Dạy nghề chỉ để đi... thi(?!)

 

Trước việc khá nhiều doanh nghiệp chuyên xuất khẩu lao động tay nghề cao cho rằng với mức lương 30 - 40 triệu đồng/tháng, vẫn khó tìm người, PV Báo GĐ&XH đã làm cuộc điều tra nhỏ xung quanh vấn đề này. Rất nhiều bức xúc đã được chỉ ra trong lĩnh vực đào tạo nghề khiến "miếng bánh ngon" gần như đang bỏ ngỏ!

 

Cần không có, có không cần!

 

Máy móc, trang thiết bị ảnh hưởng rất lớn đến tay nghề của học viên. Ảnh: C.T

 

Thiếu tiếng nói chung   "Vấn đề đào tạo lao động chất lượng cao đáp ứng chuẩn nghề quốc tế, cần có tiếng nói chung giữa doanh nghiệp tuyển dụng và nhà đào tạo. Nếu đơn vị tuyển dụng đặt hàng cho trường dạy nghề chất lượng cao, nhà trường sẵn sàng và có đủ điều kiện để tập trung cho đối tượng này. Tuy nhiên, hiện việc tuyển dụng không theo hệ thống, chỉ khi cần mới đi tìm người nên ắt sẽ gặp khó"   Ông Trần Hoàng Nam, Hiệu trưởng trường    CĐSP kỹ thuật Vĩnh Long Giáo viên còn không biết nữa là học sinh   "Không chỉ học sinh mà có cả giáo viên của Việt Nam không biết sử dụng máy hàn công nghệ cao. Máy hàn công nghệ cao ở nước ngoài có giá đến vài trăm ngàn USD trong khi giáo viên, học sinh Việt Nam chỉ được sử dụng máy móc cũ, hết khấu hao nên việc không tiếp cận được với thế giới là điều dễ hiểu".   Lãnh đạo một đơn vị dạy nghề   (Xin giấu tên)

Ông Lại Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Chế biến gỗ thuộc Bộ NN&PTNT khẳng định: "Tố chất, năng lực của học viên học nghề Việt Nam không thua kém các nước trong khu vực và thế giới. Tuy nhiên, rào cản là do đầu tư trang thiết bị chưa xứng tầm. Thực tế, trong hệ thống dạy nghề mới chỉ được đầu tư chuẩn khu vực ở một số nghề và vẫn còn rất nhiều nghề chưa được đầu tư kịp với trình độ hiện nay".

 

Ông Ngọc nhấn mạnh: "Đặc trưng của đào tạo nghề là rèn kỹ năng, muốn rèn nghề buộc học viên phải thực hành nhiều, cần nhiều máy móc tốt và nguyên vật liệu dồi dào. Hiện nay, các chương trình đào tạo mới theo mô-đun đòi hỏi phải đầu tư trang thiết bị, nguyên vật liệu rất lớn. Như nghề tiện, phôi tiện rất đắt, giá gỗ không ngừng tăng cao trong thời gian qua. Hàn công nghệ cao chi phí cũng đắt đỏ không kém".

 

Từ thực tế dạy và học, ông Ngọc khẳng định, trong nhiều nghề đang được đào tạo tại trường thì chỉ có vẻn vẹn 1 nghề được đầu tư cơ sở vật chất xứng tầm đó là nghề gia công, thiết kế sản phẩm mộc. Hiện ông Ngọc cùng các giáo viên, học sinh trường này đang hy vọng những tín hiệu mới đến từ đề án nghề trọng điểm đến năm 2015 của Tổng cục Dạy nghề (Bộ LĐTB&XH). Để đầu tư cho nghề trọng điểm, Trường cao đẳng Chế biến gỗ đã đăng ký nghề gia công, thiết kế sản phẩm mộc đạt chuẩn khu vực ASEAN. Nghề điêu khắc gỗ và sơn mài phấn đấu đạt chuẩn quốc gia.

 

Cùng quan điểm với ông Ngọc, ông Trần Hoàng Nam, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Sư phạm kỹ thuật Vĩnh Long cho rằng do điều kiện kinh tế của Việt Nam thấp nên dạy nghề mới chỉ đáp ứng được mặt bằng trong nước. Theo ông Nam, nếu đào tạo lao động tay nghề cao thì nhu cầu sản xuất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long lại chưa cần. "Thậm chí trong trường học viên được dạy, học các máy móc công nghệ cao nhưng khi ra thực tế các cơ sở sản xuất lại không có nên cũng bằng thừa", ông Nam nói.

 

Tâm lý dạy… "gà nòi"

 

Ngoài hạn chế về đầu tư, lãnh đạo các cơ sở đào tạo còn chỉ ra các yếu tố khác mà theo họ đã ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo nghề, tuyển dụng lao động tay nghề cao. Ông Lại Văn Ngọc cho rằng: "Việc đánh giá lao động đạt hay chưa đạt chuẩn quốc tế còn tuỳ nghề, tuỳ nhiều yếu tố khác. Đơn cử nghề chế biến gỗ ở Việt Nam chất lượng tay nghề không thua kém bất cứ quốc gia, khu vực nào. Điều này thể hiện qua các kỳ thi tay nghề khu vực, thi tay nghề thế giới, trong nhiều năm liền chúng ta luôn dẫn đầu.

 

Như vậy, nói về trình độ ở nhiều nghề, chúng ta không thua kém. Cái vướng hiện nay theo tôi chính là việc chưa thiết lập được chuẩn chung và công nhận lẫn nhau. Thực tế, tay nghề của lao động Việt Nam không kém nhưng cơ sở pháp lý để đánh giá trình độ tay nghề thì chưa có. Vấn đề này lại ở tầm vĩ mô, mình phải xây dựng và đào tạo làm sao để khi học viên nhận bằng, cái bằng đó được công nhận ở nước, khu vực nhận họ vào làm việc. Thậm chí được công nhận ở bất cứ vị trí, quốc gia nào nơi lao động đến".

 

Bên cạnh bài toán công nhận chuẩn nghề giữa các nước, một rào cản nữa  khiến đào tạo nghề chưa đáp ứng được nhu cầu là do tâm lý người học. Hiệu trưởng Trần Hoàng Nam, cho rằng tâm lý người học ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo. "Mỗi năm, số học sinh tốt nghiệp loại khá, giỏi của trường chỉ chưa đầy 20%. Yếu tố tâm lý chi phối rất lớn đến đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực sau đào tạo. Phần lớn học sinh đi học nghề là những người không đạt được mục tiêu đại học. Không nhiều học sinh xác định tới trường là để học nghề, giỏi nghề và kiếm tiền từ nghề", ông Nam chia sẻ.

 

Ngoài những nguyên nhân nêu trên, lãnh đạo một trường dạy nghề tại miền Trung thẳng thắn cho rằng, chất lượng nguồn nhân lực thấp là do đào tạo đang quá chú trọng vào chỉ tiêu. Không ít trường chỉ chú tâm đào tạo đội "gà nòi" để thi đấu quốc tế làm thương hiệu. Nhận định này hoàn toàn trùng khớp với chia sẻ của một lãnh đạo trường dạy nghề vốn "thất bát" trong các cuộc thi tay nghề năm 2010. Vị lãnh đạo này cho rằng một trong những nguyên nhân trường này mất mùa... "vàng" là do không tuyển được học viên có năng khiếu. Và do các đội bạn cũng chạy theo xu thế đào tạo "gà nòi" và không tiếc tiền đầu tư để cạnh tranh. 

 

Nguyễn Tiến Dũng Tổng cục trưởng Tổng cục dạy nghề (Bộ LĐTB&XH) Nguyễn Tiến Dũng: Trình độ dạy nghề đang “vênh” chuẩn quốc tế   Về công việc đào tạo tay nghề cho người lao động, PV Báo GĐ&XH đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tiến Dũng,Tổng cục trưởng Tổng cục dạy nghề (Bộ LĐTB&XH).   Các doanh nghiệp XKLĐ cho rằng trình độ của hệ thống dạy nghề Việt Nam chưa khớp với chuẩn nghề quốc tế nên tuyển dụng rất khó. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào, thưa ông?   - Điều đó là đúng!   Vậy lời giải cho bài toán này là như thế nào thưa ông?   - Hiện chúng tôi đang chuẩn bị trình Bộ LĐTB&XH quy hoạch mạng lưới cơ sở dạy nghề tới nghề và cấp độ đào tạo. Theo quy hoạch sẽ có các nghề cụ thể được đào tạo ở các cấp độ khác nhau. Các nghề được chọn sẽ phân bổ đào tạo ở những trường phù hợp. Các trường này sẽ đảm trách dạy nghề theo chuẩn quốc tế cho cả một vùng. Ví dụ trường đặt ở tỉnh Yên Bái sẽ đảm trách dạy nghề chất lượng cao cho cả khu vực Tây Bắc. Các cấp độ được đào tạo sẽ có cấp độ đẳng cấp khu vực (đang nghiên cứu chuẩn nghề của Malaysia) và đẳng cấp nghề quốc tế (các chuyên gia của Đức sẽ triển khai chuẩn nghề).   Có ý kiến cho rằng, dạy nghề cho lao động nên tập trung vào 3 mảng chính gồm: Cho lao động trong các KCN; Cho lao động trong các khu công nghệ cao và cho lao động xuất khẩu. Ông có nghĩ thế không?   - Ý kiến trên đúng nhưng chưa đủ. Riêng về phần dạy nghề cho XKL, Tổng cục Dạy nghề có phối hợp với Cục QLLĐNN để làm việc này. Cách đây ít năm có thí điểm chương trình dạy nghề cho lĩnh vực XKLĐ. Ngay cả trong đề án dạy nghề cho lao động nông thôn nếu ai có nguyện vọng thì sau khi học nghề xong cũng có thể đi xuất khẩu lao động được. Số lao động đi Libya vừa về phần lớn nằm trong chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn.   Một trong những nguyên nhân gây hạn chế trong lĩnh vực XKLĐ là do chất lượng nguồn nhân lực chưa cao. Vậy Tổng cục sẽ giải quyết vấn đề này như thế nào thưa ông?   - Chúng ta đã từng xây dựng đề án dạy nghề cho XKLĐ, trong đó có phần quan trọng là kết nối giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp XKLĐ. Tuy nhiên khi thực hiện thì không dễ. Việc kết nối giữa cơ sở đào tạo với các doanh nghiệp tuyển dụng chưa cao. Doanh nghiệp vẫn quen với việc tuyển dụng tràn lan. Mặt khác, đào tạo tay nghề cao đang phụ thuộc vào thị trường, thị trường chịu sự chi phối của thời điểm. Có lúc cần rất nhiều, có lúc cần ít. Lúc cần thì không có, lúc có thì không cần. Như tôi đã nói ở trên, đề án "Đổi mới và phát triển dạy nghề đến năm 2020" khi đi vào triển khai sẽ giải quyết được các vấn đề đặt ra.   - Xin cảm ơn ông!      C.Tâm (Thực hiện)

 

Công Tâm - Minh Toàn