Gia phong và gia đình hiện đại

Gia đình hiện nay thường là ít người, mà mỗi người lại có những công việc riêng. Những thay đổi của xã hội kéo theo sự thay đổi của gia đình. Một điều dễ nhận thấy, đó là giờ đây mọi người trong gia đình bận rộn hơn, chủ động hơn, việc ai người ấy làm. Họ làm việc cả ngày, có khi chỉ đến bữa tối mới có thời gian tụ họp, nhiều khi còn không đầy đủ các thành viên.

Chính những điều ấy đã khiến cho quan hệ trong gia đình trở nên lỏng lẻo. Các thành viên trong gia đình ít có điều kiện gần gũi nhau, khiến cho họ ít hiểu nhau hơn. Ý nghĩ gia đình chỉ là như một nơi để “chui ra, chui vào” đã gây ra những khó khăn cho việc duy trì những thuần phong mỹ tục, nề nếp kỷ cương trong gia đình và xã hội. Tuy nhiên, yêu cầu một xã hội có kỷ cương, một gia đình có nề nếp lại là đòi hỏi tất yếu của một gia đình thời hiện đại. Không thể phủ nhận được rằng, dù khoa học có phát triển thế nào đi chăng nữa, xã hội có phát triển và tiến theo một hình thái nào thì sự ràng buộc lẫn nhau của các thành viên trong gia đình vẫn không hề mất đi.

Có nhiều sự khác biệt lớn giữa gia đình truyền thống và gia đình hiện đại. Đầu tiên, gia đình hiện đại thường chỉ có 3 – 4 thành viên và có nhiều lắm là 3 thế hệ. Trong khi đó, gia đình truyền thống có tới 7- 8 người với nhiều thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà. Hơn nữa, công việc làm  ăn ngày xưa cũng đơn giản. Lúc đó, sản xuất chính của xã hội là nông nghiệp nên công việc chủ yếu là thủ công, không cần suy nghĩ đầu óc. Thủ công nghiệp là ngành có truyền thống cha truyền con nối. Con cái đều học từ cha mẹ. Mọi người trong gia đình truyền thống hầu như đều có suy nghĩ chung đó là làm sao để đủ ăn đủ mặc… Trong khi đó, giờ đây công việc làm ăn và nhu cầu sinh hoạt đều khác: vẫn sản xuất nông nghiệp nhưng con cái có thể đi làm ăn xa, công việc có thể thuê người hay nhờ vào máy móc. Cùng lúc đó, sức con người được giải phóng. Sản xuất công nghiệp tăng cao khiến cho con người ít lao động hơn mặc dù vẫn có thể có những sản phẩm phong phú và tinh vi.

Giờ đây, người con có thể không cần phải theo nghề của cha mẹ, mà thay vào đó có thể ra ngoài tự mình kiếm sống, cạnh tranh trong môi trường khắc nghiệt, đặc biệt trong thời kỳ kinh tế thị trường. Họ cũng được học nhiều hơn, sâu hơn, tài liệu nghiên cứu đa dạng hơn. Họ không chỉ học từ một thầy mà nhiều thầy, có thể học từ các phương tiện thông tin đại chúng, sách, báo, đài, Internet…

Ngày trước, sự ràng buộc lẫn nhau của gia đình truyền thống là lễ giáo “tam tòng tứ đức” hay “tam cương, ngũ thường”... nhưng nay có phần không còn phù hợp. Ngày nay, mối quan hệ trong gia đình hầu như không hề chịu theo ràng buộc hay khuôn mẫu nào nữa. Tóm lại, những  mối quan hệ xã hội đều phát triển thêm một nấc mới, cởi mở hơn, nhưng cũng lỏng lẻo hơn…

Nhiều người hỏi liệu gia phong có cần thiết trong gia đình hiện đại? Câu trả lời chắc chắn là có vì gia phong chính là nề nếp, là nền tảng tạo nên gia đình hạnh phúc và bền vững… Do vậy, gia phong là thứ cần phải được giữ gìn và phát huy. Tuy vậy, gia phong cũng cần có sự điều chỉnh, chọn lọc để trở thành nền tảng đạo đức và kỷ cương xã hội.

Theo Anh Phùng

(Tạp chí Gia đình & Trẻ em)