Đừng biến học sinh thành "máy học thuộc lòng"

 

 

Mô tả giờ học Tập làm văn của Trường tiểu học Xuân Thới Thượng (Hóc Môn, TPHCM), học sinh lớp 5 Bùi Duy Ngân lắc đầu: “Con chán lắm. Cả lớp cứ chờ cô đọc rồi tranh thủ chép. Không chỉ mình con mà hầu như cả lớp đều chán nhưng chẳng bạn nào dám ngủ gục. Chép bài không đủ, khi làm kiểm tra sẽ thiếu, điểm thấp ngay”.

 

Là học sinh nữ, lại là người gốc Huế nên có lẽ Ngân đủ lãng mạn để ưa thích văn chương nhưng “sao văn trong lớp học con thấy không thích ý nào, khác xa so với những quyển sách, quyển truyện con đọc bên ngoài”, Ngân nói.

 

Trong khi các học sinh lớp 5 Trường tiểu học Xuân Thới Thượng ở Hóc Môn phải “chịu đựng” môn Tập làm văn thì tại Trường THCS Bình Thọ (Thủ Đức, TPHCM), nhiều học sinh đành “ngủ ngày” với môn Lịch sử.

 

Xóa đọc - chép là chuyện cần nhưng làm thế nào cho đúng? (Ảnh: Chí Cường)

 

Phạm Tuyết Băng- một nữ sinh lớp 8 trường này cho biết: “Cô ghi sườn bài trên bảng xong thì giảng một ít rồi đọc. Tụi con phải chép cho đủ, ngán ơi là ngán. Gần như cả lớp phát sợ học môn Sử vì môn này là chép nhiều nhất”. Chuyện chép nhiều chỉ là một phần của sự ngán ngẩm, Tuyết Băng còn nói chuyện kiểm tra môn Sử cũng không có gì là thú vị, phải viết y chang những gì đã chép trong vở thì điểm mới cao.

 

Với Trường THPT Trần Phú (Q.Tân Phú, TPHCM), nam sinh lớp 11 Phan Thiên Tứ nói rằng, nhà trường đang xóa nạn đọc - chép, tuy nhiên môn Văn vẫn theo lề thói cũ. “Trong các môn học, môn Văn vẫn là môn tụi em phải chép nhiều nhất. Dĩ nhiên là cô vẫn giảng bài, nhưng bài giảng đó tụi em phải nói cô dừng lại, đọc chậm để còn chép chứ”- Thiên Tứ cho biết - “Với các môn học khác, hiện giờ bọn em phải chuẩn bị bài ở nhà, vào lớp nghe giảng và phát biểu ý kiến”. Tuy hiện giờ đang tiếp cận hai cách lên lớp có phần khác biệt là đọc- chép như môn Văn và nghe giảng- phát biểu ý kiến như môn Sử, Giáo dục công dân, Địa lý... Song Thiên Tứ cho biết chép nhiều thì ngán nhưng dễ học, dễ lấy điểm cao, thành tích học tập tốt.

 

 

Ông Lý Văn Huệ - Hiệu trưởng Trường Lương Thế Vinh (Q.1, TPHCM) cho hay từ nhiều năm nay trường đã tăng cường thời gian học ngoại khóa rất nhiều. Đánh giá sơ bộ cho thấy học sinh và phụ huynh đều tán đồng việc học ngoại khóa. Tuy nhiên, việc ứng dụng ngoại khóa vẫn gói gọn đối với môn thể dục.

 

Từ năm học này, Trường Lương Thế Vinh đã chủ động “đẩy” các môn tự nhiên lẫn nhân văn vào diện ngoại khóa. “Với các môn tự nhiên như Địa, Sinh, chúng tôi tổ chức cho các em học tại Thảo cầm viên hay các điểm tham quan trong thành phố. Với môn Lịch sử chúng tôi cho các em tiếp cận kiến thức ngay tại các bảo tàng. Rõ ràng là ra bên ngoài, các em học thật hào hứng”- ông Huệ khẳng định.

 

Ngược với xu hướng ngoại khóa, nhiều môn học nhằm tiến đến “xóa sổ” đọc- chép của Trường Lương Thế Vinh, nhiều trường đầu tư tiền tỷ vào trang thiết bị hiện đại để giải quyết vấn nạn này.

 

Tại Trường THPT Bùi Thị Xuân (Q.1, TPHCM), hàng loạt laptop, máy chiếu được nhà trường đầu tư từ những năm 2001 để “công nghệ hiện đại” can thiệp vào phương pháp giảng dạy. Xu hướng mang “thế giới trực quan sinh động” đến học sinh qua giáo án điện tử, các video clip về lịch sử, địa lý, động- thực vật đã giúp học sinh trường này đỡ ngán các môn học hơn. Tuy nhiên, không phải trường nào cũng “công nghệ hóa, hiện đại hóa” phương pháp giảng dạy nhằm xóa “đọc- chép” được. Ông Lê Văn Phiệt - Hiệu trưởng Trường Lê Quý Đôn (Q.3, TPHCM) cho hay, trường đã đầu tư hơn 2 tỷ đồng mua sắm thiết bị công nghệ cao nhưng chưa giáo viên nào ứng dụng được kỹ thuật công nghệ vào giảng dạy.

 

Ngược với Trường Lê Quý Đôn (thuộc nội thành TPHCM là trường “khá giả”), các trường học ngoại thành như Trường tiểu học Bình Hưng Hòa 2 (Q. Bình Tân) cố lắm mới sắm đựơc 2 laptop và 1 máy chiếu. Vậy là lâu lâu học sinh mới được “hưởng” công nghệ số vào chuyện học một lần trong năm. Hàng loạt trường thuộc các huyện Củ Chi, Bình Chánh, Cần Giờ, Hóc Môn... đành phải “thủ công” dạy và học. Ở những nơi này, dẫu có trang bị thiết bị công nghệ thì cũng phải mất một thời gian dài, thầy và trò mới có thể làm quen.

 

 

Dường như có một sự bất cập từ phía nhà trường trong việc xóa sổ phương pháp dạy học đọc- chép. Thực tế cho thấy nếu theo xu hướng công nghệ hóa thì trường giàu sẽ xóa đọc- chép dễ dàng, còn trường nghèo thì cơ hội ít hơn. Còn theo xu hướng gia tăng ngoại khóa thì những trường gần trung tâm TPHCM thuận lợi hơn, nhưng những trường ở Cần Giò, Củ Chi... thì phải làm sao? Chưa nói đến vấn đề cả hai xu hướng trên đều bắt phụ huynh è cổ đóng tiền, cả trang thiết bị lẫn ngoại khóa, trong khi xóa đọc - chép là chuyện bản thân nhà trường phải giải quyết.

 

Theo những nhà giáo có kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm, nạn đọc - chép là hệ quả của phương pháp đánh giá học sinh nặng về trí nhớ thay vì năng lực nhận thức hiện tượng, sự việc trong tự nhiên và xã hội. Phương pháp đánh giá lệch lạc này dẫn đến các hình thức kiểm tra học sinh bằng các bài thi luận không cho xem tài liệu. Với hình thức kiểm tra ấy, các thầy cô phải rút tỉa kiến thức cốt lõi của sách giáo khoa (mới đủ thời gian) truyền cho học sinh và cách truyền thụ, để đảm bảo học sinh vượt qua các kỳ kiểm tra theo cách chỉ cần nhớ là đủ, đơn giản nhất là đọc cho các em chép.

 

Một vị giáo sư già trong một buổi trò chuyện có liên quan đến vấn đề “balô nặng trĩu” của học sinh tiểu học, đã lắc đầu ngán ngẩm: “Người ta chỉ cần mang sách đến trường là đủ, cớ sao nhiều tập vở thế? Có lẽ Việt Nam tiêu tốn tập vở nhiều nhất thế giới”.

 

Tuy nhận xét của vị giáo sư già có phần phiến diện nhưng cũng chẳng sai là mấy. Đặt ngược vấn đề hình thức kiểm tra học sinh là các bài luận mở, nghĩa là được xem tài liệu và làm tại nhà, song song đó là các bài kiểm tra trắc nghiệm ngắn tại trường thì vấn đề giảng dạy sẽ khác. Thầy cô đặt trước vấn đề, học sinh dựa trên sách giáo khoa và những tài liệu khác giải quyết vấn đề. Đến lớp học sẽ thảo luận có bao nhiêu cách giải quyết vấn đề và đâu là các giải quyết đúng, nếu sai thì tại sao?

 

Nếu ứng dụng mô hình học hiện đại này, chi phí phát sinh gần như không có và trường nào, dù giàu hay nghèo, dù gần hay xa đều có khả năng thực hiện. Khi đó, nạn đọc- chép sẽ tự triệt tiêu.

 

TPHCM hiện có 493 trường tiểu học, 150 trường trung học. Nạn đọc- chép trong giảng dạy mà hiện ngành giáo dục đang kêu gọi “xóa sổ” vẫn còn tồn tại.   Theo một cuộc khảo sát gần đây tại TPHCM, chỉ có 4,7% học sinh vẫn muốn duy trì tình trạng học theo kiểu đọc - chép. Thế nhưng có một nghịch lý đang diễn ra tại nhiều quận vùng ven và huyện ngoại thành là học sinh rất sợ không đọc - chép.   Em Phan Thiên Tứ (lớp 11, Trường THPT Trần Phú) cho biết: “Thầy cô vào lớp không cho chép bài mà chỉ giảng bài thôi. Tụi em phải chăm chú ngồi nghe ghi được điều gì thì ghi. Nhưng hỡi ơi làm sao vừa nghe vừa ghi đầy đủ được. Bởi vậy cuối giờ học đứa này nhìn sang đứa kia, quyển vở toàn trắng. Đến khi kiểm tra chẳng biết viết gì. Khi thi còn khốn khổ hơn, có cái gì đâu mà ôn tập”.   Chuyện đọc- chép đang khiến cả thầy lẫn trò “tiến thoái lưỡng nan”, đọc - chép thì thầy cô bị cho là vi phạm, không đọc - chép thì học trò kêu ca!