Coi chừng tiền mất, tật mang

>> "Thần dược" nơi biên giới: Thật, giả không biết đâu mà lần

Trong các thuốc nhập lậu, người ta e ngại trước thông tin có tìm thấy thuỷ ngân và thạch tín với hàm lượng cao gấp 300-500 lần tiêu chuẩn của Bộ Y tế.

Dùng diêm sinh, thạch tín bảo quản

Chủ cửa hàng nhà thuốc Đông y Hoàng Sơn, 73 đường Bắc Sơn, TP Lạng Sơn cho biết: “Hiện tượng làm giả, làm bóng tam thất là phổ biến. Chủ yếu, họ dùng chì để đánh bóng tam thất cho giống hay đắp thêm bùn vào cho nặng cân”. Ông Hoàng Sơn cũng đưa cho chúng tôi xem hai loại: tam thất và củ na truất. Nhìn thoáng qua, đúng là khó có thể phân biệt được đâu là tam thất và đâu là na truất. Ông Hoàng Sơn cũng cho biết, thực ra na truất không phải là dược liệu độc, nhưng nếu trộn như vậy thì hiệu quả điều trị cho bệnh nhân sẽ bằng không, không có tác dụng.

Cũng theo ông Hoàng Sơn, các vị thuốc đông dược mà dân buôn thường sử dụng hoá chất bảo quản bằng thủy ngân là chu sa, kinh phấn, thăng dược. Còn thạch tín có mặt trong nhiều mẫu thuốc hùng hoàng, thư hoàng, dự thạch... Theo thông tin từ Viện Dược liệu, hầu hết các gia đình sản xuất đông dược được kiểm tra đều dùng diêm sinh (hợp chất có thành phần chủ yếu là lưu huỳnh) để sấy khô dược liệu, chống nấm mốc, sâu bọ, làm sáng, đẹp sản phẩm. Ông Hoàng Sơn cho rằng, việc sấy dược liệu bằng lưu huỳnh là một phương pháp truyền thống nhưng độc tố chính là ở việc đốt cháy lưu huỳnh sinh ra khói. Nếu sấy với số lượng lớn này, khói lưu huỳnh sẽ bám chặt vào các dược liệu, gây hại cho sức khỏe người sử dụng và có thể gây ngộ độc.

Người tiêu dùng cũng nên cảnh giác trước thông tin vị thuốc nhục thung dung được nhập vào Việt Nam (VN) đã bị quét sulfua kẽm (một chất độc với cơ thể con người) lên bề mặt để chống mốc cho vị thuốc này, có thể để cả năm cũng không mốc.

Một nghiên cứu mới đây do Đại học Dược Hà Nội tiến hành cho thấy, một số vị thuốc có chứa những chất độc hại. Những chất này xâm nhập dược liệu trong quá trình trồng, sơ chế, bảo quản. Theo thống kê của Viện Dược liệu, 30% dược phẩm đang được lưu hành chứa nấm mốc, nhất là aflatoxin (một tác nhân gây ung thư). Độc tố này rất bền (có thể tồn tại ở nhiệt độ 160 -170 độC), tích tụ dần dần trong cơ thể nếu uống hằng ngày. Nghiên cứu cũng cho thấy, phần lớn các hộ nông dân không thực hiện đúng hướng dẫn khi sử dụng thuốc trừ sâu. Đây là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm dược liệu.

Cần có chuẩn hoá xác định chất lượng dược liệu

Theo ông Nguyễn Duy Thuần, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu TƯ, Bộ Y tế, sự phân biệt thật giả của hàng chục ngàn loại dược liệu hiện nay là rất khó. Chỉ có những người làm quen nghề dược liệu mới có thể phân biệt được đúng loại. Loại dược liệu dễ làm giả nhất theo ông Thuần chính là sừng tê giác, sâm nhung, đông trùng hạ thảo... Những loại càng đắt tiền càng dễ bị làm giả với số tiền cao như hàng thật.

Cũng theo ông Thuần, không chỉ khó phân biệt thật, giả mà các dược liệu đó phần lớn không được kiểm tra chất lượng. Trước đây, cả nước đều có trạm dược liệu do Sở Y tế các tỉnh quản lý nên việc kiểm tra, giám sát chất lượng dược liệu chặt chẽ hơn. Nhưng từ ngày bỏ những trạm này, việc quản lý chất lượng ngày càng khó khăn hơn. Ông Thuần cũng khuyến cáo, sâm bán trên thị trường VN hiện nay chủ yếu là sâm trồng theo phương pháp công nghiệp nên tuổi thọ của các loại sâm đang bị rút ngắn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng vì sâm trồng càng lâu năm mới tích lũy được hết các hoạt tính vốn có. Bên cạnh đó, có những loại sâm được trồng thời gian ngắn mà tăng trưởng quá nhanh do được sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng. Điều này cũng làm cho chất lượng sâm không đảm bảo.

“Tôi cũng là lương y nên biết, hiện nay có rất nhiều thầy lang không đủ bằng cấp vẫn bắt mạch, kê đơn. Phần lớn kinh doanh theo kiểu tự phát, cha truyền, con nối. Vì vậy mà không thể kiểm soát được chất lượng điều trị cho bệnh nhân và cách bảo quản thuốc. Chính họ do không có trình độ nên không thẩm định được đông dược thật hay giả” - Ông Thuần cho biết như vậy.

Theo đánh giá của lãnh đạo Vụ Y học cổ truyền, Bộ Y tế thì rất khó kiểm soát được chất lượng nguồn dược liệu nhập lậu này. Trong số hàng nguyên liệu thô được nhập từ Trung Quốc vào VN có rất nhiều hàng kém chất lượng, thật giả lẫn lộn và không ai quản lý. Không chỉ thả nổi về nguồn hàng, khâu bảo quản cũng rất tuỳ tiện. Người dân nhập hàng với số lượng lớn và để tránh việc nguyên liệu bị ẩm mốc, họ dùng diêm sinh để bảo quản. Về lâu dài, diêm sinh là một chất có thể gây ung thư cho người sử dụng.

Nhiều chuyên gia gợi ý, để hạn chế việc nhập lậu đông dược, Bộ Y tế cần đẩy mạnh việc cấp số đăng ký cho những mặt hàng này. Ngoài ra, cơ quan quản lý chất lượng cũng nên chuẩn hoá các phương pháp để xác định chất lượng dược liệu; khuyến khích, tạo điều kiện cho sản xuất đông dược trong nước phát triển như phát triển các làng nghề trồng dược liệu cung cấp cho các doanh nghiệp sản xuất thuốc trong nước.

Vân Khánh - Thu Trang