Duyên kỳ ngộ và bộ sách đá cổ độc đáo

Thời gian gần đây, người dân làng Xuân Canh thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội xôn xao về bộ sách cổ kỳ lạ của anh Nguyễn Quang Kha (28 tuổi). Bộ sách gồm 18 thanh đá có màu sắc như sắt đã hoen rỉ lâu ngày. Gõ vào những thanh đá này phát ra âm thanh trầm bổng. Đặc biệt, bộ sách này khắc loại chữ tượng hình (Tiểu triện) của người Việt cổ xưa kia.

 

Bộ sách được anh Nguyễn Quang Kha giữ gìn như một báu vật. Ảnh: TG

 

Tình cờ gặp “báu vật”

 

Là thế hệ 8x nhưng lại rất mê cây cảnh, đồ cổ và "máu" xê dịch nên anh Nguyễn Quang Kha thường rong ruổi khắp các vùng quê mỗi khi có thời gian rảnh rỗi. Đó cũng chính là cơ duyên giúp anh Kha "săn" được bộ sách quý có một không hai.

 

Anh Kha kể, năm 2008, trong một lần rong ruổi đi mua cây cảnh cho một người bạn ở Bắc Giang, anh tình cờ đi qua một ngôi nhà cổ. Thấy ngôi nhà có kiến trúc lạ và đẹp, anh mon men vào ngắm ngía rồi làm quen, xin được tham quan. Chủ nhà là một ông cụ đã ngoài 80 tuổi, rất vui tính và cũng rất yêu cái đẹp như anh.

 

Sau một hồi trò chuyện thấy "tâm đầu ý hợp", chủ nhà cho anh biết dòng họ nhà cụ nhiều đời có người làm quan trong triều. Các cụ từng để lại khá nhiều tài sản nhưng do thời gian, nên đã bị thất thoát gần hết. Duy chỉ còn căn nhà cổ mà vợ chồng cụ đang ở cùng bộ sách đá và mấy đồ thờ là quý nhất. Riêng bộ sách đá này, chính ông nội cụ tận tay giao lại cho trước khi qua đời nên cụ rất quý, xem đó như một vật báu gia truyền.

 

Cận cảnh bài thơ được khắc trên bộ sách đá. Ảnh: TG

 

Loại đá của bộ sách này cho đến bây giờ vẫn chưa xác định được là loại đá gì. Tuy nhiên, theo lời anh Kha, anh đã từng vô ý đánh rơi bộ sách này xuống nền nhà nhưng không thanh nào bị sứt mẻ. Điều kỳ lạ là khi giơ thẳng bộ sách này lên và lấy một vật cứng gõ nhẹ lên từng thanh đá thì nó sẽ phát ra những âm thanh trầm bổng y như một cây đàn đá. Có lẽ vì thế mà cho đến nay nhiều người vẫn nghĩ đây là một bộ đàn đá hơn là một bộ sách.

Tò mò trước những lời kể của chủ nhà, nhưng anh Kha phải thuyết phục mãi cụ chủ nhà mới thắp hương xin phép tổ tiên mang bộ sách đá xuống cho anh xem. "Khi được nhìn thấy bộ sách đá này, tôi như bị mê hoặc. Linh cảm mách bảo với tôi rằng đó là một bộ sách rất cổ và rất quý. Tôi cứ nâng lên đặt xuống, ngắm nghía mãi nhưng không dám ngỏ lời nói ông cụ nhượng lại cho mình vì sợ cụ mắng cho", anh Kha kể lại.

 

Như đã hiểu rõ suy nghĩ của anh, cụ chủ nhà cười rồi bảo: "Nếu cháu biết uống rượu thì hôm nay ở lại đây uống với ông mấy chén rượu, dùng bữa cơm trưa rồi chuyện gì đến sẽ đến". Tuy nhiên, sau khi đã cơm rượu và thậm chí hai tuần trà đã xong mà chủ nhà vẫn không hề đả động gì đến chuyện nhượng lại bộ sách này nên anh buộc lòng phải ra về. Nhưng vừa ra đến cổng thì cụ chủ nhà gọi trở lại. Lúc này cụ chủ nhà mới cất lời: "Ông thấy cháu thật lòng yêu mến bộ sách này mà ông thì cũng đã già. Thà ông trao cho một người có tình yêu thật sự với nó còn hơn là để bộ sách mãi trên ban thờ. Nếu sau này ông khuất núi thì cháu hãy thay ông chăm sóc nó và tìm người giải mã những dòng chữ đầy bí ẩn khắc trên những thanh đá kia".

 

Cảm động trước tấm chân tình của cụ chủ nhà, anh Kha dốc toàn bộ số tiền mua cây cảnh đưa cho cụ như một sự biết ơn, nhưng cụ chủ nhà nhất quyết không nhận. Phải thuyết phục mãi cụ mới chịu nhận một nửa số tiền ấy.

 

Sợ mọi người biết chuyện sẽ bàn tán xôn xao nên khi mang bộ sách đá về nhà, anh Kha giấu rất kỹ. Ngay cả bố mẹ và anh chị em trong nhà cũng không biết anh đang sở hữu một bộ sách cực kỳ quý hiếm. Mọi chuyện chỉ vỡ lỡ khi anh cho một người bạn thân xem nhưng không ngờ người bạn thân này lấy điện thoại chụp ảnh rồi lan truyền cho những người bạn khác khiến thông tin về bộ sách nhanh chóng truyền đi khắp nơi. Nhiều người làng đã kéo đến nhà anh nằng nặc đòi anh Kha cho sờ tận tay bộ sách này.

 

Bộ sách đá hay đàn đá?

 

Nhiều người cho rằng đây là một bộ đàn đá hơn là một bộ sách. Ảnh: TG

 

Bộ sách đá gồm 18 thanh đá nối với nhau bàng hai sợi dây dù xâu xuyên qua từng thanh. Theo lời anh Kha, đó là hai sợi dây được cụ chủ nhà nối lại sau này chứ không phải là nguyên sơ của nó. Tuy nhiên, trong 18 thanh đá thì chỉ có 16 thanh khắc chữ. 2 thanh ngoài dài khoảng 30cm, ngang 2cm, tương ứng với 2 thanh bìa, có phần thân lồi lên chứ không phẳng như các thanh ở phía trong.

 

16 thanh đá còn lại, mỗi thanh dài khoảng 25cm, ngang 2cm, khá mỏng. Chữ được khắc trên một mặt của thanh đá nhưng số chữ ở mỗi thanh cũng không đều nhau. Tất cả các thanh đá đều đủ 5 chữ, riêng thanh số 2 chỉ có 4 chữ và thanh số 17 có 2 chữ. Nét chữ được khắc khá sắc, con chữ sắp xếp đều và đẹp. Màu sắc trên các thanh đá này cũng tương đối giống nhau và đều giống màu kim loại bị hoen rỉ lâu ngày. Trọng lượng của toàn bộ sách là 1,3kg.

 

Loại đá của bộ sách này cho đến bây giờ vẫn chưa xác định được là loại đá gì. Tuy nhiên, theo lời anh Kha, anh đã từng vô ý đánh rơi bộ sách này xuống nền nhà nhưng không thanh nào bị sứt mẻ. Điều kỳ lạ là khi giơ thẳng bộ sách này lên và lấy một vật cứng gõ nhẹ lên từng thanh đá thì nó sẽ phát ra những âm thanh trầm bổng y như một cây đàn đá. Có lẽ vì thế mà cho đến nay nhiều người vẫn nghĩ đây là một bộ đàn đá hơn là một bộ sách.

 

Anh Kha cho biết, anh đã từng mang bộ sách này đến nhờ các cao niên trong làng am hiểu về chữ Hán dịch hộ nhưng không ai dịch được loại chữ này. Mãi cho đến đầu năm 2010, anh mang đến nhờ cụ Nguyễn Quốc Khoáng (92 tuổi) ở cách nhà anh 5 làng thì mới phiên âm được hết toàn bộ con chữ khắc trên 16 thanh đá.

 

Theo lời cụ Khoáng, chữ được khắc trên bộ sách này là chữ Tiểu triện (thuộc loại chữ tượng hình). Để phiên âm được hết 76 chữ cổ này, cụ Khoáng đã mất hơn 2 tuần ròng rã. Cụ vừa dịch vừa phải đối chiếu với bảng chữ Hán - Việt cổ trong sách "Bát Thập tự" mới ra được bảng phiên âm chuẩn và hiểu sơ qua nội dung của bộ sách là một bài thơ nói về một vị tướng.

 

Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện (Viện Hán Nôm), loại chữ khắc trên cuốn sách đá đúng là chữ Tiểu triện. Tuy nhiên, nội dung của bộ sách này là một phần của bài thơ "Nguyệt Hạ Độc Chước" (Một mình uống rượu dưới trăng) của nhà thơ Lý Bạch chứ không liên quan gì đến vị tướng như cụ Khoáng nói. Lý Bạch có nhiều bài thơ cùng tiêu đề và bài thơ được khắc trên hiện vật là đoạn thứ nhất. Theo suy đoán của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện, có thể đây là một đồ lưu niệm được người xưa làm tặng cho nhau nhân một sự kiện trọng đại nào đấy.

 

"Bản dịch của cụ Khoáng cũng có nhiều chỗ chưa chính xác do đó nghĩa của bài thơ bị sai lệch ít nhiều. Nếu có nghiên cứu sâu hơn chắc chắn sẽ khám phá được nhiều thú vị hơn xung quanh hiện vật này", Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện nói.

 

Phiên âm nội dung đoạn 1 bài "Nguyệt Hạ Độc Chước" được khắc trên bộ sách đá: Hoa gian nhất hồ tửu, Độc chước vô tương thân. Cử bôi yêu minh nguyệt, Đối ảnh thành tam nhân. Nguyệt ký bất giải ẩm, Ảnh đồ tùy ngã thân. Tạm bạn nguyệt tương ảnh, Hành lạc tu cập xuân. Ngã ca nguyệt bồi hồi, Ngã vũ ảnh linh loạn. Tỉnh thì đồng giao hoan, Tuý hậu các phân tán. Vĩnh kết vô tình du, Tương kỳ mạc Vân Hán.  Lý Bạch   Dịch nghĩa: Giữa hoa một bầu rượu, Uống một mình không người thân Nâng chén mời trăng sáng Đối diện bóng mình thành ba người Trăng vốn không hiểu việc uống Bóng bám hoài theo mình Tạm làm bạn với trăng và bóng Vui cho kịp đêm xuân Tôi ngâm (thơ) trăng cứ quanh quẩn (không đi) Tôi múa (kiếm) bóng rối loạn Lúc tỉnh cùng vui chơi Hết say chia tay mỗi người một nơi Nguyện mãi kết bạn cho cuộc chơi vô tình Hẹn gặp nhau ở bên bờ Ngân Hà.

 

Hà Tùng Long