Giá trị gia đình đang biến đổi

TS Trịnh Hoà Bình, Viện Khoa học xã hội Việt Nam cho biết như vậy tại cuộc trao đổi với PV Báo GĐ&XH nhân Ngày Gia đình Việt Nam 28/6.

“Điều đáng mừng nhất là gia đình Việt Nam đang vươn tới cuộc sống văn minh, không chỉ đời sống kinh tế phát triển mà đời sống tinh thần cũng trở nên phong phú.   Tuy nhiên, những biến động khác của gia đình Việt Nam cũng đang hết sức lo ngại, trước hết là vấn đề chữ hiếu. Đã có trường hợp con cái bỏ rơi, đánh đập cha mẹ, kiện cha mẹ đòi tiền nuôi dưỡng, gây nhức nhối trong xã hội, làm cho giá trị gia đình bị hoen ố. Thứ hai là tính bền vững của gia đình hiện đại cũng kém hơn, sự gắn bó giữa các thành viên trong gia đình cũng có chiều hướng lỏng lẻo, điều này thể hiện qua việc các vụ ly hôn tăng hàng năm”.   PGS TS Lê Thị Quý, Giám đốc Trung tâm Giới và phát triển, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia

 

-  Có lẽ thay đổi lớn nhất đó là có những chức năng trong gia đình bị suy giảm. Ví dụ chức năng kinh tế hiện nay đang suy giảm mạnh mẽ, vì mỗi thành viên trong gia đình đã có những độc lập về kinh tế nhất định. Thay đổi lớn thứ hai đó là chức năng giáo dục, nhiều cha mẹ hầu như đang phó mặc chức năng này cho nhà trường.

 

Những giá trị gia đình như sự hiếu nghĩa, thuỷ chung cũng đang có những thay đổi mạnh. Trước đây, chữ hiếu trong gia đình chi phối bởi tư tưởng nho giáo: Con phải giữ gìn sự thành kính đối với cha mẹ, chăm sóc cha mẹ lúc sống, hôn nhân do cha mẹ sắp đặt... Mặc dù không tiếp thu hết tư tưởng này nhưng trong gia đình Việt Nam trước đây, con cái phải theo ý cha mẹ. Giờ đây, điều này đã có sự thay đổi. Nhiều người nói hài hước rằng: Trước đây “bố mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, giờ thì “con đặt đâu bố mẹ ngồi đấy”.

Sự thuỷ chung trong gia đình cũng thay đổi rất nhiều, bằng chứng là ngoại tình ngày càng nhiều hơn và tinh vi hơn. Không chỉ nam giới mà phụ nữ cũng có thể ngoại tình... Tôi không thể liệt kê hết những biến đổi về những giá trị gia đình hiện nay, tuy nhiên, chỉ cần nhắc qua vài thay đổi trên để có thể thấy một thực tế rằng, có những thay đổi theo hướng tích cực nhưng cũng có nhiều thay đổi theo chiều hướng xấu.

- Những bức tranh trên theo tôi chỉ có tính chất chấm phá. Hội nhập bao giờ cũng có cả  “hoa thơm” và “gió độc”. Cho nên gia đình Việt Nam không thể tránh khỏi sự tác động của những làn sóng đó. Vừa qua, có những con số điều tra về gia đình Việt như tỷ lệ ly hôn, tuổi quan hệ tình dục, bạo lực gia đình... cho thấy thiết chế gia đình trong thế giới hiện nay đang bị công phá dữ dội. Nhưng bình tâm ngồi lại, ta sẽ thấy rằng những con số đó không có gì là ghê gớm. Ví dụ, tỷ lệ ly hôn tăng nhưng tỷ lệ tái hôn cũng tăng. Trước đây, tái hôn là điều hết sức khó khăn, đặc biệt đối với phụ nữ. Nhưng hiện nay, số phụ nữ ly hôn đã tái hôn rất nhiều. Sự thay đổi tưởng như là dấu hiệu của sự khủng hoảng, nhưng thực chất đang thay đổi theo hướng có cả tiêu cực lẫn tích cực.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển đó có những thứ phải trả giá. Vì thế, chúng ta không nên nhìn nhận những thay đổi trên theo nghĩa tốt hay xấu, mà hãy xem đó như là những thách thức trong quá trình phát triển để vươn tới sự hoàn thiện.

- Nói chính xác là kém chọn lọc thì đúng hơn. Mặc dù cơ chế tự điều tiết luôn tồn tại ở bất cứ hoàn cảnh nào. Tuy nhiên, xã hội nào vẫn cần có sự định hướng chung của cơ quan nhà nước. Chúng ta đã có một Vụ Gia đình để phụ trách về vấn đề này. Tuy nhiên, về mặt quản lý nhà nước, những vấn đề liên quan đến gia đình chúng ta mới chỉ dừng lại ở mức liệt kê, mang tính khẩu hiệu.

Gia đình Việt Nam ngày nay đang đứng trước nhiều thách thức, nó đang bị chao đảo dữ dội bởi hàng loạt những nhu cầu mới. Sự thay đổi về các giá trị là điều không thể tránh khỏi, thậm chí phải trả giá đắt cho những thay đổi đó. Nhưng để tránh những tác động tiêu cực từ bên ngoài, chúng ta nên thay đổi theo hướng bảo lưu truyền thống. Người Việt Nam vẫn chú trọng đến đạo hiếu và tính thuỷ chung nhưng lại thích nghi cao, hướng ngoại chứ không hướng nội. Cho nên bảo lưu của ta không mang tính chất bảo lưu chết cứng, trì trệ mà xem bảo lưu truyền thống như một mục tiêu. Chúng ta cũng đã và đang làm được điều đó. Ví dụ như việc chúng ta giữ được truyền thống “giấy rách phải giữ lấy lề”... chính là giữ được cái bản lĩnh của người Việt Nam, trở thành bản sắc của gia đình Việt Nam. Vì thế, tôi tin rằng, gia đình Việt Nam sẽ phát triển mỗi ngày một hoàn thiện vì những điểm mạnh trên.