Hoàng Sa - Việt Nam: Nỗi đau mất mát
GiadinhNet - Đây là tên một bộ phim tài liệu do cựu giáo viên André Menras mang 2 quốc tịch Pháp – Việt thực hiện năm 2011. Bộ phim nói lên số phận mong manh, sự mất mát, hy sinh của những ngư dân vùng biển Bình Châu (Sa Kỳ), Lý Sơn của tỉnh Quãng Ngãi khi ra khơi bám biển.
![]() |
|
Hình ảnh hậu trường cảnh đạo diễn André đang phỏng vấn ngư dân bên những ngôi mộ gió. Ảnh: T.L |
Ám ảnh những ngôi mộ gió
André Menras - còn có tên Việt Nam là Hồ Cương Quyết - vốn không phải là một người xa lạ đối với nhân dân Việt Nam. 40 năm trước, ông từng cùng một người bạn đồng hương có những hành động phản đối đòi quân Mỹ phải rút khỏi Việt Nam. Năm 2009, ông là người nước ngoài đầu tiên được nhập quốc tịch Việt Nam. André Menras kể, năm 2006, trong một lần ngồi uống cà phê, ông đã bị ám ảnh khi vô tình đọc được một bài báo viết về những ngư dân Quảng Ngãi khi đánh bắt cá trên vùng biển chủ quyền của Việt Nam đã bị tàu Trung Quốc bắt giữ. Năm 2011, ông quyết tâm về Bình Châu (Sa Kỳ), Lý Sơn của tỉnh Quãng Ngãi để tìm hiểu cuộc sống của các ngư dân và thực hiện một bộ phim tài liệu về các ngư dân vùng biển miền Trung. Và thế là, bộ phim tài liệu “Hoàng Sa - Việt Nam: Nỗi đau mất mát” ra đời từ đó.
Bộ phim dài 59 phút, bắt đầu với lời ru xé lòng của một người phụ nữ: “Hoàng Sa trời nước mênh mông/Người đi thì có mà không quay về” lồng trong bối cảnh bình minh trên làng chài Bình Châu. Kết thúc phim là hình ảnh những ngôi mộ gió và hình nhân thế mạng bằng đất sét. Theo nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên, những thước phim này cho thấy người dân ở đây dù nghèo khổ, phải chịu đựng nhiều mất mát và hy sinh nhưng sống rất nhân văn, đặc biệt họ rất quý trọng giá trị của con người.
Những hình ảnh này đã đánh động một cách mạnh mẽ đến lương tri của bất cứ ai. Phim hướng đến rất nhiều ngư dân, đặc biệt là những người phụ nữ có chồng con bị chết trên biển vì tai nạn, vì tàu Trung Quốc bắt bớ… để họ có cơ hội được kể về cuộc sống của mình. Ông Tiêu Viết Là (một nhân vật trong phim) ở Bình Châu chia sẻ, ông bị tàu Trung Quốc bắt 4 lần, các năm 2006, 2007, 2009, 2010. Mỗi lần bị bắt, tàu Trung Quốc không những tịch thu hết tàu thuyền, các loại hải sản đánh bắt được mà còn đánh đập rất tàn nhẫn những ngư dân có mặt trên tàu. Đặc biệt, năm 2010, ông Là đã bị giam giữ hơn 1 tháng. Ông cùng 2 người bạn thuyền khác bị đánh đập tàn nhẫn tới mức sau này ông không thể đi biển trở lại được nữa. Trong tay ông vẫn còn lưu giữ những tờ biên lai tàu Trung Quốc bắt gia đình ông phải nộp tiền chuộc theo yêu cầu mới cho về. Gia đình ông đã mắc nợ 400 triệu đồng vay mượn để chuộc ông trong những lần bị tàu Trung Quốc bắt giữ.
Ba tháng sống cùng ngư dân để làm phim
Đạo diễn André Menras chia sẻ, để có được những thước phim tài liệu này ông đã bỏ thời gian 3 tháng sống cùng ngư dân. Khó khăn lớn nhất đối với ông khi thực hiện bộ phim này chính là ngôn ngữ. Vì cách phát âm của người dân địa phương rất khó nghe nên ông khá chật vật để hiểu được họ nói gì. Nhưng nhờ một thời gian sống cùng, đi biển cùng, trò chuyện và ăn cơm cùng các ngư dân... ông đã thấu hiểu được những điều mà họ muốn nói.
Đạo diễn phim tài liệu Trần Tiến Đức cho rằng, André Menras đã hạn chế tối đa tiếng nói của mình để nhân vật được lên tiếng. Theo ông Đức, nên in phim này dưới dạng đĩa DVD để khắp đất nước Việt Nam biết được nỗi khổ, nỗi đau của người dân vùng biển miền Trung. “Xem phim, tôi bị ám ảnh mãi bởi những tờ biên lai mà ngư dân đã phải nộp phạt cho tàu Trung Quốc. Thật tội nghiệp cho các ngư dân khi mưu sinh trên vùng biển chủ quyền của Việt Nam mà vẫn thường xuyên bị tàu Trung Quốc uy hiếp. Bộ phim rất xúc động, xúc động lắm lắm”, ông Đức nói.
PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái cũng rất cảm động khi xem những thước phim trong “Hoàng Sa – Việt Nam: Nỗi đau mất mát”. Theo bà Thái, đạo diễn đã thực hiện bộ phim tài liệu này bằng một thủ pháp hết sức thô sơ và giản gọn nhưng truyền tải được thông điệp rất nhân văn. Việc sử dụng phương pháp phỏng vấn để nhân vật chia sẻ những tâm sự của họ đã làm nên tính chân thực, khách quan cho bộ phim. Đặc biệt, tác giả đã thể hiện sự đồng cảm và sẻ chia của mình một cách rất khéo khi lựa chọn nhân vật là những ngư dân lam lũ, khốn khổ... nhất là những người phụ nữ bất hạnh có chồng con bị chết ngoài biển khơi.
Đạo diễn André Menras chia sẻ, hiện bộ phim đã được dịch sang tiếng Anh, in bản phụ đề tiếng Pháp, Nhật… Ông đang cố gắng nhờ người dịch sang tiếng Hoa để đưa lên kênh Youtube cho những người dân Trung Quốc cùng hiểu được. “Tôi nghĩ, nhân dân thế giới cần phải được biết quyền con người cơ bản của ngư dân Việt Nam đang bị chà đạp như thế nào. Tôi sẽ cố gắng nhờ người dịch và in bản phụ đề bằng tiếng Trung, đưa lên Youtube để những người mẹ, người vợ, người dân Trung Quốc xem được những thước phim này. Tôi tin, khi xem xong, người dân Trung Quốc sẽ có những tiếng nói vì chính nghĩa”, André Menras tâm sự.
|
Bộ phim tài liệu “Hoàng Sa - Việt Nam: nỗi đau mất mát” đã được công chiếu tại Triển lãm “Hoàng Sa - Trường Sa: Phần lãnh thổ không thể tách rời của Việt Nam” tổ chức tại Bảo tàng Đà Nẵng từ ngày 21 – 25/6 vừa qua.
Bộ phim tài liệu này được Hội Nhà văn Hà Nội chiếu cho các hội viên và công chúng xem miễn phí vào 9h ngày 10/7 tại 19 Hàng Buồm. Bộ phim cũng đã được trình chiếu miễn phí cho công chúng Thủ đô vào hồi 15h ngày 11/7 tại hội trường Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (số 53 Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội). |
Hà Tùng Long
