Cuộc đời trên đôi vai

“Đòn gánh tre chín rạn hai vai”

“Những buổi đầu đi gánh thuê, vai tấy đỏ lên và bỏng rát như phải lửa. Thuốc bôi chưa kịp dịu, đêm, gánh hàng đã lại đặt lên vai. Những vết thương, vết sưng tấy, trầy xước vì thế ken chồng lên nhau thành mảng chai rạm… Thế mà đã 6 – 7 năm trời rồi.” Cô Mỹ cười khi kể chuyện về cuộc đời gánh thuê của mình, tiếng cười pha lẫn sự ngậm ngùi.

Chợ đầu mối Long Biên mỗi ngày tập trung hàng trăm xe tải lớn, nhỏ đổ hàng về, chủ yếu là hoa quả và đồ khô từ Trung Quốc chuyển đến. Chợ cũng thu hút một lượng lớn lao động nữ làm thuê, tuổi đời từ 15, 16 đến 47 – 48 đến từ các vùng nông thôn nghèo ở Hưng Yên, Hà Tây, Hải Dương, Bắc Ninh, Bắc Giang. Họ sống tập trung trong các xóm trọ nghèo nàn khu chợ và gầm cầu Long Biên, chủ yếu làm nghề gánh hàng thuê.

Hơn một giờ sáng, cả nhà trọ gọi nhau dậy, rửa mặt mũi qua loa cho tỉnh táo rồi ai lấy đòn gánh, dây thừng của người ấy, kéo nhau đi từng tốp từng tốp ra bến xe Long Biên. Đó là lúc bắt đầu ngày lao động của những phụ nữ gánh thuê. Họ tập trung rất nhanh xung quanh những xe hàng vừa đổ bến. Xì xèo dăm ba câu bàn tán, kể lể nhưng tất cả đều rất tập trung vào cuộc trao đổi mua bán, giao hẹn giữa chủ xe và chủ mua hàng. Chỉ đợi chủ hàng trao xong tiền cho nhà xe, một cái gật đầu nữa là họ săm sắm đòn gánh xếp hàng, gánh hàng rồi chắm chúi bước đi ngay. Tất cả đều như rất vội vã.

Từ 2 – 5h sáng là thời điểm chợ hoạt động nhộn nhịp nhất. Người gánh hàng chuyển hàng chen nhau như chảy hội. Đòn gánh, thùng hàng, thúc vào ngực vào người nhau đau nhói đi. Gánh đông đến hoa cả mắt, chẳng nhìn thấy đường vẫn cứ phải bước đi nếu không người sau sẽ thúc vào hàng, vào người. Làm nghề gánh thuê, ngoài phụ nữ còn có rất đông những người đàn ông trung niên, thanh niên và cả ‘trung đoàn” những cô cậu choai choai chỉ nhỉnh hơn mười tuổi. Tuy nhiên, đến khi trời sáng tỏ thì chỉ còn những người phụ nữ trụ lại. 1000 đồng/ một thùng hàng nặng 10 - 15 kg, 1500 đồng/ một thùng hàng nặng 20 – 25 kg. Đó là “đơn giá” gánh hàng cho quãng đường từ chỗ xe “đổ hàng” đến cổng bến xe hoặc cổng chợ, chừng 150 – 200m. Số tiền tăng gấp đôi nếu gánh đến tận cửa hàng, hoặc đến những đầu phố bên kia đường, hoặc tuỳ theo quãng đường mà định đoạt giá cả.

Tuy nhiên, người chờ gánh hàng thì đông nên nhiều khi chủ hàng chỉ trả xu 1000 đồng cho thùng hàng nặng 25 – 30 kg thì cũng lặng im, cắn răng mà gánh, chậm chân người khác sẽ gánh mất. (Việc gánh hàng như thế cũng đã rất có “trật tự”, người đến sau, xếp hàng sau, gánh sau chứ cũng không chen lên trước.) Cũng có người không gánh thì làm những cái giá có gắn bánh xe để đẩy hàng. Những ngày thường, mỗi người phụ nữ cũng kiếm được gần trăm ngàn hoặc hơn. Như thế có nghĩa mỗi ngày họ cũng gánh được bốn, năm chục gánh, làm một phép tính nhẩm thì người khoẻ cũng gánh được 5 tạ một ngày. Một xe đẩy lớn, xếp hai chục thùng quả, mỗi thùng nặng 30 – 40 kg (tính ra cả chuyến hàng trên dưới đến 7 tạ), 3 người phụ nữ đẩy đi (nhanh hơn tôi xách máy ảnh đi bộ). Với khối lượng khổng lồ ấy và cách vận chuyển chỉ bằng sức người, sức vóc mấy cũng bị bào mòn đi được.

Cô Mỹ thì thào: "Có những ngày đi gánh người cứ bã bời cả ra, tưởng sức mình bị rút sạch sau mỗi gánh hàng nhưng lại phải cố. Về được đến nhà, nằm vật ra, cứ nghĩ lưng mình đóng cứng vào tấm phản, mệt đến mức không thể đưa được miếng cơm vào miệng.”

 

Cuộc đời trên đôi vai

Một ngày ở đây đã giúp tôi thấm thía nỗi nhọc nhằn, chịu đựng, kham khổ của những người phụ nữ nông thôn phải xa chồng xa con, lên thành phố kiếm ăn… Gánh hàng nặng nhọc bất kể khuya sớm, nắng mưa, đêm ngày… ăn chẳng dám ăn mặc không dám mặc, kiếm được đồng nào chắt chiu đồng ấy dành mang về nuôi chồng nuôi con.

“Nhà có hai sào ruộng, tính cả vụ chiêm lẫn vụ mùa trừ ăn còn được tạ rưỡi thóc, khoảng gần ba triệu đồng, nếu không trồng trọt nuôi cấy được gì thêm thì trung bình mỗi tháng có khoảng hai trăm nghìn gọi là “đồng ra đồng vào”. Với thu nhập bằng ngần ấy, bốn miệng ăn sao nổi, con cái còn học còn hành, cũng phải cho chúng thi thoảng có miếng bánh, hộp sữa. Mình cực khổ ra sao cũng được nhưng không thể để con cái thiệt thòi nhiều được.” Được biết, hai đứa con của cô đều gửi ông bà ngoại, chồng cô chạy xe ôm ngoài Móng Cái, tháng về nhà một lần. Đi gánh hàng thuê nhưng đến mùa vụ lại về gặt đập, cấy hái, cũng là thời gian vất vả, nặng nhọc nhất, có khi chồng ở xa chưa về kịp thì một mình cô đảm đương tất cả. Tiền thuê trọ 4000đồng/ ngày, gạo mang từ nhà lên, cơm chỉ thổi một lần vào buổi chiều, một lần nấu luôn cho hai bữa. Vì thế bữa trưa cho 8 giờ đồng hồ gồng gánh là cơm nguội và chút thức ăn mặn từ chiều hôm trước. “Ai khá thì mới ăn cơm quán (một suất cơm của người lao động ở chợ Long Biên là 3000 đồng) còn như chúng tôi thì chỉ mấy bát cơm nguội là xong.

Ban đầu, cô định mua cho tôi một suất cơm hàng còn mình thì ăn nốt phần cơm nguội hôm qua nhưng sau một hồi ngần ngừ cô quyết định cả hai cô cháu cùng ra hàng ăn cơm, lí do cô không nói ra nhưng hình như cô cảm thấy ngại với tôi về bữa trưa quá “mộc mạc” của mình mặc dù tôi đã tha thiết đề nghị “mọi ngày cô ăn thế nào, cho cháu được cùng ăn với cô như thế”.

“Đi làm xa nhớ chồng nhớ con lắm chứ nhưng cũng bởi lo cho con cái, kiếm miếng ăn bây giờ khó khăn quá…” – Cô Mỹ thành thật. Khi tôi hỏi: “Cô gánh nhiều thế mà ăn uống đạm bạc thế thì nhanh xuống sức lắm?” “Xuống sức nhiều chứ, hồi mới làm gánh được mỗi gánh bảy, tám chục cân bây giờ chỉ gánh được bốn, năm chục cân thôi, nặng quá thì hai người khiêng. Người cũng sút mất hai, ba cân rồi.” - Cô Mỹ cười bẻn lẻn: “Làm nặng nhọc nhanh già, nhanh xấu chỉ sợ chồng chê thôi”.

Nhà trọ lao động những buổi tối thật vui vẻ, thân tình, ấm cúng. Bởi chị em ở đây đều cùng cảnh với nhau. Cô Mỹ, bác Bình, cô Nga, chị Hạnh… đều cùng thôn Cù Tu (xã Xuân Trúc - huyện Ân Thi – tỉnh Hưng Yên) cô Hường, cô Nghĩa… (Bắc Ninh). Mười mấy người chung nhau cái phản lớn ở nhà trọ, gối đầu vào nhau mà ngủ, một cái chạn chung đựng những nồi cơm nguội con con. Ai cũng có chồng, có con lớn con bé, cũng chung một nỗi vất vả, tiện tằn, chiu chắt từng đồng xu nhỏ gửi về nhà. Người này ốm thì người kia gánh đỡ. Nghe các cô kể chuyện gia đình tôi thấy sống mũi cay cay… Đầu thế kỉ 21 khi biết bao phát minh, công nghệ khoa học mới đã ra đời thì gánh đời nhọc nhằn vẫn đang đè nặng trĩu trên đôi vai rất đông phụ nữ ở nhiều vùng, miền.

          Là chị cả trong một gia đình 5 con, 12 tuổi, chị Hằng đi ở thuê cho một cửa hàng bán gạch men ở Việt Trì. Làm cơ chừng một năm thì chị bỏ, theo người bà con trong làng lên chợ Long Biên để gánh thuê. Suốt từ ngày ấy đến nay, không biết bao nhiêu gánh hàng đã đặt lên đôi vai mỏi mòn của chị. Gánh nặng đè lên vai đến tận ngày chị đi làm dâu và tiếp tục còn ghì xuống những ngày chị sắp sửa sinh đứa con gái đầu lòng…

          Tôi lặng thầm quan sát chị khi chị kể về những ngày nặng nhọc vất vả của mình. Chị kể ngắt quãng, rất vắn tắt, không nhiều ưu tư và không oán thán, van vỉ một lời nào. Chị kể chuyện đời mình chân thật nhưng lại như đùa, nụ cười cũng không hẳn được tuơi. Tôi trộm nghĩ có phải những thiệt thòi, chua xót buốn tủi của cô gái trẻ sớm phải tự nuôi thân và gánh vác gia đình, có phải bao nhiêu nặng nhọc gió xương đã ngấm vào vai, vào xương thịt, vào trong cả tâm hồn tươi trẻ của cô gái có nét duyên thầm ấy không? Tôi cũng bằng tuổi chị nhưng tôi may mắn hơn, cho đến ngần này tuổi tôi vẫn chưa khi nào phải đặt lên vai một gánh nặng và được hưởng nhiều ưu đãi về chăm sóc sức khoẻ, học hành. Còn với chị, có lẽ công việc gồng gánh và nỗi chịu đựng nhọc nhằn như đã trở thành một phần trong con người của chị.

           Mọi người gọi chị là Hằng. Chị nhận với tôi, chị là Tạ Thị Hằng. Không biết chị nói thế là đùa với cái nghề gánh nặng đặt lên đôi vai của chị từ năm 12 tuổi hay là thật nhưng sau khi nói ra cái tên ấy, chị cười và xếp đòn gánh đứng dậy: “Tên mình cũng là tấn là tạ”. Nụ cười của cô gái 22 tuổi đời ấy ám ảnh mãi tâm trí tôi, nụ cười như là đùa vui, hiền hiền lành lành, mà như chứa đựng cả một cái gì đầy chịu đựng và chua xót…

(Ngân Hà - Báo Sinh viên)