Những người đầu tiên mang “gậy Trường Sơn” về Hòa Xá
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ đang ở giai đoạn “nước sôi lửa bỏng”, thanh niên ở Hoà Xá cũng lên đường ra chiến trường như các địa phương khác. Vào tháng 4/1967, có hai chiến sỹ là người ở Hoà Xá được về phép. Hai chiến sỹ này đã mang quà của ba chiến sỹ khác gửi về cho quê hương là ba chiếc gậy dùng để hành quân.
Ba chiếc gậy được trưng bày tại trụ sở Uỷ ban xã như những kỷ vật thiêng liêng của những người lính nơi tiền tuyến. Ông Phùng Văn Quán - người còn sống duy nhất trong ba chiến sỹ gửi gậy về quê hương cho biết: Lúc đó, ở chiến trường, ngoài cây gậy hành quân thì các chiến sỹ không có gì có thể gửi về cho quê hương. Chiếc gậy ấy vừa để thông báo cho gia đình và quê hương là mình vẫn an toàn nơi chiến tuyến và cũng vừa là để lại một kỷ vật nếu họ hy sinh vì Tổ quốc.
Trong lúc đó, Hoà Xá cũng là địa phương đi đầu trong công tác tập luyện cho thanh niên. Hoà Xá thành lập một đội quân dự bị rèn luyện cao hơn mức rèn của dân quân nhưng gần với cách rèn luyện của bộ đội. Phong trào này được nhiều địa phương học tập, Hoà Xá trở thành tấm gương điển hình trong công tác rèn quân. Là “lá cờ đầu”, Hoà Xá được nhiều đoàn đại biểu quân đội và các địa phương tới tìm hiểu kinh nghiệm. Trong các đoàn đến thăm và học hỏi kinh nghiệm đó có sự xuất hiện của nhạc sỹ Phạm Tuyên. Chứng kiến phong trào rèn luyện, khí thế sôi nổi của thanh niên Hoà Xá và câu chuyện 3 chiếc gậy của tiền tuyến gửi về, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã sáng tác bài hát “Chiếc gậy Trường Sơn”.
|
Chiếc gậy kỷ vật, một trong những niềm cảm hứng của bài hát "Chiếc gậy Trường Sơn" trải qua bao thăng trầm giờ vẫn được ông Phùng Văn Quán nâng niu cất giữ. |
Gậy Trường Sơn quê ở Trường Sơn?
Theo ông Phùng Văn Mạnh – cán bộ văn hoá xã Hoà Xá, Hoà Xá thành lập các đội quân dự bị như trên, việc quan trọng nhất là công tác rèn luyện. Để làm quen với việc hành quân, các thanh niên phải dùng bao tải hoặc đan sọt để đeo gạch, đá trên lưng và đi bộ ở nhiều địa hình khác nhau quanh địa phương. Địa hình hiểm trở, phức tạp, việc tập luyện thường diễn ra vào ban đêm, các thanh niên đã có sáng kiến chặt gậy để làm phương tiện hỗ trợ. Bên cạnh phong trào này, tổ chức “Bạch đầu quân” của các cụ già trong xã cũng tích cực chặt gậy, đan mũ rơm tặng thanh niên tập luyện.
Ông Mạnh cũng cho rằng, trong khi đó và cả trước đó, ở chiến trường, các chiến sỹ đã dùng gậy để chống trên đường hành quân. Vậy Hoà Xá là nơi khởi nguồn cho bài hát “Chiếc gậy Trường Sơn” và phong trào “Chiếc gậy Trường Sơn” chứ không phải là nơi đầu tiên xuất hiện chiếc gậy Trường Sơn, cũng không phải là nơi đầu tiên gửi gậy hành quân cho chiến sỹ Trường Sơn như nhiều người vẫn nhầm hiểu.
Còn ông Phùng Văn Quán cho biết, khi ông nhập ngũ (năm 1961) và cả khi tái ngũ (1965), phong trào rèn quân ở địa phương chưa xuất hiện. Ông và đồng đội đã phải chặt cây rừng để làm gậy chống bởi lúc hành quân và khi tập luyện đều phải mang vác rất nặng. Việc dùng gậy vừa để giữ thăng bằng, vượt qua những chặng đường khó, vừa để chống vào ba lô trong những lúc tạm nghỉ để sức nặng không dồn lên đôi vai.
Hoàng Phương
