“Hàng ngàn tấn bột sắn phơi mưa”: Những “cái chết” dây chuyền

Khi những xe hàng tinh bột sắn đầu tiên phải “hạ trại” tại cửa khẩu Chi Ma – Lạng Sơn thì các công ty thu mua, chế biến tinh bột sắn lần lượt thay nhau cử nhân viên lên tận cửa khẩu nắm tình hình. Đến thời điểm này, hiệu ứng từ “cơn bão” sắn đã dồn dập “đổ bộ” lên các nhà máy và bà con nông dân trồng sắn.

Sau khi bài viết trên Báo GĐ&XH được đăng tải, chúng tôi cố gắng liên lạc với ông Lương Quang Thi, giám đốc Công ty TNHH Toàn Năng (một công ty chế biến, xuất khẩu tinh bột sắn tại Phú Thọ) nhưng điện thoại của ông luôn nằm ngoài vùng phủ sóng vì đang phải tất bật chạy ngược chạy xuôi đàm phán để giải quyết tình trạng ứ hàng.

Sản xuất cầm chừng ở Công ty Toàn Năng. Ảnh: TG

Nói về tình hình hiện tại của công ty, ông Đinh Văn Minh, Phó Giám đốc Cty Toàn Năng cho biết: Mới vào vụ được hơn 2 tháng nhưng hiện trong kho của công ty đang tồn gần 1.000 tấn bột sắn. Không bán được hàng, vốn quay vòng không có, không còn cách nào khác đành phải tạm ngưng hoạt động. Tiền lương cho công nhân cũng đang là vấn đề làm đau đầu ban giám đốc công ty. Số công nhân ăn lương theo khối lượng sản phẩm buộc phải cho nghỉ việc, còn công nhân kĩ thuật, hàng tháng công ty vẫn phải móc túi chi trả dù không có một đồng thu.

Cùng chung tình cảnh “dở khóc, dở mếu” với công ty Toàn Năng là Công ty Cổ phần Lương thực Vật tư Nông nghiệp Đắk Lắk. Ông Nghiêm Đức Thuần, Giám đốc chi nhánh Công ty khẳng định hàng sẽ xuống giá thảm hại, những khó khăn mà công ty đã và sẽ phải đối mặt là rất lớn. Nguồn vốn chủ yếu để sản xuất đều là vốn vay ngân hàng, không có nguồn thu, lại đến thời điểm đáo hạn, sức ép từ nhiều phía khiến các công ty trở tay không kịp.

Năm ngoái, công ty cho “ra lò” 4.200 tấn bột sắn, năm nay đặt kế hoạch phấn đấu trên 6.000 tấn, giờ trớ trêu thay lại buộc phải sản xuất cầm chừng, công suất giảm xuống chỉ còn một nửa. Cũng theo ông Thuần, tại Tây Ninh, nơi được coi là “cái nôi” sản xuất tinh bột sắn, có 40 doanh nghiệp lớn nhỏ thì nay đóng cửa, tạm ngưng sản xuất hơn một nửa. Những công ty trụ được đến thời điểm này đều là những công ty sản xuất dựa trên công nghệ cao, có uy tín lâu năm với khách hàng.

Hiện, những nhà máy đã ký hợp đồng dài hạn với bà con nông dân đang lâm vào tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Nhà máy Tinh bột sắn xuất khẩu Sông Dinh (Quảng Bình) là một ví dụ điển hình. Vốn chuyển đổi từ một nhà máy đường sang chế biến và xuất khẩu tinh bột sắn, vùng nguyên liệu cung cấp cho nhà máy hoạt động cũng chính là vùng trồng mía trước kia. Chục năm nay, hầu như toàn bộ đầu ra sắn tươi của bà con đều cung ứng cho công ty. Hiện sản phẩm bột sắn không bán được nhưng đang thời điểm vào vụ, lượng sắn tươi từ các hợp đồng đã ký với bà con vẫn đổ dồn về công ty.

Ông Trần Văn Thỏ, Giám đốc công ty cho biết, vì chữ tín với bà con, không thể phá hợp đồng nên đơn vị vẫn phải mua cho dù... lỗ. Nhà máy mới đầu tư nâng công suất lên gấp 1,5 lần, nhưng sản phẩm làm ra vẫn nằm trong kho. Ước tính, hiện nhà máy tồn kho hơn 2.000 tấn. “Đầu tư xây dựng nhà máy ngót 20 tỷ đồng, tình trạng này mà kéo dài chỉ có nước đóng cửa”, ông Thỏ chua chát nói.

Nông dân “khóc” trên đồi sắn

Nhà máy chạy 1/4 công suất, sắn vẫn chất đống trong kho. Ảnh: TG

Gia đình ông Phạm Văn Phái (xã Hùng Ca, Trấn Yên, Yên Bái) có khoảng 2 ha đất trồng sắn. Nếu như năm ngoái, đồi sắn của ông đem về nguồn thu trên 40 triệu đồng thì năm nay toàn bộ sắn trên đồi vẫn còn nguyên vẹn. Vùng đất trồng sắn của cả xã đều nằm trên đồi cao, ngựa trâu không thể thồ nổi, đến kỳ thu hoạch cả trăm tấn sắn đều gùi trên lưng người. Năm nay với mức giá hiện tại bán ra chưa đủ tiền vốn đầu tư, nếu cộng thêm khoản thuê người dỡ, gùi sắn thì chỉ có nước lỗ nên nhà ông và bà con vẫn “án binh bất động”.

Anh Dương Văn Đạm (xã Hưng Thịnh, Trấn Yên, Yên Bái), một chủ xe tải chuyên thu mua sắn cho bà con từ chục năm nay cho biết, chưa có năm nào tình hình lại căng thẳng như năm nay. Tâm lý bà con ai nấy đều chán nản, giá giảm hơn một nửa khiến họ bị sốc.

Anh cho biết cùng kỳ năm ngoái, mỗi ngày anh chạy 5 - 6 chuyến, nhập về công ty Toàn Năng có lúc đỉnh điểm lên đến 100 tấn/ngày. Vậy mà hiện giờ, vài ngày mới đủ hàng chạy một xe. Ở vùng vợ chồng anh chuyên thu mua không ít nhà năm ngoái sắn giá cao, xẻ rừng rồi lên xã nộp phạt để lấy đất trồng sắn. Vậy mà, nay đến kỳ thu hoạch lại phải cầm dao đi chặt sắn để trồng cây bồ đề.

Nhiều gia đình bà con dân tộc Dao, thay vì đi thu hoạch sắn lại vào rừng hạ gỗ, tìm củ sơn thục bán lấy tiền mua gạo. “Bà con vùng sắn nguyên liệu, Tết năm ngoái súng sính bao nhiêu thì năm nay túi tiền eo hẹp bấy nhiêu”, anh Đạm ngao ngán nói.

Công Tâm