Dân số vàng, cơ hội và thách thức: Đầu tư nhân lực không bao giờ lỗ

“Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 500.000 người tốt nghiệp THCS mà không vào học THPT, chưa kể hàng trăm nghìn em không tốt nghiệp THPT và thi trượt cao đẳng, đại học. Đây là lực lượng lao động rất lớn nhưng đa phần chưa có nghề. Với khoảng trên 85 triệu dân, trong đó có trên 48 triệu người ở độ tuổi lao động nhưng tỷ lệ qua đào tạo chưa đến 30%, con số này quá thấp so với các nước đang phát triển trong khu vực (50% - 60%)”, TS Hoàng Ngọc Vinh nói.

 

“Cần thống nhất lại quản lý nhà nước trong lĩnh vực dạy nghề, sử dụng nguồn lực có hiệu quả, chuyển mạnh đào tạo gắn với nhu cầu. Các nước phát triển kinh tế đều có mối liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Điều đó cũng đòi hỏi các doanh nghiệp cùng bắt tay vào đào tạo, không chỉ đứng ngoài chê bai, thiếu chia sẻ”.      TS Hoàng Ngọc Vinh

TS Hoàng Ngọc Vinh cũng cho biết: “Lâu nay chúng ta vẫn nói thừa thầy, thiếu thợ là chưa đúng. Chúng ta thiếu cả thầy lẫn thợ. Riêng năm 2008, nhìn vào số lượng thì đào tạo nghề ngắn hạn là 1,2 triệu người, trung cấp nghề và cao đẳng nghề khoảng 200.000 người, trung cấp chuyên nghiệp trên 420.000 người, đại học khoảng 300.000 người, cao đẳng trên 100.000 người. Có thể thấy, tháp đào tạo nhân lực của ta thiếu nhân lực trình độ cao”.

 

Về vấn đề này, TS Dương Quốc Trọng – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế cho hay: “Ta tự hào đứng thứ nhất về sản xuất tiêu, điều, thứ nhì về gạo, cà phê... nhưng đều là sản phẩm nguyên liệu thô, hàm lượng trí tuệ thấp. Mặt hàng xuất khẩu cao như dệt may, da giầy của ta đều làm gia công theo đơn đặt hàng. Khi nước đặt hàng gắn thương hiệu của họ vào, giá trị mặt hàng cao gấp hàng chục lần số tiền họ trả cho lao động”.

 

Cũng theo TS Dương Quốc Trọng, dân số “vàng” về số lượng người bước vào tuổi lao động sẽ không có giá trị nếu họ không “vàng” về tri thức, tay nghề.

 

PGS.TS Đặng Nguyên Anh - Phó trưởng ban Hợp tác Quốc tế, Viện khoa học Xã hội Việt Nam cho biết: “Các chuyên gia trong nước và trên thế giới đều khẳng định, đầu tư cho giáo dục không bao giờ lỗ, luôn luôn có hiệu quả. Lao động được đào tạo tốt, có tay nghề, có kiến thức, dù làm việc trong nước hay xuất khẩu ra nước ngoài đều sinh lợi lớn”.

 

Cũng theo PGS Đặng Nguyên Anh, Philippines là một trong những quốc gia xuất khẩu lao động nhiều ở khu vực. Mỗi năm Philippines xuất khẩu khoảng 8 triệu lao động có tay nghề cao, trình độ tiếng Anh tốt. Ấn Độ cũng vậy, là một trong những nước có chiến lược đào tạo nguồn nhân lực tốt. Trong khi đó ở Việt Nam, lao động xuất khẩu chủ yếu do các công ty tư nhân đảm nhận. Họ muốn làm nhanh, thu lãi nhanh nên tập trung lao động, học tiếng vài ba tháng, rồi đưa ra nước ngoài. Kiểu “ăn xổi” thế cho kết quả là những lao động Việt Nam ra nước ngoài phần lớn chỉ làm công nhân, người giúp việc. Xuất khẩu lao động tri thức thấp là lãng phí tiềm năng.

Trước những lợi thế và khó khăn, thách thức của nguồn nhân lực, để không mất cơ hội trong thời kỳ dân số “vàng”, TS Vinh cho rằng, cần tập trung đào tạo có trọng điểm. Phải theo lợi thế vùng miền, tập trung đào tạo tại những khu vực, vùng miền có kinh tế năng động. Bên cạnh việc đào tạo nhân lực phải hoàn thiện thể chế và công cụ phục vụ thị trường lao động, hoàn thiện hệ thống thông tin, dự báo... tạo thị trường lao động lành mạnh.

 

Và để có một bước cao hơn, bền vững hơn đối với đào tạo nghề cho nguồn nhân lực, theo ông Nguyễn Công Hinh, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục thường xuyên, Bộ GD&ĐT, việc đào tạo lại, bồi dưỡng, cập nhật kỹ năng là rất quan trọng với mọi lứa tuổi, mọi trình độ, kể cả là tiến sĩ. Với nông dân, việc giáo dục thường xuyên không chỉ giúp họ học thêm về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, để tăng năng suất lao động, cải thiện chất lượng sống mà còn bồi dưỡng cả kiến thức về pháp luật, an ninh quốc phòng, sức khỏe cộng đồng, nuôi dạy con, sức khỏe sinh sản...

 

Ông Hinh cũng trăn trở, thanh niên chưa có nghề nghiệp đi học các lớp tại chức, các chương trình của giáo dục thường xuyên nhiều, trong khi lẽ ra những lớp này dành cho cán bộ viên chức, công nhân, người lao động đang đi làm cần bổ sung thêm kiến thức, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

 

“Bài toán về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của thời kỳ dân số vàng không thể chỉ một ngành GD&ĐT, mà đòi hỏi sự góp sức của nhiều bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người dân chung tay phát triển sức mạnh tổng hợp của đất nước và xây dựng hệ thống các chuẩn đào tạo tương đồng với thế giới”, TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh.     

“Năm 2007 – 2008, có hơn 9 triệu lượt người chủ yếu là ở nông thôn đã tham gia giáo dục thường xuyên về kỹ thuật nuôi trồng. Điều đó cũng giúp họ thấy được thế mạnh mình đang có ở ngay chính địa phương, tạo công ăn việc làm bền vững ngay trên vùng định cư của mình. Các trung tâm giáo dục thường xuyên đã mời các nghệ nhân tổ chức dạy để phục hồi các nghề truyền thống: đan lát, gò, đúc đồng... Những chương trình này không đưa đến văn bằng, mà học để biết, tự trang bị cho mình những kiến thức quan trọng, cần thiết cho cuộc sống và để thực hành làm việc. Nâng cao kỹ năng, chất lượng sống là mục đích lớn nhất mà giáo dục thường xuyên của rất nhiều nước đang hướng tới”.      Ông Nguyễn Công Hinh

        

 

(Còn nữa)