Đô thị hóa nông thôn: Nông dân ở đâu?

Chương trình Nông thôn mới thể hiện rõ mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, chứ không đơn thuần là chuyện “điện, đường, trường, trạm” như xưa. Thế nhưng, ở ngay cạnh trung tâm Thủ đô, trong cơn bão đô thị hóa, người nông dân lại canh cánh nỗi lo về tương lai.

 

Ba sào ruộng mướn

 

Phía Tây Thủ đô Hà Nội đang trong cơn bùng nổ đô thị hóa, có nơi đang dần mất kiểm soát. Dọc tuyến đường 32, từ Nhổn qua các huyện Từ Liêm, Hoài Đức, Đan Phượng… nhan nhản các bảng hiệu dự án khu công nghiệp, nhà ở từ cao cấp đến rẻ tiền. Đường xá luôn mù mịt vì xe tải chở vật liệu xây dựng chạy suốt ngày đêm. Hai bên đường đã mọc lên đủ loại cửa hiệu, hàng quán. Tầm mắt thường không thể nhìn thấy hình bóng “quê nhà” đâu. Các cánh đồng lúa xanh tốt của chừng 3-4 năm trước nay đã được thay thế bằng hàng nghìn hecta công trường dở dang đất sỏi, cỏ dại. Nhiều dự án biệt thự đã xây thô xong từ lâu, nay im lìm trong cơn băng giá của thị trường bất động sản. Nhiều khu căn hộ cho thuê rêu phong sau thời gian dài không mua bán. Phía Tây Hà Nội hệt như một đại công trường không biết đến ngày kết thúc. Nông dân ở đâu?

 

Họ ở sát những nơi sầm uất như thế. Trên đường 32, qua đại công trường của dự án khu đô thị mới Kim Chung – Di Trạch phủ trên diện tích 170ha vốn là đất nông nghiệp thuộc địa bàn huyện Hoài Đức, chúng tôi rẽ qua một siêu dự án biệt thự khác nằm bên phải đường (hướng đi Sơn Tây) với hàng trăm căn hộ liền kề xây theo kiểu biệt thự với kiểu mái bê tông nặng trịch, u ám, đang trong giai đoạn xây thô. Từ trục lộ 32, con đường nhỏ bên sườn các biệt thự này dẫn đến các xã Tân Lập, Tân Hội (huyện Đan Phượng). Tới đây, mới “phân biệt” nổi đâu là nông dân, đâu là người thành thị, dù chỉ cách nhau vài cây số. Đã thấy lúa, đã thấy “quê hương người gái đảm”. Song, thực tế cũng mặn chát như những giọt mồ hôi họ đổ xuống giữa đồng trong trưa hè tháng 6.

 

Bà Nguyễn Thị Nhung ở thôn Thượng Hội (xã Tân Hội, Đan Phượng) hơn 60 tuổi rồi nhưng vẫn lúi húi ngoài ruộng. Lúa đang chín rộ. Bà Nhung tranh thủ dọn dẹp từng bó cỏ lớn, ném lên bờ. Lau qua khuôn mặt nhễ nhại mồ hôi, bà Nhung cho biết, cả gia đình bà hiện có 4 khẩu, được 3 sào ruộng nhưng đất trũng quá không cấy hái gì được nên đã mượn thêm 3 sào lúa khác. Con trai xe ôm, con gái làm công nhân, bà Nhung tự nhận rằng gia đình chẳng khá giả gì nên vẫn phải trồng lúa, dù đã là dân ven đô Hà Nội. Người phụ nữ mang khuôn mặt khắc khổ bảo rằng, chưa bao giờ nhận được khoản hỗ trợ nào cả, 4 người trong nhà cứ trông vào 3 sào ruộng và mấy đồng thu nhập bấp bênh của các con. Một phụ nữ cùng thôn đi qua cũng góp chuyện: “Nhà tôi cũng bị lấy gần 2 sào đất ruộng để xây trường cao đẳng gì đấy. Nhưng chú nhìn xem, người ta cắm biển dự án, đổ tí cát rồi vứt không ở đó bao lâu rồi”.

 

Từ ruộng lúa nhà bà Nhung nhìn lên đường liên xã là một xưởng sản xuất gần như đã bỏ phế từ nhiều năm. Một người dân thôn Thượng Hội tiết lộ, mảnh đất và cơ sở này được doanh nghiệp mua đi bán lại, hoạt động sản xuất gần như không có gì. Theo quan sát, các địa phương nóng về đô thị - công nghiệp hóa như Từ Liêm, Hoài Đức, Đan Phương nhan nhản những cơ sở, công ty, dự án dang dở như thế. Trong khi đó, người dân nông thôn mất đất sản xuất. Bờ xôi ruộng mật thành hoang phế. Những người thuần nông thực sự đang lo lắng về tương lai của mình.

 

Băn khoăn về tương lai

 

Một dự án treo đã khiến người dân mất đất trồng lúa. Ảnh: Việt Nguyễn

Có thể nói, dù đã có nhiều cải thiện nhưng hiện đời sống tinh thần của người dân thôn quê Việt Nam đang rất nghèo nàn, đặc biệt vào các thời điểm mùa vụ. Sáng dậy sớm ra đồng, quần quật cả ngày đến tối, chưa kịp… xem phim đã lên giường đi ngủ. Không âm nhạc, không thể thao, không hoạt động giao lưu giải trí. Thanh niên thôn quê hầu như không còn ở nhà làm nông nghiệp. Nông dân Việt Nam đứng trước nguy cơ già hóa nhanh, chất lượng cuộc sống thấp. Các dự án mang về nông thôn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Những nhà văn hóa thôn, xã chỉ phát huy tác dụng trong những sự kiện của chính quyền. Vì thế, người nông dân đang nghèo cả về vật chất lẫn tinh thần, kèm theo là những mối lo mất đất, lo xáo trộn cuộc sống trước sức ép quá lớn từ mùi sắt thép, xi măng, gạch ngói loang từ nội đô đến từng ngõ xóm.

 

Tuy vậy, cũng nhiều nông dân “lên đời” từ… mất đất, mất ruộng. Tại thôn Kiều Mai (xã Phú Diễn, Từ Liêm) xưa kia nổi tiếng với bưởi, hồng xiêm trồng kín vườn nhà từng hộ dân, nay bị thay bằng hàng trăm dãy nhà trọ sinh viên lụp xụp. Gần 100% người dân ở thôn này không còn làm nông nghiệp, mà chỉ quanh quẩn vài dịch vụ như tạp hóa, hàng cơm, lô đề, internet, trà đá… là sống thoải mái, thậm chí giàu lên. Số lượng sinh viên, người thuê trọ nhiều gấp vài lần dân bản địa. Guồng quay cuộc sống ở đây cũng bị cuốn theo nhịp sôi động của giới trẻ với đủ thứ tốt, xấu. Một khảo sát nhỏ trên 15 chủ hàng quán tại thôn Kiều Mai cho thấy, họ không biết trả lời thế nào trước câu hỏi rất đơn giản: “Nếu không có sinh viên sống ở đây, nhà mình sẽ làm gì để sống?”. Nếu các dự án di dời các trường đại học ra xa trung tâm Hà Nội sớm thành hiện thực, những “cựu nông dân” nơi đây chắc không còn vững dạ mà chẹp miệng: “Kệ, đến đâu biết đến đấy”.

 

Trong Nghị quyết về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020, định hướng đến 2030, Hà Nội sẽ đầu tư 32.000 tỷ đồng. Các địa phương khác cũng có mối quan tâm tương tự để hoàn thành nhiệm vụ Trung ương giao. Rõ ràng, tiền cho nông thôn không hề ít nhưng những bất ổn trong đời sống, tâm lý người nông dân vẫn tồn tại…

 

Bà Nguyễn Thị Hiền (ảnh – thôn Phú Mỹ, Mỹ Đình, Từ Liêm, Hà Nội) có hơn 500m2 đất ruộng từ đời ông bà để lại, chỉ trồng rau muống cũng kiếm mỗi ngày 300.000 đồng. Nguồn thu này nhiều khả năng sẽ sớm thành “dĩ vãng” khi một dự án được triển khai. Theo bà Hiền, mỗi sào được đền bù khoảng 900 triệu đồng, chỉ lo nơi ở mới cũng đã khó khăn, chưa kể công việc sau này không biết tính sao?