Được mất từ nghề làm "giả sơn"

Vài năm trở lại đây, thị trấn Đồng Văn (tỉnh Hà Nam) trở thành “địa chỉ đỏ” của nhiều đại gia lắm tiền, săn tìm đá cảnh, họ đến đây với mong muốn được sở hữu những bộ “giả sơn”, những con vật được làm từ đá...

Giàu lên nhờ đá

Chúng tôi đến thị trấn Đồng Văn vào những ngày cuối năm, không khí tại làng đá ven quốc lộ 1A này tấp nập xe, người vào ra. Mới 8 giờ sáng, xưởng chế tác đá của gia đình ông Cảnh Hừng đã rộn ràng nhộn nhịp, tiếng máy khoan cắt từng khối đá tảng lớn chạy ầm ầm, thỉnh thoảng lại kêu rít lên, bốc mùi khét lẹt, bụi mù mịt. Suốt từ ngoài mé đường vào cổng, rồi đến hai bên hông nhà chất đống những hòn đá cảnh, non bộ cao ngất ngưởng. Mọi lối đi, chỗ đất trống đều được trưng dụng vào việc xếp non bộ, vòi phun nước, cây cảnh các loại... Phía trước cổng ngôi nhà 3 tầng, một chiếc xe tải hạng nặng chất đầy hàng mới về chưa kịp dỡ xuống. Trên xe có đủ các loại đá, với nhiều gam màu khác nhau như: Xanh lam, hồng ngọc, đen sậm, sọc dưa với đủ hình dáng, kích thước chất chồng lên nhau. Chúng tôi như bị lạc vào “mê hồn trận” bằng đá ở một nơi mà chỉ cách trung tâm Hà Nội chừng 50 km.

Đang say sưa ngắm một thế đá ngộ, tôi giật mình bởi một giọng nói phụ nữ phía sau: “Chú muốn mua đá cảnh chơi Tết à?”. Qua giới thiệu chúng tôi được biết, bà chủ đại lý bán hàng giả sơn nơi đây tên Liên - người có “thâm niên” gần chục năm với nghề. Trước kia gia đình bà cũng nghèo, nhưng kể từ khi “có duyên” với nghề mua bán giả sơn thì cuộc sống của gia đình bà đã giàu lên nhờ đá. Phải nói thêm về nghệ thuật đá cảnh, thú chơi này mới hình thành khoảng 15 năm trở lại ở Việt Nam, sau chim, cá cảnh, cây cảnh, phong lan, xương rồng...

Đá cảnh quý phải có hình dạng nguyên sơ, người chơi chỉ cần lau rửa cho hết đất cát, rong rêu bám trên mặt đá mà không được phép đục đẽo, mài dũa, thêm bớt. Giá trị của đá thể hiện ở các đường nét mềm mại, bố cục hoàn chỉnh, hình sắc cơ bản: thể - hình - vân - sắc - ảnh và chất. Thể của đá có nhiều loại, từ trầm tích, hoa cương, mã não, granit, “dung nhan” được tự nhiên mài rũa tồn tại lâu đời. Hình phải lạ, hoa văn mặt đá đẹp; Vân phải mạch lạc, rõ nét, sắc màu nâu, xám, trắng, vàng rực rỡ bóng láng thì giá trị mới cao. Đá cảnh được tính bằng sao, nếu viên nào đạt đến 5 sao là quý nhất, đẹp nhất, khó tìm nhất.

Nghề bán giả sơn ở thị trấn Đồng Văn mới xuất hiện ngót hơn chục năm, nhưng được dân chơi đá cảnh thường xuyên ghé thăm. Lúc đầu cũng chỉ có một, hai nhà kinh doanh mặt hàng này, nhưng một thời gian sau, nhiều nhà cũng làm theo vì theo như họ, thì cũng làm ăn được. Bây giờ, ở khu vực này đã có khoảng chục nhà buôn bán giả sơn. Muốn sở hữu được một sản phẩm chế tác từ đá có thể tạm được, người chơi phải bỏ ra một khoản tiền không hề nhỏ chút nào, thậm chí có khi lên đến vài trăm triệu đồng.

Đá chắn hai bên lối đi nhà bà Liên

Chỉ vào khối đá cao khoảng 3m, bề ngang chắn hết lối đi, trên các nhánh có ánh nhũ bạc lấp lánh, bà Liên giới thiệu: “Đây là khối đá có thế thượng phong, lấy từ Hòa Bình về. Hôm trước có vị khách nước ngoài trả 35 triệu đồng nhưng tôi chưa muốn bán. Còn đây là những hòn đá tròn xoe, nhẵn thín được chồng tôi đặt hàng từ Tây Nguyên để bán cho khách Hàn Quốc, giá trung bình khoảng 20.000 đồng/viên. Đó mới chỉ là những viên đá tròn được rửa sạch, gia công, còn nếu khắc chữ, vẽ hình, giá có thể lên tới 50.000 - 60.000 đồng/viên”. Bên cạnh hòn Thượng phong còn có hòn Đức Phật từ bi, Quan thế âm Bồ Tát, Đường Tây Trúc, hòn dáng rồng bay, ngựa phi, hổ gầm... luôn có giá hàng chục triệu đồng. Ngoài mấy chục hòn lớn, hai bên hông nhà bà Liên còn có khoảng trên 100 hòn “thường thường bậc trung” mà chủ nhân của nó chưa kịp đặt tên, thậm chí không còn đủ tên để đặt.

Đời đá... vạ thân!

Ông Cảnh Hưng (chồng bà Liên) cho biết: “Hiện xưởng của tôi có 10 thợ lành nghề được tuyển chọn từ các địa phương như Bắc Ninh, Hà Tây, Phú Thọ... Đá thô được khai thác từ các vùng: Chi Nê (Hoà Bình), Ba Sao ( Hà Nam), Thanh Hoá, Nghệ An. Sau đó những người thợ cả ở đây dùng máy khoan, cắt, tách, đục đẽo theo hình dáng con vật cụ thể. Công đoạn này có thể kéo dài vài tháng, thậm chí cả năm. Sau khi hoàn thành xong tác phẩm, người làm đá bắt đầu đi vào khâu hoàn thiện, đánh bóng, chà sạch bằng xà phòng...”

Ngoài sự sung túc mà đá cảnh mang lại cho một số người, thì đằng sau nó ẩn chứa biết bao mối hiểm nguy. Bên cạnh tài nguyên đá bị tàn phá đến cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm, nhiều thắng cảnh bị “xẻ thịt”, thì sự đối mặt với tật nguyền, tử nghiệp luôn là thách thức đối với ngững người làm nghề “săn” đá. Một số người làm nghề khai thác đá từng nói: Sinh mạng của họ cũng chênh vênh như những mỏm đá vậy. Đã có rất nhiều bệnh từ nghề này như ho lao, viêm phổi. Chuyện gãy tay, cụt chân cũng xảy ra thường xuyên.

Đến tận bây giờ, anh Nguyễn Văn Đông vẫn không khỏi kinh hoàng mỗi khi nhớ lại lúc gặp phải tai nạn: “Trong một lần đi khai thác đá ở Ba Sao, vì khối đá quá to nên tôi và các bạn đồng nghiệp phải dùng mìn để phá. Nhưng chưa kịp chạy về nơi ẩn nấp an toàn thì một tiếng nổ vang. Tôi không biết chuyện gì xảy ra sau đó, chỉ biết rằng khi tỉnh dậy thì thấy mình đang được cấp cứu trong bệnh viện và bị tàn phế cả hai chân”.

Ngoài gia đình anh Đông, địa phương này còn có không ít gia đình gặp nạn vì đá như gia đình chị Trần Thị My, khi chồng chị vĩnh viễn ra đi trong một lần bị sạt lở đá ở vùng Ba Sao. 

Hơn một tháng trở lại đây trên địa bàn cả nước, nhất là các tỉnh miền Trung liên tiếp xảy ra sạt lở núi đá, gây thiệt hại về người và tài sản. Gần đây tại địa bàn Hà Nam cũng xảy ra vụ sạt lở núi đá làm chết 3 người.

Trước tình trạng khai thác đá bừa bãi và trái phép, rất cần các ngành chức năng có biện pháp mạnh tay để chấm dứt tình trạng phá núi tìm “giả sơn”.          

QT