“Duyên” cổ vật của người nông dân đào được kho báu khi lên rừng bẫy chuột

Anh Phùng Giùn Tòng và chiếc Chiêng đồng cổ.

May mắn không tưởng

Khi chúng tôi tìm về xã Đức Xuân (huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang), người dân nơi đây vẫn chưa thể quên cái ngày hàng nghìn người tụ tập chứng kiến anh Phùng Giùn Tòng (ngụ tại địa phương) đào được một kho đồ cổ. Trước đó, chuyện anh Tòng vô tình tìm được một chiếc chiêng đồng cổ đã từng trở thành tâm điểm khiến dư luận bàn tán. Nhưng đến gần đây, khi chàng nông dân chân chất này tiếp tục phát hiện cả một hang núi đầy ắp đồ cổ thì câu chuyện mới thực sự gây chấn động.

Theo lời anh Tòng kể lại thì hơn 20 năm trước, anh tình cờ nhìn thấy một chiếc chiêng đồng cổ bị phủ lấp trong một lần vào rừng chặt Vầu để làm bẫy chuột. Quá vui mừng, anh gạt lớp lá cây, hì hục đào chiếc chiêng đồng mang về nhà. Không giấu của quý một mình, anh mang đến hỏi già làng thì được biết đây là chiêng quý người Dao đỏ trăm năm trước vẫn dùng trong các đám cưới. Tin anh Tòng nhặt được đồ cổ nhanh chóng lan xa. Không biết từ đâu, dân buôn đồ cổ lũ lượt đổ về ngã giá để mua chiếc chuông đồng cổ. Thế nhưng Tòng nhất quyết không bán mà để lại cho bà con cả làng cùng chiêm ngưỡng.

Thời gian trôi đi, chuyện anh Tòng đào được chiêng cổ cũng dần lắng xuống. Quay trở lại với nếp sống thường nhật, anh Tòng lại chăm chỉ làm nương rẫy, chăn nuôi lợn gà. Thi thoảng, anh lại lên rừng chặt Vầu làm bẫy chuột nhưng không bao giờ nghĩ đến việc đào bới hay tiếp tục tìm đồ cổ. Bởi thế, người đàn ông này cũng không ngờ vận may lại một lần nữa lại “gõ cửa” mình. Chuyện là cuối năm 2013, một người hàng xóm của anh vô tình đào được hàng chục kg bạc nén trong một lần đi làm rẫy. Với số bạc lớn ấy, gia đình người hàng xóm đã mang bán được hàng trăm triệu đồng, cuộc sống từ nghèo khó trở nên sung túc. Mừng cho gia đình hàng xóm, anh Tòng chợt nghĩ đến địa điểm phát hiện chiếc chiêng đồng cổ năm nào. Anh tự nhủ: “Hay mình quay lại đó. Biết đâu, mình lại chẳng nhặt được bạc hay đồ cổ giá trị khác”.

Nghĩ là làm, một buổi sớm anh Tòng thức dậy rồi lặng lẽ vác dao, cuốc vào rừng Vầu. “Qua hàng chục năm không ai lui tới, khu vực trước kia tôi nhặt được chiêng quý đã trở nên rậm rạp, cây dại mọc lút đầu. Phải quan sát một lúc lâu, tôi mới định vị được địa điểm đào chiêng năm xưa rồi bắt đầu phát cỏ dại, cây bụi và tìm kiếm xung quanh”. Công việc “mò kim đáy biển” ấy được anh cặm cụi thực hiện từ sáng cho đến tận khi mặt trời đứng bóng mà không mang lại kết quả. Vạt đất trống từ vị trí đào chiêng trước kia đã rộng đến gần chục mét vuông. Nhưng ngoài những hòn đá ngổn ngang, anh Tòng chưa nhìn thấy gì bất thường. Do trời đã tối, anh đành ngậm ngùi vác đồ đạc trở về nhà nghỉ ngơi, định bụng hôm sau sẽ quay lại tiếp tục công việc.

Tinh mơ hôm sau, Tòng lại vào rừng Vầu. “Không hiểu sao hôm ấy, tôi có cảm giác rất kỳ lạ. Những bước chân như thể có ai thôi thúc khiến tôi băng băng vượt qua những vạt rừng rậm rạp để vào bãi đất trống hôm trước vừa phát quang”, anh Tòng kể. Lần này, anh tiếp tục công việc đến gần trưa thì chợt thấy một đàn dơi bay từ trên vách núi bay xuống một bụi cây cách mình chừng vài mét rồi khuất dạng. Với kinh nghiệm của một người nhiều năm đi rừng, anh Tòng nghi ngờ bên dưới bụi cây có thể có hang động nên lập tức phát quang một lối tiến lại. Khi đến gần, Tòng vô cùng mừng rỡ khi biết suy luận của mình đã chính xác.

“Lúc đó, tôi nhìn thấy một chiếc búa đinh nằm chỏng chơ giữa hai phiến đá cách nhau chừng 1 mét. Cầm đèn pin rọi vào bên trong, tôi thấy lòng hang động không rộng lắm, từ cửa hang vào đến hết bên trong chỉ chừng vài mét. Thế nhưng dưới nền hang, ai đó đã chất đầy đồ cổ. Quá ngỡ ngàng trước phát hiện này, tôi thầm nghĩ: “Có lẽ trời thương nên mới giữ “kho báu” suốt hơn 20 năm chờ tôi đến lấy”, anh Tòng nhớ lại.

Một số đồ cổ anh Tòng lấy được trong hang.

Vất vả đào hầm giấu đồ cổ

Theo một số vị cao niên trong làng thì những đồ cổ mà anh Tòng tìm thấy chủ yếu là đồ dùng sinh hoạt của các người xưa để lại. Cụ thể là mâm đựng rượu, bát đĩa, lọ khắc chữ Hán, đinh, chiêng… cùng một số vật dụng dùng để đi săn như dao, giác mác… Do số lượng quá lớn, già làng nhận định có thể những thứ này là của cả một làng gom lại cất giấu chứ không phải chỉ của một gia đình.

Già làng Triệu Chàn Pú (71 tuổi) cho biết: “Cách đây hơn một thế kỷ, vùng đất này hoàn toàn là những dãy núi hoang vắng và không có đến một bóng người qua lại. Mãi sau này, đồng bào người Dao, người Tày mới chuyển từ nơi khác đến đây lập nghiệp. Nếu những đồ dùng kia thực sự có giá trị về mặt văn hóa của người xưa thật thì rất có thể do người dân ở nơi khác mang đến giấu tại nơi này. Cũng có thể, nơi đây từng có mộ bản làng người cổ xưa từng sinh sống ở đây cách đây hàng thế kỉ.

Anh Tòng cho hay, những ngày đầu mang đồ cổ về đã có rất nhiều người đến hỏi mua nhưng mỗi người chỉ mua mỗi thứ một ít. Tổng số tiền bán cổ vật từ khi đào được đến lúc các ngành chức năng xuống kiểm tra đã lên đến gần trăm triệu đồng. “Khi đó bản thân tôi cũng không biết đó là những cổ vật có giá trị khảo cổ nên đã bán bớt đi. Cũng may, tôi cũng chỉ bán đồ cổ với số lượng ít ỏi, chứ không thì đã bị pháp luật trừng trị rồi”, anh Tòng cho biết.

Theo anh Tòng, cách đây vài tháng, lãnh đạo phòng Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch, Sở Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch tỉnh Hà Giang, cùng Bảo Tàng tỉnh đã đến lập biên bản và xem mẫu vật. Lúc đó, anh cũng đã kí kết với cơ quan chức năng sẽ giữ lại những cổ vật này và hứa không bán để các ngành chức năng xem xét và có hướng thu hồi nếu những cổ vật này thực sự có giá trị về văn hóa.