Công tác xã hội ở Việt Nam - Nghề mới

Tính đến năm 2007, nước ta có khoảng 7,5 triệu người cao tuổi; 5,3 triệu người tàn tật; 1,4 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và 1,3 triệu đối tượng cần sự trợ cấp hàng tháng của Nhà nước; hàng vạn xã đặc biệt khó khăn và có vấn đề xã hội (tệ nạn xã hội, cuộc sống nghèo khổ...); hàng triệu cá nhân, gia đình, nhóm xã hội nẩy sinh các vấn đề xã hội.

 

Tuy vậy, tất cả các đối tượng có vấn đề xã hội nêu trên chỉ nhận được sự trợ giúp của đội ngũ cán bộ (nhân viên) công tác xã hội bán chuyên nghiệp (khoảng 15-20 nghìn người). Những người này làm việc theo kinh nghiệm, chưa khoa học, do vậy hiệu quả giải quyết các vấn đề xã hội của cá nhân, gia đình, nhóm xã hội và cộng đồng dân cư không cao, thiếu sự bền vững. Số cán bộ, nhân viên công tác xã hội được đào tạo trong các trường đại học, cao đẳng (khoảng 2.000 người) trong mấy năm gần đây lại chưa có cơ hội làm việc đúng với ngành nghề đào tạo, gây ra sự lãng phí về nguồn nhân lực này.

 

Công tác xã hội (CTXH) chuyên nghiệp ở Việt Nam đang trong quá trình hình thành, mặc dù nước ta trước đây đã có các hoạt động trợ giúp xã hội mang hình dáng của công tác xã hội. Việc phát triển CTXH như một nghề chuyên nghiệp bước đầu gặp rất nhiều khó khăn, cả về nhận thức, thể chế luật pháp và nhân lực.

 

Công tác xã hội vẫn còn rất mới mẻ đối với người dân Việt Nam.

 

Hiện nay các ngành, các cấp và người dân còn chưa biết nhiều đến CTXH, đến cán bộ, nhân viên CTXH, chưa nhận dạng được họ là ai, làm việc gì và ở đâu, vai trò, nhiệm vụ CTXH là gì và sự khác biệt CTXH với các ngành nghề liên quan khác. Đến giữa thập niên 90 thế kỷ trước, xã hội mới biết đến CTXH và trở nên quen thuộc với một số nhà hoạt động xã hội, giáo dục và một số nhà khoa học hoạt động trong lĩnh vực xã hội. Đến nay, đối với toàn xã hội, CTXH vẫn còn rất mới mẻ, nhiều người chưa hiểu CTXH là gì và một số người cho rằng CTXH tương tự như bảo trợ xã hội hoạt động xã hội của Hội chữ Thập đỏ, Đoàn thanh niên, Mặt trận Tổ quốc.

 

Mạng lưới cán bộ, nhân viên CTXH ở nước ta chưa được thiết lập cơ bản và hệ thống, do hạn chế về nhận thức và thiếu thể chế chính sách. Mặc dù nước ta có đội ngũ cán bộ văn hoá - xã hội ở cấp xã, phường, thị trấn, cán bộ, nhân viên trong các trung tâm bảo trợ xã hội, cán bộ hoạt động trong hệ thống hội Chữ thập đỏ và các tổ chức cung cấp dịch vụ cho người già, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, người khuyết tật v.v... nhưng họ là những nhân viên CTXH bán chuyên nghiệp, chưa có hiểu biết và kỹ năng đầy đủ về CTXH.

 

Hiện nay ở nước ta có 30 trường đại học đào tạo chuyên ngành công tác xã hội; kinh nghiệm đào tạo cũng đều dưới 10 năm. Đội ngũ giảng viên CTXH thiếu, nhiều trường chưa có giáo viên được đào tạo cơ bản. Việc đào tạo chỉ có hiệu quả và chất lượng khi Nhà nước công nhận CTXH là một nghề chuyên nghiệp. Đào tạo, tập huấn cho đội ngũ cán bộ nhân viên   làm CTXH hiện có để tiến tới cấp chứng chỉ nghề nghiệp cũng chưa được quan tâm về nội dung và phương pháp.