Công trình chất lượng kém: Nhiều kẽ hở “voi chui lọt”

 

Theo thống kê của Bộ Xây dựng, hàng năm sự cố công trình xảy ra ở cả các công trình quy mô nhỏ lẫn quy mô lớn, nhà ở riêng lẻ và thường ở trong giai đoạn đang thi công. Một số công trình mới đưa vào sử dụng đã bộc lộ các khiếm khuyết gây bức xúc trong dư luận xã hội: Các công trình nhà ở tái định cư bị lún, sụt, bong tróc tường và gạch ốp nền; tình trạng sụt trượt trên một số quốc lộ...

 

Một số công trình lớn những năm gần đây cũng liên tục xảy ra sự cố như sập hai nhịp neo cầu Cần Thơ, sạt lở mỏ đá ĐIII Thủy điện Bản Vẽ, sự cố vỡ đập chính sau mùa mưa lũ năm 2007 công trình hồ chứa nước Cửa Đạt, hay sự cố nứt bê tông các đốt hầm dìm Thủ Thiêm.

 

Theo thống kê của Bộ Xây dựng, hàng năm sự cố công trình xảy ra ở cả các công trình quy mô nhỏ lẫn lớn (Ảnh minh họa: Chí Cường)

 

Ông Lê Ngọc Hùng - Cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng (Bộ Xây dựng) thừa nhận, công trình xây dựng vẫn còn các sự cố, hư hỏng công trình cũng như những khoảng trống về pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, giải thích nguyên nhân các sự cố, ông Hùng lại cho rằng, không phải bây giờ mới để xảy ra nhiều sự cố mà do thi công nhiều công trình lớn với độ phức tạp cao nên tỉ lệ các công trình xảy ra sự cố sẽ nhiều hơn.

 

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, bình quân hàng năm cả nước có trên 6.000 dự án đầu tư xây dựng công trình được triển khai, trong đó tỷ lệ các dự án thuộc nhóm A khoảng 5%, nhóm B hơn 20% và nhóm C chiếm 75%.

Nhưng ngay sau đó, GS Phạm Văn Tỵ (ĐH Mỏ - Địa chất) “truy” lại: Một trong những nguyên nhân của sự cố tháng 12/2007 tại mỏ đá ĐIII, Thủy điện Bản Vẽ chính là do công tác khảo sát địa chất và thiết kế khai thác mỏ chưa được chú ý đúng mức. Vì chưa được đầu tư đủ khối lượng và các phương pháp khảo sát địa chất cần thiết nên báo cáo kỹ thuật kết quả khảo sát địa chất... chưa làm sáng tỏ đầy đủ điều kiện địa chất công trình của mỏ, chưa đưa ra thông số phù hợp để thiết kế bờ mỏ ổn định và cũng chưa dự báo quá trình trượt, nguy cơ trượt.

 

 GS Tỵ cũng mổ xẻ đến nguyên nhân do khâu thiết kế không kết hợp chặt chẽ với khâu khảo sát, chưa nắm vững mức độ phức tạp của địa chất công trình mỏ nên đã thiết kế bờ mỏ chưa phù hợp.  GS - TS Nguyễn Trâm (ĐH Kiến trúc Hà Nội) cho rằng: Với các công trình đặc biệt, cần đảm bảo thực sự lấy được những ý kiến khách quan và chất lượng của các chuyên gia đầu ngành. Tránh hiện tượng phản biện kiểm tra thiết kế liên danh, vừa “đá bóng, vừa thổi còi” với những nhận xét phản biện xuôi chiều, chớp nhoáng và chiếu lệ.

 

 

Một trong các nguyên nhân chính nữa khiến chất lượng công trình sụt giảm được giới xây dựng mổ xẻ là do tình trạng bán thầu. Kẽ hở này dẫn đến thực trạng có quá nhiều bậc trung gian hưởng lợi. Trong khi đó, đơn vị trực tiếp thi công sau khi qua nhiều lần mua bán gói thầu chỉ còn nhận được giá trị thấp hơn nhiều lần so với giá trị khi đơn vị trúng thầu đầu tiên. Việc này dẫn đến tình trạng thi công đơn giản, chất lượng công trình kém.

 

Cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, Bộ Xây dựng – ông Lê Ngọc Hùng cho rằng nguyên nhân dẫn đến thực trạng chất lượng nhiều công trình yếu kém là do sự thiếu sót, không đồng bộ về các cơ chế chính sách của các cơ quan quản lý nhà nước.   Trong khi đó, các quy định quản lý, thẩm định và giám sát năng lực nhà thầu lại lỏng lẻo, chế tài xử phạt các vi phạm về quản lý chất lượng còn nhẹ.

Nhiều chuyên gia còn thẳng thắn nhận định rằng, rất nhiều công trình sử dụng vốn ngân sách Nhà nước có chất lượng kém hơn so với các công trình được đầu tư từ nguồn vốn ngoài ngân sách, nhất là từ nguồn vốn của tư nhân. Một loạt kẽ hở “voi chui lọt” như vậy khiến chất lượng các công trình xây dựng ở Việt Nam đang gióng lên hồi chuông báo động.

 

Trước thực trạng này, trong buổi làm việc với Bộ Xây dựng, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu: “Bộ Xây dựng phải xem lại chất lượng các công trình bởi nó thể hiện quá nhiều yếu kém. Phải chăng các giải pháp Bộ đưa ra chưa đủ mạnh, nên chất lượng công trình dù nói mãi nhưng vẫn có các sự cố xảy ra”.

 

Phó Thủ tướng còn cho rằng, ngành xây dựng ở ta đang có hiện tượng đi ngược lại với thế giới khi công tác chuẩn bị xây dựng một công trình của ta nhanh nhưng quá trình đầu tư lại lâu, hiệu quả kém.

 

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh, nếu không làm tốt công tác quản lý chất lượng các công trình xây dựng, một vài năm tới khi các công trình hoàn thành nhưng hoạt động không hiệu quả sẽ gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế đất nước.