Duyên với đồ cổ

Căn nhà 3 tầng nằm ngay mặt đường phía đông Quốc lộ 1A, thị trấn Châu Ổ, huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) vốn rộng rãi là thế, vậy mà giờ đây trừ khoảng 20m² phía trước của tầng trệt dùng làm nơi kê đơn bốc thuốc, gần như toàn bộ diện tích trống còn lại từ phòng khách đến cầu thang và ra tận mái hiên nhà phía sau... được ông Lâm Dũ Xênh (sinh 1960) dùng làm nơi để những đồ vật đã tìm, sưu tập.

 

Bộ sưu tập 3.000 lục lạc

 

Ông Lâm Dũ Xênh với chuỗi tiền cổ sưu tập được.

 

Quê gốc ở Hải Nam, Trung Quốc, nhưng được sinh ra và lớn lên trên đất Quảng, thời tóc còn để chỏm, Lâm Dũ Xênh đã được cha truyền nghề bốc thuốc Bắc và dạy tiếng Trung. Có lẽ đời ông Xênh sẽ yên ổn với nghề bốc thuốc nếu như không vì một sự tò mò.

 

Thong thả nhấp ngụm trà, ông Xênh kể: “Cách đây khoảng 15 năm, một ông khách ở xã Bình Thuận đến tiệm bốc thuốc kể rằng có người ở quê đào được 2 hũ tiền xưa không biết từ thời nào, nhưng được làm bằng kẽm và đồng, nặng khoảng 15kg/hũ. Thông tin này khiến tôi thấy tò mò, vì thế sau khi hỏi địa chỉ cụ thể đã thuê xe ôm đi xuống tận nơi. Với vốn tiếng Hán và chút ít kiến thức về đồ cổ, khi nhìn thấy những đồng tiền được làm từ nhiều đời vua, với đủ niên đại khác nhau đã làm tôi mê mẩn. Tôi quyết định bỏ ra 2 chỉ vàng mua lại toàn bộ số tiền kia đem về nhà tiếp tục tìm hiểu. Từ những điều mới mẻ khám phá được qua số đồng tiền đó đã dần đưa tôi vào con đường sưu tập đồ cổ”.

 

Một trong những bộ sưu tập của ông Xênh.

 

Chỉ về phía những chùm lục lạc tròn đủ kích cỡ khác nhau được xâu thành từng chuỗi treo lủng lẳng sát bờ tường, ông Xênh giảng giải: Thấy chúng đơn giản và mang hình dáng giống nhau, thế nhưng công dụng của từng loại rất khác nhau. Ở các triều đại phong kiến, lục lạc dùng nhiều vào việc treo trên cổ xe ngựa, chôn theo người chết, treo trong nhà trừ tà ma. Nhưng cũng có loại dùng làm nhạc cụ...Và để có số lục lạc gần 3.000 cái lớn nhỏ này, bản thân ông phải mất gần 8 năm trời đi các vùng ở miền Trung mới sưu tầm được, với giá rẻ thì 10.000 - 15.000 đồng/cái, nhưng không ít cái có giá từ 50.000 - 200.000 đồng/cái. Tính bình quân khoảng 15.000 đồng/cái thì tiền mua lục lạc không dưới 45 triệu đồng.

 

Hũ tiền kẽm triều Nguyễn (bên phải) và tiền đời Tống(bên trái), hai trong số những cổ vật độc đáo mà ông Xênh rất tự hào.

 

Đắt tiền nhất có lẽ là những chiếc choé, trong đó có cái làm từ đời Khang Hi (nhà Thanh - Trung Quốc) mà hiện giá lên đến 200 triệu đồng/cái. Không chỉ choé, lục lạc mà ở 3 tầng của căn nhà của ông Xênh đâu đâu cũng thấy cổ vật, với đủ chủng loại: Chén, dĩa, bình, ly, lu, cối, kiếm, dao... có nguồn gốc xuất xứ từ nhiều triều đại khác nhau: Lê, Trịnh, Nguyễn của Việt Nam; Tống, Minh, Thanh của Trung Quốc.

 

Chỉ riêng số tiền cổ sưu tập của ông Xênh hiện nặng hơn 1,3 tấn. Tuy nhiên, độc đáo và được ông Xênh quí nhất là bộ sưu tập đồ đồng Đông Sơn. Theo lời ông Xênh thì giá trị kinh tế của nó không bằng những thứ khác, thế nhưng cái chính là ý nghĩa văn hoá. Bởi lẽ qua các cổ vật này, có thể thấy cách đây trên 2.000 năm, người Việt cổ đã từng sinh sống tại Bình Thuận, Bình Sơn.

 

Ngọt, đắng một niềm đam mê

 

Bộ sưu tập các dụng cụ lao động làm bằng đá. Ảnh: T.G

 

Cách đây khoảng 3 năm, khi nghe tin một người dân ở Trà Bồng tìm thấy một chiếc choé hiếm, ông Xênh vội vã đến nơi. Sau khi xem xét và ngã giá, người chủ đồng ý bán với giá 11 triệu đồng. Do không mang theo đủ tiền nên sau khi đặt cọc, ông Xênh quay xe về lấy. Thế nhưng ngay 11 giờ đêm hôm đó khi trở lại thì người bán đã đổi ý. Phải mất nhiều ngày ăn dầm nằm dề, nhờ một số người xung quanh đến hỏi mua giúp mới mua được với giá 16 triệu đồng. Tuy nhiên, theo ông Xênh, không phải lúc nào việc mua cũng thuận lợi và gặp đồ thật.

 

Chuyện người sưu tầm đồ cổ dày dạn kinh nghiệm bị lừa không phải là ít. Một buổi tối cách đây khoảng 4 năm, khi nghe một người đào phế liệu ở Tư Nghĩa tìm thấy một đầu thần Chămpa bằng đồng, ông đã đến nơi xem. Săm xoi một lúc ông đồng ý mua với giá 2 triệu đồng. Tuy nhiên, bước ra khỏi nhà hơn chục bước, linh tính cảm thấy chuyện chẳng lành, ông đi đến dưới trụ điện cao áp gần đó xem lại thì phát hiện ra là đồ giả.

 

Theo ông Xênh, sở dĩ ông không dám đem trả lại cho chủ bởi lẽ: Đối với những người sưu tầm đồ cổ thì một trong những điều cấm kị nhất là mất uy tín. Hơn nữa làm như vậy thì sau này nếu tìm thấy đồ vật nữa người ta sẽ không gọi cho mình. Vì vậy nhiều người chơi, sưu tầm đồ cổ khi gặp rủi ro đành "ngậm bồ hòn làm ngọt".

 

Tấm lòng của người sưu tầm

 

Suốt nhiều năm qua, ông Xênh luôn ấp ủ dự định xây một bảo tàng nhỏ ngay trên mảnh đất Bình Sơn để có thể trưng bày tất cả số cổ vật đã sưu tầm. Ông Xênh tâm sự: Xây bảo tàng không phải chỉ vì danh mà bản thân muốn làm một việc gì đó cho quê hương Việt Nam. Vừa qua, ông Xênh đã hiến tặng cho Nhà bảo tàng tỉnh một chiếc trống đồng Đông Sơn và bộ sưu tập tiền giấy có chữ kí của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng khi đang còn làm Bộ trưởng Bộ Tài chính.

 

Cùng với nghề bốc thuốc Bắc, kiêm danh "Vua đồ cổ" đất Quảng, ông Xênh còn được nhiều người dân trong tỉnh biết đến vì tài dịch và viết chữ Hán. Không ít gia đình, tộc họ... ở địa phương nhờ có ông mà đã xoá hiềm khích, trở nên hoà thuận. Mấy năm trước giữa họ Vương và họ Dương trong vùng luôn tranh với nhau về một ngôi mộ tổ. Mọi việc được làm sáng tỏ khi người cháu họ Vương đã nhờ ông dịch hộ. Lần theo những dòng chữ cổ khắc trên bia đá ông Xênh đã xác định ngôi mộ kia chính là ngôi mộ cụ tổ của họ Vương.

 

Nhiều cán bộ của ngành văn hoá ở Bình Sơn cũng không ít lần nhờ ông giúp. Tại nhà ông, toàn bộ số tiền công mà người dân trả được bỏ vào một chiếc lồng kính để cuối năm đem giúp cho người nghèo. Với số cổ vật đã sưu tầm, tháng 10/2006, ông Lâm Dũ Xênh là người đầu tiên ở Quảng Ngãi được CLB UNESCO nghiên cứu sưu tầm cổ vật Việt Nam chứng nhận là hội viên.

 

Lam Thanh