Hội thề quan… xã!

GiadinhNet - Hiếm có lễ hội nào lại được đông đảo người dân trong vùng đến dự như lễ hội Minh thề (thôn Hòa Liễu, xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng).

Hội thề quan… xã! 1

Các “quan thề” đồng thanh giơ tay hô vang. Ảnh: M.L

Ngoài việc tìm đến để chiêm bái đầu xuân, tạ ơn công lao người sáng lập ra hội, hầu hết những người tham dự còn mang theo trọng trách chứng kiến lời thề của các “quan” để… giám sát lời thề đó(?!).

Thề “không tham nhũng”

Xuất hiện vào giữa thế kỷ thứ 16, lễ hội Minh Thề được ra đời nhờ công lao của Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toản (vợ Thái tổ nhà Mạc, Mạc Đăng Dung). Thời kỳ đó, khi bà đến ấp Lan Niểu (thôn Hoà Liễu ngày nay) thấy chùa Hòa Liễu hoang sơ bà động lòng tự bỏ tiền và vận động hoàng thân quốc thích, quan lại triều Mạc cả thảy 35 vị cùng góp tiền tu tạo lại ngôi chùa cổ. Còn bà đã xuất tiền mua 25 mẫu 8 sào 2 thước ruộng cúng dâng Tam Bảo. Nhiều người dân trong vùng thấy vậy cũng noi theo gương bà hiến ruộng cúng chùa. Diện tích nhà chùa sở hữu theo đó cũng tăng lên đến 47 mẫu. Số ruộng này làng gọi là ruộng Thánh, một phần diện tích dành cho nhà chùa cấy, một phần dùng vào việc tuần tiết lễ hội, còn lại để chia cho dân đinh cày cấy hưởng lộc và cho cấy đấu thầu lấy thóc lập quỹ nghĩa thương phòng khi đói khó cấp đỡ cho người nghèo, cố nhân, quả phụ...

Cũng chính từ đây, Thái hoàng Thái hậu Ngọc Toản đã cùng với dân làng lập ra một Hịch văn hội Minh Thề, quy định lấy chí công làm trọng, quy định những điều được và không được làm cho tất cả các thành phần từ hương chức đến dân thôn, gắn liền với đời sống tâm linh. Và, lễ hội Minh Thề đã ra đời, được nhân dân làng Hoà Liễu gìn giữ trong suốt nhiều thế kỷ qua.

Chỉ có “quan làng” thề

Hàng năm, khi lễ hội Minh Thề được tổ chức, người dân kéo đến chật sân đền - chùa, yên lặng và trật tự quan sát các “quan thề” ý thức trách nhiệm với cộng đồng "không lấy của công thành của tư". Đặc biệt, mỗi khi có dịp hội tụ đông đủ hay tổ chức cúng giỗ, một số dòng họ trong làng đều tuyên đọc lời văn thề của dòng họ (được soạn dựa theo nội dung văn thề ở đền - chùa Hòa Liễu). Ở trường cấp 1, cấp 2 trong xã, nhiều thầy cô giáo giảng giải nội dung lễ hội Minh Thề cho học sinh.

Cụ Phạm Đăng Khoa, 80 tuổi, Phó Trưởng ban quản lý di tích đền Hòa Liễu, người có công lớn trong việc khôi phục lại lễ hội Minh Thề cho biết: Lễ hội có từ trước năm 1561, do biến cố lịch sử, sau Cách mạng Tháng 8/1945, nét văn hóa độc đáo này không còn được duy trì tổ chức hàng năm như trước. Đến năm 2003, nhân dịp cụm di tích đền - chùa Hòa Liễu được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia, nhân dân địa phương đồng lòng bắt tay phục hồi lại lễ hội truyền thống này. Năm 2003, lễ hội Minh Thề chính thức được tái dựng.
Theo cụ Khoa, lễ hội này mục đích hướng tới sự thanh liêm của các chức sắc trong làng “không tham nhũng”, phải gìn giữ của công. Người tham gia thề không giới hạn thành phần, chỉ cần đủ 18 tuổi. Thời xưa, khi lập ra lễ hội này, người đứng trong hàng ngũ phải thề trước dân là Lý trưởng (trưởng làng), Phó lý (Phó làng), Chánh hội, Phó hội, Trương tuần (an ninh xã)… Ngày nay, để đứng trong hội tuyên thề trước dân ngoài các trưởng thôn (trưởng khu, tổ trưởng tổ dân phố), các phó thôn, còn là những người sống đạo đức, thanh liêm, gia đình văn hóa. Vào ngày chính hội Minh Thề, dân làng dựng một đài thề trước cửa đền. Các lãnh đạo địa phương (gồm trưởng làng và các trưởng khu dân cư) và người dân dự lễ xếp theo thứ tự ở nơi hội thề. Chủ lễ và các vị bồi lễ đọc chúc văn lai lịch công đức của Thánh vương.
 
Theo quy định, chủ lễ phải là bậc cao niên, gia đình hạnh phúc, con cháu thảo hiền, chấp hành pháp luật của nhà nước. Sau đó là lễ dâng hương, dâng rượu, dâng nước. Tế thần xong, các bô lão, quan khách và dân làng, chức dịch, quần áo chỉnh tề tập trung quanh sân miếu theo thứ bậc. Chủ tế dùng động tác “chỉ trời vạch đất” mô phỏng theo phép biến trong Kinh Dịch rồi vẽ một vòng tròn lớn đường kính khoảng 2m ở giữa sân miếu gọi là Đài thề. Trước Đài thề đặt một bàn thờ hướng về cửa miếu thâm nghiêm. Ba vị đại diện cho hàng ngũ chức dịch, hội tư văn và bô lão trong làng do ban tổ chức lễ hội thề và hội đồng bô lão tuyển chọn bước lên Đài thề làm lễ thắp hương khấn vái trời đất bách thần. Đại diện ban tế lên đọc bài văn Minh thề. Mọi người xếp hàng trước miếu cùng hô vang lời thề: “Ai dùng của công xây dựng việc công xin thần linh ủng hộ, ngược lại người lấy của công về làm của tư, xin thần linh đả tử.... làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, xin thần linh tru diệt”.

Lời văn vừa vang lên, các “quan” thề đồng thanh giơ tay hô vang “y như lời thề” (y như miệng thề) khiến không khí buổi tuyên thề càng trở nên hào hùng, linh thiêng. Sau lời hô vang của Hội thề, vị chủ tế cầm dao bầu cắm mạnh xuống tâm vòng tròn trước đài lễ biểu thị sự quyết tâm. Tiếp đến nghi thức cắt tiết gà nhỏ bình rượu được diễn ra trong sự nín thở, hồi hộp của hàng ngàn người dân. Từng chén rượu thề được chuyển đến từng thành viên trong hội thề. Dưới hàng người đến dự, nhiều người vợ của các “quan” thề cũng căng thẳng dõi theo chồng thề.

Ông Phạm Văn Nhanh (xã Đại Đồng, huyện Kiến Thụy) bày tỏ: “Lễ hội này là một nét đẹp văn hóa truyền thống, mang tính giáo dục lối sống, đạo đức của con người, đặc biệt những người làm “quan”. Tuy nhiên, bản thân tôi thấy tiếc, nếu như lễ hội này mở rộng thành phần tham gia như “quan” xã, “quan” huyện, “quan” tỉnh… thì sẽ hay và ý nghĩa thêm biết bao. Người dân thực sự mong mỏi lễ hội Minh Thề được nhân rộng, thực hiện không chỉ vào mỗi dịp 14 tháng Giêng mà nó cần được làm mỗi khi “quan” nhậm chức…”.
 
Minh Lý
baoin