Cty mua bán điện - khởi đầu quá trình xóa bỏ độc quyền?

Theo đề án này, Cty MBĐ có thể được tổ chức theo ba hình thức là công ty cổ phần, cty TNHH một thành viên trực thuộc EVN, hoặc cty hạch toán phụ thuộc EVN.

Với ba mô hình này, EVN kiến nghị lựa chọn hình thức cty mua bán điện là Cty Cổ phần Mua bán điện.

Xét trên hình thức pháp lý và tư cách pháp nhân, Cty MBĐ hoạt động độc lập với EVN, thẩm quyền quyết định thuộc đại hội cổ đông. Hoạt động của Cty bị giám sát bởi các cơ quan quản lý nhà nước và chính cổ đông của cty.

Về mặt quản trị doanh nghiệp, mô hình này có thể hoàn toàn chủ động trong điều hành doanh nghiệp theo đại hội cổ đông, đảm bảo sự năng động và hiệu quả cao nhất. Bên cạnh đó, trong phương thức hạch toán thì Cty MBĐ hạch toán độc lập hoàn toàn với EVN, tách bạch được chi phí của từng khâu.

Và trong quan hệ với các đơn vị tham gia thị trường điện và quan hệ với EVN, Cty MBĐ hoàn toàn độc lập với các đơn vị phát điện, đơn vị vận hành hệ thống, đơn vị giao dịch thị trường; và quan trọng EVN không chi phối hoạt động của cty. Nếu lựa chọn theo mô hình này cũng sẽ giải toả được tâm lý nặng nề về sự độc quyền của EVN trong việc mua điện từ các nhà đầu tư, tranh thủ được sự ủng hộ của nhân dân để ngành điện phát triển bền vững.

* Với việc chỉ có một cty mua bán điện duy nhất, ông có nghĩ rằng sẽ có tình trạng thao túng về giá mua và bán điện?

Theo như phát biểu của một số lãnh đạo cấp cao nhà nước, giá điện sẽ được giải quyết theo nguyên tắc thị trường, và như vậy sẽ đảm bảo lợi ích cho người bán và người mua. Trong quá trình xác định giá mua điện thì sẽ có những quy định rất chặt chẽ để cho Cty mua bán điện không thể độc quyền việc mua bán.

Nguyên tắc thứ nhất là phải chào giá để lựa cho được giá từ thấp đến cao, cái này thể hiện tính cạnh tranh rồi. Cty MBĐ không thể “phán ông 9 cent vào trước, ông 8 cent vào sau”. Với quy định đó buộc cty chấp hành theo nguyên tắc có lợi cho nhà đầu tư, có lợi cho người tiêu dùng.

* Thưa ông, sức ép thiếu điện buộc người ta phải mua chứ không phải là vấn đề chào giá thấp hay cao?

Từ đây đến năm 2025 còn có khoảng 150 dự án sẽ phải đầu tư, và số lượng này rất lớn, nếu chỉ có EVN ngồi đàm phán thì người ta cũng sẽ không đồng tình. Còn Cty MBĐ là Cty có cả người tiêu thụ, có cả người bán, người phân phối, đại diện cho tất cả các bên rồi. Nếu ông phát điện bảo rằng tôi chỉ mua với giá cao, thì ông tiêu thụ điện sẽ phản đối. Do đó họ sẽ đấu tranh với nhau và lựa chọn mức giá hợp lý, đảm bảo cho tất cả mọi người đều có lợi.

* Và nếu ra đời Cty MBĐ thì việc chào giá nội bộ tại EVN thời gian qua coi như thất bại?

Việc chào giá trong nội bộ EVN là quá trình chúng tôi chuẩn bị chào giá thị trường. Theo đó, việc thực hiện giá bán điện cạnh tranh trong EVN là quá trình tập dượt để có thể triển khai ra thị trường chính thức.

* Thực ra Việt Nam đã cung ứng đủ điện đâu mà bàn tới cạnh tranh, chào giá, thưa ông?

Chúng tôi nghĩ ngược lại tức là hiện nay tất cả các mặt hàng tại Việt Nam đều là thị trường, không có sản phẩm nào trên thị trường mà chúng ta nói là thừa. Quy luật thị trường là điều tiết theo chính sách giá chứ không phải mình thấy thừa là nói thừa. Anh chưa nghĩ đến sự lãng phí đến tiêu thụ điện hiện nay, cứ ban đêm anh đi với chúng tôi, anh sẽ thấy rằng những ngọn đèn thắp sáng rất lãng phí, đấy là chúng ta đang đốt tiền của nhà nước.

* Với việc ra đời duy nhất một Cty MBĐ, phải chăng chúng ta đang chuyển sự độc quyền từ “A” là EVN sang “B” là Cty MBĐ, thưa ông?

Mình chưa thể thành lập được nhiều cty cổ phần mua điện vì chưa có đủ hạ tầng. Hiện nay chúng ta chưa có hệ thống điều hành thích nghi, thứ hai là chưa có hệ thống pháp luật đi theo một cách chuẩn mực để đảm bảo được tính cạnh tranh giữa các Cty. Thứ ba là nguồn nhân lực, anh phải đào tạo cán bộ đủ trình độ để tiếp thu được.

Cả thế giới này các Cty bán lẻ điện cạnh tranh là bước tiến hoá cao nhất của điện lực nhưng không phải quốc gia nào cũng làm được. Lúc này việc điều hành mang tính kỹ thuật rất cao, nếu anh mua bán chồng chéo sẽ dẫn đến trào lưu công suất chạy không ổn định theo phân bổ.

Với điều kiện của Việt Nam hiện nay, chúng tôi cũng rất ủng hộ việc sớm có thị trường nhiều người mua buôn, nhiều cty như thế này. Tuy nhiên trong điều kiện này mà có nhiều cty sẽ “rối” trong công tác điều hành hệ thống, sẽ dẫn đến những sự cố và bất cập.

* Xin cảm ơn ông!

Việt Hưng