Đừng chết vì than tổ ong!

Những tai nạn thương tâm

Vì rét buốt nên hai người thợ ở Lạng Sơn đã mang xô than về ngôi nhà đang xây dở để sưởi ấm. Sáng hôm sau, cả hai đã tử vong do ngạt khí than. Theo công an Lạng Sơn, hai thanh niên đó là Hà Tuấn Anh (24 tuổi) và Hoàng Văn Hậu (20 tuổi), đều trú tại huyện Văn Lãng.

Được biết, Hậu và Anh là thợ điện nước tại ngôi nhà số 5 đường Cao Thắng, thành phố Lạng Sơn. Đêm 26/1, trước khi đi ngủ, họ đã mang một xô than về phòng tại tầng 3 rồi đóng kín cửa sưởi. Sáng hôm sau, mọi người phát hiện hai thanh niên này đã chết ngạt vì khí than.

Theo Công an tỉnh Lạng Sơn, năm nào ở tỉnh cũng có người chết vì dùng than để sưởi ấm trong căn phòng đóng kín.

Trên đây không phải là một trường hợp đơn lẻ. Từ vài năm nay, tình trạng chết do ngộ độc khí than đã trở nên nghiêm trọng. Còn nhớ cách đây mấy năm, vì trời rét nên Đinh Thị Th, 20 tuổi, sinh viên, trú tại tổ 50, Nghĩa Tân, Cầu Giấy, Hà Nội đã mang bếp than vào trong nhà tắm để vừa đun nước vừa sưởi ấm. Sau một giờ, người nhà phát hiện Th ngất xỉu trong nhà tắm nồng nặc mùi khói than tổ ong. Khi được đưa đến Bệnh viện E Hà Nội, Th đã ở trong tình trạng hôn mê sâu, toàn thân tím tái, thở ngắt quãng nhưng nhờ được cấp cứu kịp thời bằng các biện pháp hồi sức tích cực, sau 4 giờ, Th đã tỉnh dần lại và xuất viện sau 4 ngày.

Sau đó không lâu, ngày 7/1/2002, cả Hà Nội xôn xao và ngỡ ngàng trước thông tin về cái chết của 2 trong 3 nạn nhân ngộ độc khí than tổ ong. Đó là vợ chồng ông Nguyễn Khắc Đạo (53 tuổi, quê ở Thường Tín, Hà Tây) cùng cậu con trai 12 tuổi lên Hà Nội buôn bán trứng vịt lộn ở chợ Tân Mai. Để tiện đi lại, chiều 6/1 vợ chồng ông thuê trọ tại căn nhà 8m2 ở B10, Tập thể Tân Mai, Hai Bà Trưng.

Nguyên nhân “xóa sổ” gia đình này thật thương tâm: tối hôm đó, vợ ông Đạo đã ủ 2 bếp than tổ ong trong nhà để tiện bán hàng sáng sớm hôm sau. Vì căn phòng nhỏ, cửa phòng lại đóng kín nên cả gia đình ông đã bị ngộ độc khí than, lịm đi lúc nào không biết. Đến sáng, khi con gái ông từ Thường Tín lên gọi cửa thì không thấy có tiếng động trong nhà. Khi hàng xóm đập cửa xông vào thì thấy trong phòng nồng nặc khí than, hai cha con ông Đạo đã lạnh cứng, còn bà Báu đang thoi thóp và được đưa vào cấp cứu tại Khoa Chống độc – Bệnh viện Bạch Mai.

Nhận diện “thủ phạm giết người”

Than rất độc, điều đó thiết tưởng ai cũng biết, nhưng vì nhiều lý do, người ta vẫn sử dụng và sử dụng không đúng cách. TSKH Phạm Hữu Lý (Viện Hoá học – Trung tâm KHTN và CNQG) cho biết, chất lượng của các loại than (tính theo nhiệt lượng) phụ thuộc vào hàm lượng cacbon (C) có trong than. Than antraxit có hàm lượng cacbon trên 90% là loại than tốt nhất; tiếp đến là than đá với 75% – 90% hàm lượng cacbon, than nâu 65% – 70%; than bùn 55% – 60%... Loại than thường được dùng để sản xuất than tổ ong là than đá và than nâu. Phần trăm còn lại trong than (ngoài hàm lượng cacbon) là các chất hữu cơ và các tạp chất khác, nhất là lưu huỳnh (S), kim loại các loại và các nguyên tố vi lượng...

Theo nguyên lý, khi đốt ở một nhiệt độ nhất định, cacbon (C) sẽ kết hợp với oxy có trong không khí (O­2) tạo thành cacbon dioxit (CO2) và nhiệt lượng Q. CO2 là một khí độc không có tác dụng duy trì sự sống, nhất là khi tồn tại trong một căn phòng nhỏ, kín, nó sẽ đẩy các chất khí nhẹ hơn mình (là O2) ra ngoài để chiếm chỗ. Những người ở trong phòng vì thế sẽ không có khí để thở.

Tuy nhiên, đó lại không phải là thủ phạm chính gây tử vong, mà nguy hiểm nhất, có khả năng đem đến cái chết nhanh chóng, nhẹ nhàng, lại là khí monoxit cacbon (CO). Đây là một loại khí cực kỳ độc, được xếp đầu bảng, không màu, không mùi, không tan trong nước và chiếm một lượng lớn nhất trong quá trình đốt than. Trong điều kiện phòng chật, kín thì chỉ cần ủ một viên than cũng đã đủ làm chết tất cả những người ở trong đó. Hiện tượng ngộ độc khí CO rất dễ xảy ra trong điều kiện thông khí kém. Hậu quả là nạn nhân bị thiếu oxy một cách trầm trọng, có thể dẫn đến hôn mê và tử vong.

Quá trình đốt than cũng tạo ra những hợp chất hữu cơ độc hại khác, có khả năng gây tử vong như metan (CH4), benzen và các hợp chất hữu cơ nhân thơm rất độc hại và có khả năng gây ung thư... Tất cả những hợp chất trên tác động trực tiếp vào hệ hô hấp, hệ tuần hoàn và não, đồng thời phá hoại chức năng chuyển hóa oxy của hồng cầu. Nạn nhân bị lịm đi, không có cách nào để tự thoát ra được.

TS Phạm Hữu Lý cảnh báo, tất cả các loại than, kể cả than không khói, đều có khả năng giết người. Tuy nhiên, độ độc của mỗi viên than còn tỷ lệ thuận mới mức độ ô nhiễm môi trường ở nơi khai thác than nguyên liệu. Ngoài ra, một số gia đình sản xuất than tổ ong hiện nay còn cho thêm vào than những phụ gia khác (làm cho bén lửa nhanh, ít khói, tiết kiệm chi phí...) mà không tiết lộ công khai đó là những phụ gia gì nên khó xác định độ độc của từng viên than.Để tránh những tai nạn đáng tiếc, chúng ta tuyệt đối không lạm dụng than trong việc sưởi ấm, không ủ than qua đêm trong phòng kín, có nhiều người.

Minh Nghĩa