Đời sống người dân tái định cư Thủy điện Bản Vẽ: Sau 3 năm vẫn bấp bênh

Hầu hết người dân ở đây đều rơi vào tình trạng đói và khát, đời sống bà con tái định cư Bản Vẽ đang ở trong tình trạng bấp bênh", Chủ tịch UBND xã Ngọc Lâm (Thanh Chương, Nghệ An) Lô Hoài Dung buồn bã nói.

 

Nhiều ngôi nhà tái định cư đã bí bán và phá như ngôi nhà này.

 

"Đói" đất sản xuất

Vượt qua những con đường quanh co, chúng tôi có mặt tại khu tái định cư Bản Vẽ trong những ngày nắng nóng gay gắt để hiểu thêm về cuộc sống còn muôn vàn khó khăn của đồng bào nơi đây. Để xây dựng được công trình thủy điện Bản Vẽ lớn nhất Bắc miền Trung, gần 2.100 hộ dân thuộc 5 xã của huyện Tương Dương đã phải bịn rịn rời bỏ mảnh đất chôn rau cắt rốn về Thanh Chương sinh sống. Theo cam kết  giữa người dân với Ban quản lý dự án thủy điện II thì mỗi hộ gia đình sẽ được bàn giao 1-1,5ha đất sản xuất, trong đó đất trồng lúa nước là 300- 400m2. Nhưng trên thực tế, bà con được giao 1ha/hộ là cao nhất, thậm chí ở bản Kim Liên mỗi hộ chỉ được 300 m2/ hộ.

Đồng ruộng chưa được cải tạo, hệ thống các công trình đầu mối tưới tiêu chưa xây dựng, bởi thế hầu hết bà con ở đây tự khai hoang những diện tích đất trong quy hoạch để sản xuất. Bà Vi Thị Phượng (59 tuổi ở bản Thanh Hoa) cho biết: "Vì thiếu đất sản xuất nên nhiều hộ gia đình đã lên núi để kiếm sống bằng nương rẫy. Gia đình tôi chỉ còn lại 2 ông bà già sức yếu nên đành ở lại vậy thôi". Theo ông Dặm Tuyết Trung, Trưởng bản Thái Lâm (xã Hạnh Lâm), thiếu đất là do Ban quản lý dự án thủy điện II chưa làm rõ ranh giới, thêm vào đó là tình trạng hộ về trước lấn chiếm đất, nên hộ đến sau thiếu đất để sản xuất. Không có việc làm, một số hộ gia đình rủ nhau lên đồi canh tác trỉa ngô theo phương thức truyền thống nhưng đất sỏi khô cằn, trỉa ngô cũng không được huống chi nói đến chuyện trồng hoa màu. Ông Trung tâm sự: "Về quê mới đã lâu nhưng chúng tôi vẫn chưa được bàn giao đất để sản xuất. Nhiều gia đình đã cạn kiệt lương thực, nguy cơ thiếu đói nên lao động trong bản người thì phải đi làm thuê, người trở về quê cũ làm ăn".

Cũng như bản Thái Lâm, tại bản Kim Hồng (xã Ngọc Lâm) có 102 hộ với 436 nhân khẩu nhưng sau 3 năm di dời về đây, hầu hết vẫn đang trong tình cảnh bấp bênh. Nguyên nhân khiến người dân nản lòng với quê hương mới là do thiếu đất sản xuất, chợ không có, đi lại khó khăn. Ông Lô Hoài Dung, Chủ tịch UBND xã Ngọc Lâm buồn bã: "Hầu hết người dân ở đây đều rơi vào tình trạng đói và khát. Đời sống bà con tái định cư Bản Vẽ đang ở trong tình trạng bấp bênh. Hiện có khoảng 80 % hộ đang rơi vào tình trạng đói lương thực".

 

Đường vào khu tái định cư buồn tanh

 

Khát nước sinh hoạt

Ngoài thiếu đất sản xuất, đói lương thực, người dân ở khu tái định cư Bản Vẽ đang phải đối mặt với tình trạng khát nước sinh hoạt. Trong  những ngày hè, dưới cái nắng chói chang, cuộc sống của người dân càng khốn khổ hơn. Với chiếc khăn thả vào thau nước vàng khè từ giếng khoan, ông Vi Văn Quí (bản Kim Liên) nói: "Dân bản chỉ biết chờ trời hứng nước. Vậy nhưng, đã gần 1 tháng nay không hề có giọt mưa. Nước sinh hoạt và cả nước ăn thiếu trầm trọng. Cả bản Kim Liên có 14 vòi nước công cộng thì chỉ có 4 vòi sử dụng được, mà cũng chỉ thất thường thôi".

"Xã có 14 bản nhưng hiện mới chỉ có 7 bản được giao đất, tiến độ giao đất quá chậm. Rất nhiều cuộc hội nghị, chúng tôi kiến nghị nhiều nhưng đến nay khúc mắc vẫn chưa được giải quyết". - Ông Lô Hoài Dung, Chủ tịch xã Ngọc Lâm

Không có nước sinh hoạt, bà con sử dụng đủ cách để có nước dùng như dùng máng hứng nước mưa, khoan giếng ngầm, ra khe suối gùi nước về ăn. Nhiều gia đình phải đi hàng trăm mét xách nước về nấu ăn, còn tắm thì phải ra  khe suối. Trước đó, Dự án xây dựng nước sạch cho đồng bào dân tộc khu tái định cư đã được Ban quản lý dự án thủy điện II sáng tạo bằng cách ngăn suối bằng đá để tạo thành  nước tự chảy. Năm 2008, Ban quản lý dự án 47 triển khai thi công đường vành đai biên giới đã không xử lý triệt để nguồn đất đá buộc phải san ủi khiến mùa lũ năm đó đã gây bồi lắng, làm tắc dòng chảy, ống dẫn nước hư hỏng, ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt của bà con. Tuy nhiên trách nhiệm thuộc về ai đến nay vẫn chưa được giải quyết?

Ông Lương Quảng Ba, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Lâm ngậm ngùi: "Đồng bào ai cũng muốn có nước sạch, có đất sản xuất, có trạm y tế, có chợ trung tâm... nhưng  đến nay mọi thứ đó vẫn chưa có. Nói gì thì nói, bà con cũng rất cần cái ăn, cái mặc hàng ngày nên nhiều người đã phải bỏ vào miền Nam để cạo mủ cao su thuê kiếm tiền". Nhớ lại những ngày tháng ở quê cũ, ông Ba chạnh lòng tiếc nuối: "Trước đây, dân bản quen sống trong những ngôi nhà sàn cọt gỗ, lát ván, thưng ván... Nay về sống trong nhưng ngôi nhà bê tông, không hợp với phong tục, tập quán của đồng bào Thái. Quan niệm của người Thái là hướng nhà quay lưng về phía núi, nhìn về sông suối để tạo nên khí tốt, mọi người trong gia đình được khỏe mạnh, ăn nên làm ra. Thế nhưng ở đây thì ngược lại. Phải bỏ phong tục, tập quán, dân bản buồn lắm. Nhớ lại hồi trước, ruộng nương màu mỡ, cuộc sống dân bản không đến nỗi nào. Làng bản trù phú ấy giờ đã nằm sâu cả trăm mét của lòng hồ thủy điện Bản Vẽ rồi".

Thiếu đất sản xuất, đói lương thực, khiến người dân đã làm nhiều việc vi phạm pháp luật. Đồn phó trinh sát đồn biên phòng 559 Phạm Xuân Đại cho biết: "Thời gian gần đây, số người vi phạm pháp luật vùng biên ngày càng tăng. Số lượng súng săn tự tạo ngày càng nhiều, số người chặt gỗ trong rừng tăng mạnh. Khi bị bắt, nhiều người cho rằng không có việc làm nên phải làm như vậy".

Nên chăng các ban ngành liên quan cần phối hợp giải quyết để sớm ổn định cuộc sống cho đồng bào tái định cư Bản Vẽ và bài toán "cần câu - con cá"  là điều mà đồng bào tái định cư đang hết sức mong mỏi.

 

Hồ Hà