Góc khuất nhà tái định cư: Chính sách tái định cư mới

 

Kể “tội” nhà tái định cư

 

Bắt đầu nở rộ từ những năm 2002 – 2003, những căn hộ tái định cư khi mới ra đời đã giải quyết kịp thời nhu cầu bức xúc về nhà ở của các gia đình bị thu hồi đất. Tuy nhiên, sau khoảng 10 năm thực hiện, chính sách này đã lộ rõ nhiều bất cập.

 

Theo ông Trần Ngọc Hùng - Chủ tịch Tổng hội Xây dựng, bất cập đầu tiên chính là chế độ giá. Mức giá thấp bằng một nửa, thậm chí 1/3 mức giá nhà cùng loại trên thị trường của nhà tái định cư chỉ là giá ảo. Nhà tái định cư xây dựng với những ưu đãi đặc biệt: Không mất tiền hạ tầng cơ sở, tiền giải phóng mặt bằng, tiền chuyển đổi mục đích sử dụng đất, thậm chí tiền sử dụng đất đã tạo ra một giá nhà ảo.

 

“Sơ hở là chính chúng ta tự tạo ra một cái giá ảo, không phải giá thật. Sự chênh lệch lớn giữa mức giá ảo với giá thị trường đã tạo ra kẽ hở để giới đầu cơ trục lợi, là nguyên nhân gây ra tình trạng xin - cho. Nếu chúng ta theo phương thức thị trường hoàn toàn thì sẽ không có chuyện đó”, ông Hùng nói.

 

Hiện nay, các khu nhà tái định cư chưa phục vụ đúng đối tượng theo chính sách.                                                                                          Ảnh: Chí Cường

 

Một điểm bất cập của loại nhà tái định cư nằm ở chất lượng và việc quản lý sử dụng. Theo ông Phạm Sỹ Liêm, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, loại nhà tái định cư hiện nay vẫn theo cơ chế nhà nước chỉ định thầu, sau đó phân phối cho người cần tái định cư. “Nghĩa là anh xây có xấu đi nữa thì vẫn có người ở, vẫn được nghiệm thu. Đó là cái mà hiện nay dân đang phàn nàn”, ông Liêm nói.

 

Còn theo ông Hùng, sở dĩ kiểu nhà tái định cư hiện nay chất lượng kém vì chủ đầu tư chỉ là tạm thời. Sau khi xây xong lại giao cho người khác quản lý sử dụng, coi như hết trách nhiệm. Cách làm như vậy, khó có thể đòi hỏi một công trình có chất lượng xây dựng tốt.

 

Ông Bùi Quốc Dũng - Phó phòng Quản lý Quỹ nhà Tái định cư và Nhà ở xã hội – đơn vị quản lý quỹ nhà tái định cư của TP Hà Nội thì phàn nàn, trong khi mức phí dịch vụ thu ở các khu tái định cư thấp hơn nhiều so với mặt bằng các khu chung cư thương mại lân cận thì việc bảo trì sửa chữa là một bài toán khó cho công ty. “Mức phí hiện nay theo quy định của thành phố ở các khu tái định cư chỉ là 30.000 đồng/tháng/hộ, bao gồm cả vệ sinh, an ninh, vận hành toà nhà... Trong khi chỉ cần sửa một bo mạch, một con chip thang máy cũng phải chi phí đến cả nghìn USD”, ông Dũng nói.

 

Còn chị Hoài, 32 tuổi, một cư dân ở khu tái định cư Nam Trung Yên thì lại phàn nàn về cơ sở hạ tầng. Thiếu trường, thiếu chợ, khu chung cư nhà chị biến thành một cái “làng cao tầng”. Hàng ăn, tạp hoá, hàng rau thịt, đang được mở ngay tại các căn hộ, tại lối đi chung các tầng. “Đó không phải là mô hình một chung cư văn minh, hiện đại”, chị Hoài nói.

 

Cần xóa bỏ chính sách nhà tái định cư cũ

 

Thừa nhận những bất cập mà mô hình nhà tái định cư hiện nay đang vấp phải, ông Vũ Ngọc Đạm - Trưởng phòng Phát triển nhà ở (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, Hà Nội đang đề xuất một đề án sẽ xây khu đô thị tái định cư. Ở đó có đủ các loại nhà đáp ứng đủ nhu cầu ở các hộ với các mức thu nhập khác nhau, từ cao cấp đến bình dân.

 

Khu đô thị này cũng đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hạ tầng cơ sở đồng bộ. Toàn bộ dự án sẽ giao cho một chủ đầu tư chịu trách nhiệm từ khâu xây dựng đến quản lý, vận hành khai thác sử dụng.

 

Tuy nhiên, đi kèm với việc xây dựng các khu đô thị tái định cư, chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng cũng cần phải được thay đổi một cách căn bản. Ông Hùng cho rằng, theo cách làm hiện nay, tiền ưu đãi của Nhà nước vô hình trung lại rơi vào tay các chủ đầu tư.

 

“Chính các chủ đầu tư được hưởng lợi một khi có sẵn đất sạch, chỉ mất chi phí xây dựng lên cái nhà”, ông Hùng nói. Theo ông Hùng, bây giờ Nhà nước phải chuyển sang chế độ đền bù trực tiếp cho người dân bị thu hồi đất. Với những đối tượng thu nhập thấp cần hỗ trợ về nhà ở, Nhà nước cũng sẽ hỗ trợ trực tiếp cho người mua, người thuê nhà thông qua việc cho vay với lãi suất thấp, thậm chí bằng không.

 

Đồng tình với quan điểm này, theo ông Vũ Ngọc Đạm, mục tiêu của chính sách mới của Hà Nội là đền bù ngang giá để người dân được tự lựa chọn, tự mua bất kể nhà ở một dự án nào theo đúng nhu cầu sống. Nhưng ông Đạm cũng cho biết, khái niệm đền bù theo sát giá thị trường còn rất là khó, nên trước mắt thành phố vẫn phải có những khu đô thị tái định cư.

 

Các chuyên gia tỏ ý ủng hộ cách làm này, nhưng cũng lưu ý Nhà nước phải có chính sách phát triển nguồn cung nhà. Theo đó, cách làm mang nặng tính bao cấp hiện nay nên được loại bỏ. Nhà nước sẽ chỉ ra quy định về tỷ lệ các căn hộ giá thấp trong một khu đô thị và “trói” các chủ đầu tư với quy định này. Các chủ đầu tư sẽ phải tự tính toán cân đối để thực hiện đúng quy định.

 

Ông Nguyễn Trần Nam - Thứ trưởng Bộ Xây dựng cũng cho biết, ông hoàn toàn đồng ý việc xóa bỏ chính sách nhà tái định cư hiện nay. Đây là chính sách rất bao cấp, nếu cứ tiếp tục thì không thể phát triển lên được. Ông cũng tỏ ý tán đồng ý tưởng xây dựng các khu đô thị tái định cư mới của Hà Nội. 

 

Đắc Kiên