GS.Linh mục Nguyễn Thái Hợp: Hãy vun trồng tình thương yêu gia đình

GS. Linh mục Nguyễn Thái Hợp

Nhân ngày xuân mới, ông đã có cuộc trò chuyện với chúng tôi về những vấn đề liên quan đến suy thoái đạo đức và vai trò của giáo dục gia đình trong cuộc sống hiện nay. gia đình Việt Nam trong cuộc sống hiện đại.

- Tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức xã hội ngày càng gia tăng. Là một linh mục, một giáo sư triết học, thần học làm công tác nghiên cứu và giảng dạy nhiều trường đại học trên thế giới, ông có nghiên cứu và phân tích gì về hiện tượng này?

Theo quan niệm của triết học cổ điển, cái đẹp bao gồm Chân - Thiện - Mỹ và chúng luôn hòa quyện với nhau. Tôn trọng sự thật, sống yêu thương con người thì đó là cái đẹp. Khi đạt đến sự thăng hoa của nó thì cả ba điều đó là một. Nếu tách rời ba thứ đó, hiểu nó một cách đơn lẻ, hay một trong ba điều đó khủng hoảng thì hỏng tất cả.

Khi cái chân (sự thật) không được tôn trọng, các giá trị bị đảo lộn và không đúng bản chất thì làm sao có cái thiện và tất nhiên không thể có cái đẹp. Giải quyết vấn đề đạo đức hiện nay là hướng giáo dục con người về với chân, thiện, mỹ. Nếu con người không đến với cái đẹp cứu rỗi đó thì mọi giải pháp chỉ là hình thức. Ngành giáo dục từng đưa ra chương trình “hai không”, “ba không” trong giáo dục. Vậy thì cần làm bao nhiêu “không” trong cái bể “không” này cho đủ?

- Tại sao cuộc sống bây giờ đầy đủ hơn, nhiều thông tin để hướng dẫn và nhiều điều kiện để giáo dục hơn mà đạo đức lại xuống cấp như vậy thưa ông?

Con người nằm trong cơn lốc của thời đại, bị chi phối bởi những phản ứng của chính thời đại đó, nên đời sống tinh thần cũng vì thế mà lung lay, nhận thức về đạo đức bị lệch lạc. Nhiều nước phát triển rất nhanh, trong đó có Việt Nam, xét theo bình diện kinh tế thì đó là một sự thành công, nhưng về các giá trị khác thì chưa hẳn.

Điển hình như sự gãy đổ về mặt gia đình và con người, đó là mặt trái của sự phát triển. Chúng ta quá chú tâm tới mục tiêu phát triển kinh tế mà chưa chú trọng xây dựng nền tảng đạo đức cho con người, xã hội. Phát triển bất chấp các giá trị khác để lại nhiều hệ lụy và phải trả giá. Giá của môi sinh đã thấy rõ, nhưng giá của sự xuống cấp về đạo đức con người khó định lượng được và đó là cái giá rất đắt.

- Nhưng phát triển luôn là mục đích hàng đầu đối với các quốc gia, Việt Nam càng đòi hỏi cao hơn vì chúng ta còn quá nghèo?

Việt Nam đang đứng trước hai thách đố, một là không thể không chạy theo sự phát triển, hai là chạy như thế nào để không gãy đổ về gia đình và con người. Chúng ta đang ở một khúc quanh nguy hiểm và để giải quyết được thách đố đó, cần xây dựng xã hội dân sự. Có một thời gian chúng ta đặt tất cả trách nhiệm vào Nhà nước, đó là mô hình bao cấp, nay lại đặt niềm tin hoàn toàn vào thị trường.

Nhưng thị trường không phải là liều thuốc trị bách bệnh, bởi vì bản chất thị trường là tìm lợi nhuận. Cho nên phải xây dựng mô hình ba bàn tay gồm Nhà nước, thị trường và xã hội dân sự. Xã hội dân sự chính là gia đình, thôn xóm, hiệp hội, báo chí… Xã hội dân sự giúp cho Nhà nước, đòi hỏi Nhà nước và thị trường làm đúng chức trách của mình. Ví dụ, xã hội dân sự chấp nhận trả tiền đắt hơn cho một sản phẩm với điều kiện thị trường phải cho ra một sản phẩm đảm bảo an toàn môi sinh…

- Với mô hình ba bàn tay đó thì có liên quan gì đến giáo dục thưa ông?

Như tôi đã phân tích, chúng ta phát triển khá nhanh, trong khi điểm xuất phát thấp và xã hội dân sự chưa phát triển nên tạo ra lỗ hổng. Xây dựng xã hội dân sự để lấp lỗ hổng đó, để tạo thế chân vạc cho sự phát triển được vững chắc.

Cụ thể như giáo dục, để cho dân sự tham gia thì chất lượng giáo dục sẽ được cải thiện, tiếp cận được với nhiều hình mẫu giáo dục tiên tiến trên thế giới. Xã hội dân sự đào tạo con người có kiến thức và nhân cách, con người đó bổ sung vào lực lượng chính quyền, tạo ra một chính quyền có chất lượng cao, từ đó mới tạo ra các sản phẩm xã hội có chất lượng tốt.

- Hướng đến chân, thiện, mỹ là một triết lý giáo dục, còn trong từng gia đình phải dạy dỗ con cái như thế nào, thưa ông?

Trong tình trạng hiện nay, giáo dục gia đình càng quan trọng và là căn bản nhất. Đối với từng gia đình, cha mẹ phải chăm sóc dạy dỗ con cái từ khi còn nhỏ, đối thoại và hướng dẫn con cái. Hãy bắt đầu từ gia đình, vun trồng lại giá trị gia đình truyền thống, trong đó có tình yêu thương ông bà, cha mẹ, anh em. Nhưng để làm tốt được điều đó cũng cần có sự hỗ trợ từ cộng đồng.

- Xin cảm ơn ông!

Lê Thanh Phong (thực hiện)