Đề cao tính tự nguyện, minh bạch khi hoàn thiện quy định về hiến, ghép mô, tạng

Bổ sung đối tượng cần được bảo vệ, thống nhất quy định về người đồng ý hiến

Nêu quan điểm khi xây dựng Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, nhiều ĐBQH bày tỏ nhất trí với Tờ trình của Chính phủ, đồng thời cho rằng, hoạt động hiến, ghép mô, tạng mang ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc.

ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) đề nghị bổ sung người chưa thành niên vào nhóm đối tượng cần được bảo vệ lợi ích tốt nhất trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Theo đại biểu, tại khoản 4 Điều 4 về nguyên tắc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, dự thảo quy định bảo đảm lợi ích tốt nhất đối với trẻ em và người không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

Đại biểu cơ bản nhất trí với quy định này, đồng thời đề nghị bổ sung cụm từ “người chưa thành niên” sau cụm từ “trẻ em” để bảo đảm đầy đủ các đối tượng cần được bảo vệ.

Đại biểu cho rằng người chưa thành niên cũng là nhóm yếu thế, có nhận thức chưa đầy đủ nên cần được bảo vệ lợi ích tốt nhất. Việc bổ sung sẽ giúp quy định bao quát và chặt chẽ hơn.

Cùng góp ý về dự thảo Luật, ĐBQH Phạm Nam Tiến (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề nghị thống nhất quy định về chủ thể đồng ý hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác sau khi chết.

Theo đại biểu, dự thảo đang sử dụng các khái niệm khác nhau như “người đại diện của người hiến” và “thành viên gia đình”, trong khi chưa làm rõ người đại diện đối với người đã thành niên. Vì vậy, cần thống nhất khái niệm chủ thể đồng ý tại các điều 12, 20 và 30; bổ sung nguyên tắc xác định người có quyền đồng ý theo thứ tự, cách xử lý khi có ý kiến khác nhau và hiệu lực của đăng ký hiến. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm của cơ sở y tế trong tư vấn, hỗ trợ tâm lý cho gia đình.

Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc thay cụm từ “trẻ em” bằng “người dưới 18 tuổi” hoặc làm rõ căn cứ y khoa của việc phân biệt độ tuổi. Hệ thống thông tin cần bổ sung dữ liệu phân tách theo giới tính, dân tộc và địa bàn để theo dõi, bảo đảm công bằng trong hiến, ghép mô, tạng.

Đề xuất cơ chế phát hiện, điều phối người có khả năng hiến tạng

ĐBQH Nguyễn Văn Ngọc (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cơ bản nhất trí với Tờ trình của Chính phủ và các báo cáo thẩm tra, đồng thời đề nghị bổ sung cơ chế phát hiện, điều phối người có khả năng hiến mô, tạng sau khi qua đời.

Theo đại biểu, truyền thông, vận động hiến tặng là cần thiết nhưng chưa đủ, mà phải chú trọng tổ chức thực hiện. Đại biểu dẫn kinh nghiệm Tây Ban Nha, quốc gia nhiều năm dẫn đầu thế giới về hiến tạng nhờ giao bác sĩ hồi sức trách nhiệm phát hiện người có khả năng hiến, đồng thời xem xét việc hiến tặng thường quy khi có người bệnh tử vong tại khoa cấp cứu và hồi sức.

Năm 2025, Tây Ban Nha có hơn 2.500 người hiến sau chết, đạt 51,9 người trên một triệu dân, trong đó 56% hiến sau chết tuần hoàn.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 28 quy định cơ sở y tế có đơn vị hồi sức tích cực phải phân công người làm công tác điều phối, kịp thời thông báo cho cơ quan điều phối quốc gia về người tiên lượng tử vong, người chết não, chết tuần hoàn. Người đặt vấn đề hiến với gia đình phải được đào tạo; tỷ lệ phát hiện, thông báo người có khả năng hiến cũng cần được đưa vào tiêu chí đánh giá chất lượng bệnh viện.

Về nguyện vọng hiến đã đăng ký, đại biểu cho biết hơn 175.000 người đã đăng ký hiến mô, tạng sau khi chết, nhưng dự thảo chưa làm rõ cách xử lý khi gia đình không đồng ý. Đại biểu kiến nghị Điều 20 quy định nguyện vọng hiến đã đăng ký hợp lệ được tôn trọng và là căn cứ để lấy mô, bộ phận cơ thể người; cơ sở y tế có trách nhiệm thông báo, tư vấn và đồng hành cùng gia đình.

Đối với người chưa đăng ký hiến, đại biểu đề nghị khôi phục quy định về người có quyền đồng ý theo luật hiện hành, theo thứ tự gồm vợ hoặc chồng, con đã thành niên, cha, mẹ và người giám hộ. Đồng thời, cần điều chỉnh sự chưa thống nhất trong việc sử dụng khái niệm “người đại diện” giữa Điều 3 và Điều 12.

Bảo đảm tính nhân văn, minh bạch và công bằng

ĐBQH Trần Văn Lâm (Đoàn ĐBQH thành phố Bắc Ninh) nhấn mạnh ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc của hoạt động hiến mô, tạng. Một người không may qua đời nhưng từ sự hiến tặng của họ, nhiều người bệnh có thể được cứu sống, trở về với gia đình, tiếp tục học tập, lao động và cống hiến cho xã hội.

Đại biểu đồng tình với định hướng tạo thuận lợi cho đăng ký hiến, tổ chức vận động hiến tặng, hoàn thiện cơ chế điều phối và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép tạng. Đồng thời, dự án Luật cần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người hiến và người nhận, đề cao tính tự nguyện, minh bạch, công bằng, ngăn ngừa hành vi lợi dụng, trục lợi.

Theo đại biểu, tính nhân văn của luật không chỉ thể hiện ở số người được cứu sống mà còn ở việc hoạt động hiến, ghép phải bảo đảm an toàn, công bằng và tôn trọng phẩm giá con người.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh cần tôn trọng, thấu hiểu những băn khoăn của người dân liên quan đến quan niệm truyền thống, phong tục tập quán, tình cảm gia đình và tính minh bạch trong hoạt động hiến, ghép. Những vấn đề này cần được giải thích bằng thông tin khoa học, câu chuyện thực tế và những nghĩa cử hiến tạng cao đẹp.

“Muốn người dân tự nguyện đăng ký hiến tạng thì trước hết phải làm cho người dân hiểu, tin tưởng và yên tâm”, đại biểu nhấn mạnh. Theo đó, cần kiên trì xây dựng nhận thức và niềm tin xã hội, không chỉ tập trung vận động người dân đăng ký hiến tạng.