Cuộc chiến của... những cái tên

Tên miền (domain) từ lâu đã được xem như là một thương hiệu của doanh nghiệp, tổ chức hay cá nhân trong quá trình hội nhập và phát triển. Thế nhưng, hiện nay rất nhiều doanh nghiệp vẫn đang trên con đường tìm lại tên miền từ những cá nhân, doanh nghiệp “đầu cơ tên miền”. Tranh chấp tên miền luôn được coi là một vấn đề nóng bỏng trong thời gian qua và vẫn chưa đi đến hồi kết.

Khiếu nại bị... “treo”

Hiện tượng trục lợi tên miền thường thể hiện dưới hai xu hướng: “đầu cơ tên miền” (domain name spelulation), hoặc “chiếm dụng tên miền” (domain name cybersquating). Đầu cơ tên miền là việc đăng ký trước một số tên miền “đẹp” mà dự đoán hoặc kỳ vọng sẽ chuyển nhượng được. Chiếm dụng tên miền là việc đăng kí có chủ đích để khống chế một tên miền trùng với tên thương hiệu nổi tiếng hoặc lợi dụng uy tín  thương hiệu đó để cạnh tranh hoặc cản trở việc quảng bá thương hiệu, gây áp lực buộc chủ thương hiệu chuyển nhượng lại.

Việc đầu cơ, chiếm dụng tên miền trong thời gian qua đã gây ra nhiều tranh chấp, xung đột về tên miền. Rất nhiều tranh chấp tên miền .vn đã diễn ra nhưng không phải bất kỳ tranh chấp nào khi đưa đơn khiếu nại đều có thể dành được tên miền cho mình.

Đây là trường hợp của domain Heineken.vn: Ngày 27/9/2006, Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) nhận được đơn khiếu nại của ông Peter Ong - Tổng giám đốc Cty liên doanh nhà máy bia Việt Nam, đơn vị độc quyền sản xuất bia Heineken ở Việt Nam, về việc 1 Cty ở quận Hai Bà Trưng (Hà Nội) đăng ký tên miền trùng với thương hiệu của Heineken.

Ông Peter cho rằng, Cty này đăng ký tên miền là hoàn toàn trùng lặp với thương hiệu của Heineken trong khi cơ quan này đang hoạt động trong lĩnh vự điện tử, tin học. Tên miền bắt đầu bằng chữ Heineken là trùng khớp với nhãn hiệu hàng hoá nổi tiếng thuộc quyền sở hữu của tập đoàn Heineken quốc tế, theo đơn đăng ký nhãn hiệu của Heineken này cũng không triển khai bất kỳ nội dung nào tại website mà chỉ sử dụng màn hình trắng có thể hiển thị chữ Heineken.vn, gây  nhầm lẫn và cản trở các Cty khác đến giao dịch với Cty.

Với trường hợp của Heineken.vn, VNNIC có thể  bác bỏ hồ sơ đăng ký nếu vận dụng quy định tại khoản c Điều 8, quyết định số 27/2005/QĐ BBCVT ngày 11/8/2005 cuả Bộ Bưu chính Viễn thông. “Tổ chức cá nhân đăng ký sử dụng tên miền phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về mục đích sử dụng và tính chính xác của thông tin cung cấp cho Trung tâm Internet Việt nam và đảm bảo việc đăng ký sử dụng tên miền không xâm phạm  đến các quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức,cá nhân có trước ngày đăng ký”.

Theo đó, tập đoàn Heineken là bên có quyền, lợi ích hợp pháp đối với nhãn hiệu hàng hoá (NHHH) Heineken. Khi thấy việc chiếm dụng tên miền của bất kỳ Cty nào có xâm phạm đến lợi ích của chủ NHHH, thì VNNIC có thể ngăn chặn bằng cách bác đơn bác  bỏ, huỷ bỏ hoặc tạm thời huỷ bỏ tên miền khi có tranh chấp, khiếu nại.

Theo quan điểm của VNNIC - tên miền chỉ là tên định danh địa chỉ Internet cho các máy chủ trên mạng  và tên miền không được xem là đối tượng của luật Sở hữu trí tuệ (SHTT). Một số ý kiến cho rằng, quan điểm này chưa hẳn đã đúng bởi điểm d, khoản 1 điều 130 Luật SHTT cấm hành vi “đăng ký, chiếm giữ sử dụng hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, tên thương mại được bảo hộ của người khác hoặc chỉ dẫn địa lý mà mình không có quyền sử dụng nhằm mục đích chiếm giữ tên miền, lợi dụng hoặc làm thiết hại đến uy tín, danh tiếng của nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn điạ lý tương ứng”.

Luật SHTT không xếp tên miền vào đối tượng SHTT được bảo hộ. Nhưng điều luật trên đã quy định nghiêm cấm hành vi đăng ký, chiếm giữ, sử dụng tên miền trùng hoặc gây nhầm lẫn với nhãn hiệu được bảo hộ. Hành vi cạnh tranh đó là không lành mạnh, còn thể hiện rõ khi Cty đang bị Cty bia quốc tế khiếu nại không có quyền lợi nào liên quan đến tên miền đăng kí. Nếu căn cứ theo những quy định trên, tập đoàn Heineken hoàn toàn có thể lấy lại được tên miền Heineken.vn. Nhưng đến nay, tranh chấp này vẫn chưa ngã ngũ!

Giải quyết tranh chấp: Hướng nào?

Câu hỏi đặt ra là: Còn bao nhiêu doanh nghiệp đưa đơn khiếu nại  tên miền chưa được giải quyết và đến bao giờ các doanh nghiệp lấy lại được tên miền của mình? VNNIC - là cơ quan nhà nước quản lý trực tiếp tài nguyên Internet, khi được hỏi đã trả lời rằng: Chưa có số liệu thống kê cụ thể!?

Hiện nay ở Việt Nam vẫn chưa có một hành lang pháp lý chặt chẽ và triệt để cho việc giải quyết tranh chấp tên miền.vn. Luật Công nghệ thông tin (CNTT) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2007 đã đưa ra 3 phương pháp giải quyết tranh chấp tên miền: Thương lượng hoà giải, trọng tài, toà án. Nhưng dường như các phương pháp này vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Hướng đi nào khả thi?

Thương lượng, hoà giải thực ra không phải là một hình thức giải quyết, nó chỉ  là một giai đoạn trong bất kỳ trình tự giải quyết trang chấp nào. Việc giải quyết tranh chấp tên miền bằng thương lượng, hoà giải không được coi là một giải pháp. 

Thứ nhất là vì việc tự thoả thuận nhằm mục đích để bên đăng ký sử dụng tên miền.vn  chuyển nhượng lại tên miền cho bên cần (thường là chủ nhãn hiệu) hoặc huỷ không sử dụng tên miền (khả năng này ít xảy ra) vì chủ thể tên miền đã bỏ tiền ra đăng ký và duy trì tên miền đó là có mục đích. Trong khi đó tại khoản 2, điều 3 quyết định 27 có quy định: “Nghiêm cấm việc chuyển nhượng, cho thuê, bán lại tài nguyên Internet dưới bất kỳ hình thức nào”. Vì lý do đó, dù có tự thoả thuận hay hoà giải được thì cũng không thể chuyển tên miền từ tổ chức này sang tổ chức khác. Cách duy nhất là “lách luật” khi chủ sở hữu tên miền hoàn trả tên miền cho VNNIC. Sau đó người muốn nhượng chuyển nhượng đăng ký lại tên miền đó.

Thứ hai là vì: Nếu tranh chấp tên miền không có quy định pháp luật rõ ràng, cứ tranh chấp là giải quyết theo thương lượng, thoả thuận thì các tổ chức, cá nhân cứ nhằm vào các tên miền là nhãn hiệu nổi tiếng để trục lợi, đăng ký sau đó ngồi chờ các chủ sở hữu nhãn hiệu đó tìm đến và mua lại với giá “cao ngất trời”. Điều này sẽ tạo ra một tiền lệ xấu và phát triển không lành mạnh.

Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài:  Đây là một quá trình lâu dài, phức tạp, mệt mỏi và tốn kém. Mức chi phí cho việc giải quyết tranh chấp (từ 1.500 đến 4.000 USD), rất ít doanh nghiệp của Việt Nam muốn trả khoản này.

Vậy còn giải quyết tranh chấp bằng con đường toà án? Có rất nhiều hạn chế không thể thực hiện nếu giải quyết tranh chấp bằng phương pháp này: Thứ nhất là do năng lực của Toà án hành chính, chuyên môn về tên miền, mạng Internet và pháp luật SHTT còn rất nhiều hạn chế, vì thế sẽ rất khó khăn khi xử lý vấn đề mang tính chất chuyên ngành như tranh chấp tên miền. Thứ hai là do thủ tục tại toà không phù hợp với các tranh chấp có yếu tố nước ngoài, đặc biệt các bên không được lựa chọn ngôn ngữ xét xử.

Để hạn chế tình trạng xảy ra tranh chấp tên miền, các doanh nghiệp cần khuyến báo cho VNNIC về nhãn hiệu hàng hoá của mình. Phản đối việc đăng ký, cấp phát tên miền có xâm phạm đến NHHH. Không có sự minh bạch, phân định khách quan từ cơ quan quản lý, cấp phép sử dụng, khai thác tài nguyên Internet như VNNIC, thì các tranh chấp trên nguồn tài nguyên Internet vẫn chưa có hồi kết thúc? 

Cách giải quyết tranh chấp tên miền của Trung tâm mạng Internet Trung Quốc Chính sách của Trung Quốc cho phép tổ chức hoặc cá nhân cho rằng một tên miền đã được đăng ký nào đó vi phạm quyền hoặc lợi ích của mình có thể nộp đơn khởi kiện tại cơ quan giải quyết tranh chấp tên miền. Trong đơn kiện, bên khởi kiện phải chứng minh được các yếu tố sau: 1) Tên miền tranh chấp trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu hoặc tên mà bên khởi kiện có quyền hoặc lợi ích. 2) Người nắm giữ tên miền không có quyền hoặc lợi ích hợp pháp liên quan tới tên miền hoặc một phần của tên miền tranh chấp. 3) Người nắm giữ tên miền đã đăng ký hoặc sử dụng tên miền đó với mục đích xấu. Chính sách này cũng quy định rất rõ những chứng cứ để chứng minh hành vi đăng ký và sử dụng tên miền có mục đích xấu: 1) Đăng ký tên miền với mục đích để bán, cho thuê hoặc chuyển giao tên miền cho bên khởi kiện, hoặc cho đối thủ cạnh tranh của bên khởi kiện, hoặc để đạt được các lợi ích không chính đáng. 2) Chủ sở hữu tên miền đăng ký tên miền nhằm ngăn chặn bên khởi kiện có thể sử dụng nhãn hiệu hoặc tên của mình bằng tên miền. 3) Chủ sở hữu tên miền có mục đích nhằm phá hoại uy tín, hoặc cản trở hoạt động kinh doanh bình thường của bên khởi kiện hoặc tạo ra sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng. 4) Một số trường hợp khác.

Bùi Hoa