc độ tăng trưởng GDP cũng được công bố chính xác, để có mức dự báo mực nước biển chính xác hơn, tôi nghĩ phải có một khoản chi phí để làm lại dự án mà dựa trên những cái đã có sẽ không tốn kém lắm, với mức dự đoán khoảng 200 ngàn USD”.

Dự án VVA đã nhận dạng khả năng bị huỷ hoại của Việt Nam khi mực nước biển dâng và ưu tiên trong việc đưa ra các biện pháp bảo vệ. Trong khi kịch bản dự báo với mức tăng trưởng thời điểm năm 1994, chi phí bảo vệ cho thảm họa nước biển dâng sẽ tăng với tốc độ  khoảng 12% hàng năm. Nhưng trên thực tế, các chi phí bảo dưỡng cho các công trình ven biển đang được cấp vốn một cách rất khó khăn và chi phí nâng cấp đê được cấp vốn còn ít hơn rất nhiều so với nhu cầu do nguồn tài chính trong nước bị hạn chế.

Ngoài ra, các thiết bị quan trắc mực nước biển đã khá cũ và lạc hậu. Hiện, Việt Nam hiện có 17 trạm dự báo mực nước biển đang hoạt động. Trong đó có những trạm đã tồn taị rất lâu như trạm Hòn Dấu, còn phần lớn là các thiết bị được xây dựng từ sau năm 1975 đến nay.

Đầu tư thêm một số thiết bị quan trắc mực nước biển để có thể bắt kịp các nước trong khu vực, xây dựng lại kịch bản để xác định mức độ cần thiết ở từng hạng mục để ưu tiên cho chiến lược bảo vệ  khi mực nước biển tăng là cần thiết và không thể chậm hơn được nữa.  

Mỹ Hà