Công tác DS-KHHGĐ quý II năm 2012: Chủ động ứng phó

Tiếp tục duy trì mức sinh thay thế, điều chỉnh tốc độ gia tăng dân số theo từng tỉnh; đẩy mạnh công tác truyền thông – giáo dục để người dân tránh tâm lý “đám đông” của hiệu ứng sinh con năm Nhâm Thìn; xây dựng mô hình hoạt động dân số ở cơ sở hiệu quả… Đây là những nội dung chính của công tác DS-KHHGĐ trong quý II năm nay, vừa được lãnh đạo Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết tại cuộc trao đổi với các cơ quan truyền thông đại chúng.

 

Một buổi truyền thông chăm sóc SKSS-KHHGĐ cho phụ nữ nông thôn. Ảnh: Dương Ngọc

 

Điều chỉnh tốc độ tăng dân số hợp lý

Bước vào năm 2012, những khó khăn lớn nhất của công tác DS-KHHGĐ đã được ngành dân số dự báo và sẵn sàng ứng phó. Đó là phải tận dụng được cơ cấu dân số vàng, nâng cao chất lượng dân số, ngăn ngừa và giảm thiểu tình trạng mất cân bằng tỉ số giới tính khi sinh; ứng phó với tỉ lệ người cao tuổi đang ngày một gia tăng nhanh chóng… Đặc biệt, trong những tháng đầu năm 2012, các số liệu sơ bộ của ngành dân số cho thấy, số trẻ em được sinh ra tăng đột biến so với cùng kỳ năm 2011 và những năm trước đó; đặt ra khó khăn lớn cho ngành trong việc đạt chỉ tiêu Quốc hội giao trong năm nay.

TS Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết, để ứng phó được với những thách thức dài hạn và trước mắt, đòi hỏi những người làm công tác DS-KHHGĐ phải thay đổi nhận thức, tư duy về công tác này. Trước đây, công tác DS-KHHGĐ chủ yếu tập trung vào giảm sinh thì giai đoạn tới đây, đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ các vấn đề về dân số ở cả quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố, quản lý dân cư. “Đây là việc khó hơn và rộng hơn rất nhiều. Trong Chiến lược DS&SKSS giai đoạn 2011 – 2020 cũng không nói đến vấn đề giảm sinh mà chỉ rõ: Điều chỉnh tốc độ tăng dân số một cách hợp lý” – TS Dương Quốc Trọng nói.

TS Dương Quốc Trọng cho biết thêm: Hiện nay, mức sinh đang có sự khác biệt giữa các vùng miền, giữa các tỉnh, thành phố. Theo số liệu Tổng điều tra Dân số và Nhà ở 2009, tổng tỉ suất sinh (TFR - số con trung bình của phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) của TP Hồ Chí Minh là 1,45 con thì năm 2011 tiếp tục giảm xuống còn 1,3 con. Trong khi ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, TFR thấp thì ở các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, con số này lên tới trên dưới 3 con.

 

TS Dương Quốc Trọng cho biết thêm, theo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân tại Hội nghị triển khai Chiến lược DS&SKSS giai đoạn 2011 – 2020, Tổng cục DS-KHHGĐ bắt tay vào việc phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất với Thủ tướng Chính phủ về chính sách duy trì mức sinh hợp lý đối với các tỉnh có TFR dưới 2 con để chủ động tránh tình trạng mức sinh giảm xuống quá thấp. Những tỉnh nào có TFR trên 2,1 con thì nhanh chóng đưa về mức sinh thay thế, những tỉnh nào đạt rồi thì cố gắng duy trì; những tỉnh nào có TFR thấp cần phải nâng mức sinh lên. Chiến lược cũng chỉ rõ, ngành DS-KHHGĐ cần duy trì được TFR từ 1,8 – 2 con trong 10 năm tới. Nếu TFR giảm xuống quá mức sẽ khiến quy mô dân số nước ta rơi vào tình trạng như một số nước trong khu vực như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore… Người đứng đầu ngành dân số bày tỏ sự lo ngại qua ví dụ về quy mô dân số của Nhật Bản. Hiện nay, quy mô dân số của nước này đang ngày càng giảm xuống. Theo dự báo, số dân 127 triệu người như hiện nay của Nhật Bản sẽ chỉ còn 42 triệu người vào năm 2110 và chủ yếu là người cao tuổi.

 

Đánh giá cao vai trò của truyền thông

Chia sẻ thêm về những khó khăn của ngành dân số trong quý II năm 2012, lãnh đạo Tổng cục DS-KHHGĐ cho hay: Năm 2012, kinh phí hoạt động sẽ về  muộn. Nếu năm 2011 các tỉnh, thành phố được phân bổ kinh phí vào tháng 5, tháng 6; cá biệt có những tỉnh đến tháng 8, tháng 9 mới được phân bổ thì dự kiến, năm 2012 này kinh phí cũng về chậm như thế. Do đó, để triển khai tốt công tác năm 2012, đòi hỏi lãnh đạo các Chi cục DS-KHHGĐ các tỉnh phát huy tính năng động, chủ động; tạm ứng kinh phí từ các nguồn khác.

 Được biết, năm 2012 sẽ có sự kiện toàn lại về mặt tổ chức bộ máy của các Bộ và cơ quan ngang Bộ, của các địa phương trong đó có lĩnh vực DS-KHHGĐ. Hiện nay, tổ chức bộ máy của ngành DS-KHHGĐ đã được kiện toàn song vẫn còn nhiều bất cập trong mô hình hoạt động ở địa phương. Ông Lương Thế Khanh - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Tổng cục DS-KHHGĐ cho hay, trong một khảo sát về vấn đề này do Tổng cục thực hiện, phần lớn lãnh đạo UBND các tỉnh và huyện đều mong muốn đưa Trung tâm DS-KHHGĐ về trực thuộc UBND huyện; cán bộ dân số xã trực thuộc Trung tâm, được biệt phái về làm việc tại xã. Với mô hình này, công tác DS-KHHGĐ ở cơ sở sẽ được quan tâm hơn rõ rệt cả về kinh phí, sự chỉ đạo, phối hợp ban ngành; phù hợp với công tác tuyên truyền vận động, có sự chỉ đạo sát sao của UBND, giúp công tác dân số mạnh lên.

Hơn 50 năm làm công tác DS-KHHGĐ, ngành dân số đã đạt được nhiều thành tựu tốt đẹp. Những thành tựu đó có được nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực của những người làm công tác dân số và đặc biệt là nhờ vào hai giải pháp xuyên suốt của ngành là truyền thông và dịch vụ cung cấp các phương tiện KHHGĐ. TS Dương Quốc Trọng mong muốn sẽ nhận được sự ủng hộ và hợp tác dài hạn của các cơ quan truyền thông trong công tác DS-KHHGĐ.

Trước dự báo mức sinh năm 2012 tăng đột biến do nhiều người dân quan niệm Nhâm Thìn là năm “đẹp”, ngành dân số cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân tránh tâm lý “đám đông”, không “hăng say” cố gắng chọn sinh con năm Nhâm Thìn; giảm áp lực lên y tế, giáo dục, môi trường, việc làm, an ninh lương thực…; tránh hệ lụy nặng nề do mất cân bằng giới tính khi sinh gây nên cho các thế hệ tương lai.

 

TS Dương Quốc Trọng cho biết, Việt Nam đang bị ảnh hưởng bởi sự truyền thông quá mạnh mẽ về năm Nhâm Thìn của các nước xung quanh. Các nước láng giềng như Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản… tuyên truyền Nhâm Thìn là năm tốt có dụng ý bởi tổng tỉ suất sinh của họ rất thấp. Việc tuyên truyền Nhâm Thìn là năm tốt là một cách khuyến khích người dân sinh con nhằm nâng mức sinh lên, tạo đà cho những năm tiếp theo. Với tâm lý thích sinh con năm “rồng vàng” và bằng mọi giá phải sinh được con trai của nhiều người dân, TS Dương Quốc Trọng lo ngại đây là một thách thức rất lớn cho công tác DS-KHHGĐ trong thời gian tới với những hệ lụy rất nặng nề. Các nhà khoa học đã tính toán rằng, sau 20 năm nữa nước ta sẽ có khoảng 2,3 - 4,3 triệu nam giới không thể lấy được vợ là người Việt Nam.

 

Hà Thư