Dấu ấn Vạn Phúc

Trong các cuốn gia phả, thần tích còn được lưu giữ lại đến nay cho biết: nghề dệt lụa ở Vạn Phúc đã có cách đây hơn 10 thế kỷ.

 

Nhà ông Nguyễn Văn Dương tại làng Vạn Phúc, nay là Nhà lưu niệm Bác Hồ.

Vạn Phúc tiếp thu ảnh hưởng của Cách mạng rất sớm, năm 1937 đã có phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ. Năm 1938 chi bộ Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập và phần lớn nhân dân tham gia trong các tổ chức quần chúng của Đảng. Suốt trong thời gian từ năm 1936 - 1945 nơi đây là an toàn khu của Xứ uỷ Bắc kỳ.

 

Mặc dù nằm sát ngay cơ quan cai trị của giặc Pháp trong tỉnh Hà Đông (cũ), nhân dân Vạn Phúc đã nuôi giấu, chở che hàng trăm cán bộ Trung ương, Xứ uỷ, Tỉnh uỷ tuyệt đối an toàn. Nhà ông Nguyễn Văn Dương được chọn là địa điểm đón Chủ tịch Hồ Chí Minh từ nội thành về ở, làm việc. Đặc biệt ngày 19/12/1946, Người đã viết Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến tại đây.

Đầu tháng 11 năm 1946, Thực dân Pháp tăng thêm quân và chúng đổ bộ lên Đà Nẵng, Đồ Sơn, Cát Bà- Hải Phòng. Ở Thủ đô Hà Nội, chúng bắn vào trụ sở của tự vệ và Công an của ta, gây ra vụ thảm sát ở phố Yên Ninh- Hàng Bún. Tình hình ở Hà Nội thời gian này vốn đã căng thẳng lại càng căng thẳng hơn. Khả năng xung đột giữa quân đội Pháp và lực lượng vũ trang của ta sẽ nổ ra bất cứ lúc nào.

 

Trong thời gian này, để đảm bảo tuyệt đối an toàn Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã bố trí một số địa điểm ở nội và ngoại thành để ban đêm đưa Người về nghỉ như số nhà 112 phố Lò Đúc; biệt thự Cây Liễu (Nhân Chính, Từ Liêm); thôn Hậu Ái (xã Vân Canh, Hoài Đức). Tuyến đường đưa Người đi thường xuyên thay đổi. Nơi ở của Người luôn luôn được nghi binh. Có khi Người đến một địa điểm, nhưng khi nghỉ đêm, lại chuyển đến nơi khác.

 

Chiếc giường và bàn viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh những ngày Người sống ở Vạn Phúc. Ảnh: TL

Đền thờ Thành Hoàng làng Vạn Phúc ngày nay.

Đầu tháng 12/1946, Thường vụ Trung ương Đảng chỉ đạo lực lượng Cảnh vệ bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh chuyển ra ngoại thành. Theo sự chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Lương Bằng - Thường vụ Trung ương Đảng, tổ bảo vệ đã đưa Người về nghỉ và làm việc tại nhà ông Nguyễn Văn Dương ở làng Vạn Phúc, thị xã Hà Đông (nay là Phường Vạn Phúc - Quận Hà Đông- Hà Nội). Gia đình ông Dương tham gia ủng hộ cách mạng từ thời kỳ mặt trận bình dân, là cơ sở hoạt động của các đồng chí Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Trần Đăng Ninh, đã được đồng chí Nguyễn Tấn Phúc, công tác tại Ban Công tác Đội chọn là nơi Bác Hồ về ở và làm việc.

Nhà ông Nguyễn Văn Dương ở ngay đầu làng Vạn Phúc, sát quốc lộ 6, có 4 ngôi nhà phụ: Nhà ở, nhà dệt, nhà bếp, nhà hồ sợi; còn ngôi nhà chính là nhà hai tầng mỗi tầng có 4 gian. Tầng dưới vẫn dành cho chủ nhà, tầng trên là nơi Bác ở, buồng riêng có bộ bàn ghế, giường nằm, còn căn phòng ngoài rộng hơn dành cho các đồng chí thư ký, bảo vệ, giúp việc Người.

Khoảng 18 giờ ngày 3 tháng 12 năm 1946, trời đã xẩm tối, một chiếc xe ôtô con màu đen đi vào trụ sở Uỷ ban Hành chính tỉnh Hà Đông, nơi dinh Công sứ Pháp đóng ngày trước. Xe dừng lại ở đó, năm người trên xe bước xuống, tất cả lặng lẽ ra cổng sau qua cầu Am rẽ vào làng Vạn Phúc. Người đi giữa trang phục giống hệt những người đi cùng, đầu đội mũ cát, chân đi giày vải, khoác áo dạ dài, có khăn mùi xoa che miệng. Đó chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lúc này dân làng dệt đã lên đèn, nhiều gia đình ở Hà Nội tản cư về. Sự kiện lớn lao đi vào lịch sử đất nước đến với xã Vạn Phúc nhưng cả làng chưa ai biết.

Trong thời gian ở Vạn Phúc, ngày nào Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng ra Hà Nội tiếp khách ngoại giao, nhà báo hay thân sĩ trí thức. Đặc biệt đêm 17 rạng 18 và đêm 18 rạng 19/12/1946 Người đã chủ tọa cuộc họp mở rộng của Ban Thường vụ Trung ương để phát động cuộc kháng chiến trên phạm vi cả nước. Hội nghi đã vạch ra đường lối cơ bản của cuộc kháng chiến và thông qua lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi thảo. Từ đấy lời hịch bất hủ của Người đã vang lên: "Hỡi đồng bào toàn quốc! Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phải nhân nhượng, nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa! Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ... Giờ cứu nước đã đến. Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất nước. Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

Kháng chiến thắng lợi muôn năm!"

 

Bây giờ về thăm Vạn Phúc, ai ai cũng thấy khác xưa rất nhiều. Mặc dù là xã mới được lên phường mấy năm nay nhưng Vạn Phúc thực sự chuyển mình. Năm 2011, mặc dù gặp nhiều khó khăn nhưng phường vẫn duy trì sản lượng vải lụa các loại; tạo việc làm cho gần 1000 lao động của địa phương và gần 300 lao động bên ngoài; duy trì 100 gian hàng bán và giới thiệu sản phẩm làng nghề truyền thống phục vụ khách trong và ngoài nước đến địa phương tham quan. Ngôi đình Vạn Phúc và nơi Bác Hồ viết lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến đã được xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa đã được tôn tạo. Đây là di tích sáng danh mà nhân dân Vạn Phúc luôn tự hào gìn giữ và chăm sóc như một gạch nối của quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống lịch sử và cách mạng, tạo nên dáng vẻ độc đáo đầy bản sắc của làng dệt Vạn Phúc - một xã đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân .

 

Nguyễn Đức Quý