Hé lộ nhiều bí mật về cổ ngọc Việt Nam

Đây là những hiện vật đặc biệt quý hiếm mà ngay cả những người làm công tác nghiên cứu về bảo tồn, bảo tàng cũng ít có điều kiện tiếp xúc.

Ngoài những món đồ gắn liền với vua chúa, bộ sưu tập còn có khá nhiều hiện vật đặc sắc, tinh xảo khác như các pho tượng ngọc - trong đó phải kể đến bộ tượng bát tiên được tạo bằng ngọc trắng xám và nhiều pho tượng khác. Các pho tượng này có chung một số nét như chỏm tóc búi cao, khuôn mặt trái xoan, nếp áo dài mềm mại... khác hẳn với các pho tượng của nước ngoài. Ngoài ra, còn có bộ tượng thập nhị chi (12 con giáp) được thể hiện bằng ngọc trắng xám, mô tả 12 con vật biểu trưng của lịch phương Đông... Các tượng con giáp đều ở tư thế ngồi, chân phải gập lại, chân trái chống, tay cầm một vật gì đó. Cách thể hiện này mang rõ tính "nhân cách hóa" khá độc đáo, ít gặp trong nghệ thuật cổ.

Tuy nhiên, tại triển lãm, nhiều ý kiến tỏ ra băn khoăn với khái niệm về "cổ ngọc Việt Nam". Ông Nguyễn Đình Chiến cho biết, trong số cổ ngọc được trưng bày, có rất nhiều hiện vật có thể hiện niên đại hoặc người sử dụng; có hiện vật được ghi chép rõ trong sử sách thì rất dễ xác định. Nhưng đối với những hiện vật không có minh văn, các nhà nghiên cứu phải căn cứ vào hoa văn và màu sắc để xác định niên đại, xuất xứ. Với mỗi thời kỳ, hiện vật cổ có những hoa văn tương ứng, có nhiều hiện vật thể hiện rõ chúng rất... Việt Nam, ví dụ như những hoa văn có hình rồng đuôi xoáy, bộ đồ ăn trầu...

Bảo tàng Lịch sử Việt Nam cũng thừa nhận, việc nghiên cứu về cổ ngọc tại nước ta chưa thực sự được kỹ lưỡng. Công tác nghiên cứu về xuất xứ của nguyên liệu, nơi chế tác, các nghệ nhân chế tác hay công dụng cũng như giá trị kinh tế của từng loại ngọc... cũng vẫn còn bị bỏ ngỏ.

Ngay cả những hiện vật được Bảo tàng Lịch sử đem ra trưng bày lần này cũng còn nhiều điều bí ẩn. Sáu chiếc ấn ngọc có ghi niên đại nhưng ai là người đã sử dụng những chiếc ấn này vẫn chưa có lời giải.         

Hoàng Phương