Hơn 15 năm một mình đi tìm mộ liệt sỹ
Giadinh.net - Hơn 15 năm, ông Lệ đã giúp 59 gia đình liệt sĩ tìm được hài cốt thân nhân. Chưa có trường hợp nào ông chỉ nhầm. Mỗi một bộ hài cốt là một câu chuyện dài về trách nhiệm của người lính già, về sự đau đáu chờ đợi của người vợ ở quê nhà. Hiện nay, danh sách các liệt sĩ mà ông Lệ sưu tập được đã lên tới hàng nghìn.
May mắn hơn những đồng đội cũ, ông đã trở về nhà với tấm thân lành lặn. Nghĩa tình đồng đội chia đôi củ sắn, tẽ từng bắp ngô nướng đã thúc giục ông Mai Văn Lệ (thị trấn Chờ, Yên Phong, Bắc Ninh) lên đường đi tìm mộ những người bạn chiến đấu năm xưa.
Tấm lòng người lính già
Ông Lệ nhập ngũ năm 1959 và đã chiến đấu ở các chiến trường Quảng Nam, Đà Nẵng, Kon Tum, Khánh Hòa... Trong thời gian chiến đấu, chính tay ông đã chôn cất nhiều đồng đội của mình. Mỗi lần như vậy, ông lấy sổ ghi lại chính xác tên tuổi, quê quán, ngày mất và địa điểm.
Ông hy vọng rằng nếu mình sống sót trở về, sẽ viết thư báo tin cho thân nhân của các liệt sĩ. Năm 1975, đất nước thống nhất nhưng mãi đến năm 1993 ông mới có đủ điều kiện để thực hiện nguyện vọng của mình.
Ông lý giải tại sao mãi gần 20 năm sau ông mới đi tìm đồng đội là một phần cũng do cơm áo gạo tiền.
“Khởi nghiệp”, ông viết thư báo tin cho thân nhân của những liệt sĩ mà trước đây ông đã chôn cất. Sau đó, mỗi lần trở lại chiến trường xưa, đi thắp hương tưởng nhớ các đồng đội của mình, ông thấy nhiều anh em liệt sĩ đã được tập kết về nghĩa trang. Nhưng có điều, thân nhân của họ ở quê nhà không biết.
Ông luôn vẽ sơ đồ cụ thể từng ngôi mộ đồng đội.
Cuốn sổ tay ông Lệ dùng ghi chép những thông tin về phần mộ, quê quán của những đồng đội hy sinh đã kín một nửa. Các nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, Quảng Trị... in hằn dấu chân ông vào lần mò tìm, ghi danh tính đồng đội, rồi về nhà tẩn mẩn ghi nắn nót từng con chữ, biên thư cho thân nhân đồng đội.
Có hàng trăm đồng đội khác cũng được ông ghi lại để có dịp sẽ gửi thư, chủ yếu là người miền Bắc, để dễ liên lạc và minh xác được địa chỉ thực để gửi thư.
Nhiều đồng đội còn nằm lại nơi rừng thiêng nước độc để những người khác được sống. Ông và những người lính đặc công cùng sống chết ngày xưa luôn day dứt vì điều đó. Dù kinh tế eo hẹp, tiết kiệm từng đồng lương hưu, họ phải lên đường tìm đồng đội.
Năm nay đã 70 tuổi, sức đã yếu, mắt đã mờ, nhưng ngày ngày ông vẫn cần mẫn với công việc đi tìm thân nhân cho liệt sĩ. Người làng thường tặc lưỡi, chê ông là “kẻ dở hơi”, “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng”. Có kẻ độc miệng hơn thì bảo, ông đem bán thông tin để lấy tiền(?).
Ông buồn, nhưng không từ bỏ việc đi tìm thân nhân cho liệt sĩ. Hàng ngày, nếu không cùng các thân nhân liệt sĩ đi đến các nghĩa trang để tìm hài cốt liệt sĩ thì ông ở nhà cặm cụi tra cứu tư liệu mà ông có được, nhờ những chuyến đi đến các nghĩa trang liệt sĩ.
“Mỗi đêm tôi trắc trở, âu lo cho số phận những bộ hài cốt vẫn còn nằm trên rừng hay đã tập kết trong nghĩa trang mà chưa có đường về với quê hương.
Đối với tôi, đồng đội là nghĩa tình, xương máu, đã “sống” với tôi suốt mấy chục năm trên tập giấy tờ kia, nhưng với thân nhân liệt sĩ là cả một niềm chung vui, không còn gì bằng là được tập kết hài cốt người thân về với mộ Tổ”, ông Lệ xúc động tiếp chuyện chúng tôi.
Nỗi oan khôn ngỏ
Nhiều tay “cò” tưởng ông “ăn nên làm ra” bèn đến nhà ông gạ mua lại cuốn sổ quý kia và mấy tấm sơ đồ vị trí chôn đồng đội, với một món hời trên 50 triệu đồng.
Ông nhã nhặn mời nước và bảo “đối với tôi, cuốn sổ không chỉ là thông tin mà nó còn là xương máu của đồng đội cô lại để cho thân già này còn sống được đến ngày hôm nay. Tôi không bao giờ bán rẻ đồng đội để lấy tiền tiêu xài”.
Mỗi lần nghe xong ông “phán” chắc như đinh đóng cột, nhiều “cò” chau mày, buồn thiu, nhấp nhanh chén trà và chuồn thẳng.
Hết “cò” quấy rầy, ông lại bị “lên chức” thầy bói, khi dân làng tưởng ông nổi đồng. Hầu hết những hài cốt đồng đội được tìm thấy, ông đều đi đến tận nơi để chỉ và xác định hướng trên cơ sở trí nhớ và sơ đồ ông đã vẽ lại, cơ hồ không có bộ hài cốt nào được tìm thấy trong vài phút “lên đồng” cả.
Ngay trong nhà ông, chẳng có thấy một cái điện thờ nào để ông hành nghề cõi âm. Ông chỉ có một tấm lòng và một vài con chữ thôi, nhưng cũng đủ để linh hồn người chết xích gần lại người sống trong bấy lâu xa cách nghìn trùng.
Mấy dạo, ông nghe người nhà liệt sĩ đến nhà ông thưa chuyện và không giấu vẻ ấm ức, tiền mất tật mang với mấy ông thầy cúng: “Ông thầy bảo phải đi đúng 12 giờ trưa mới có tác dụng.
Cứ đi, lúc nào người nhà liệt sĩ cầm nén nhang cảm thấy chân run và lạnh toát lên thì đứng lại. Thầy bảo xếp mâm thịt rượu để thầy cúng thổ địa nơi đây trước khi động thổ. Đào và đào mãi chẳng thấy hài cốt đâu, chỉ toàn dễ cây cổ thụ xuyên ngang lòng đất.
Thầy đoán chắc cây “ăn” mất hài cốt rồi. Nhà có bốc đại đi thì bốc, nhỡ đâu lại dính một phần thân thể anh ấy thì sao. Mất công, mất tiền mà chưa tìm thấy hài cốt đâu. Gửi thầy ít tiền cho thầy lui kẻo rách việc”.
Họ đã nhẫn tâm kiếm tiền ngay trên chính hài cốt của những chiến sĩ đã anh dũng hy sinh bảo vệ đất nước, cho họ cuộc sống hòa bình như ngày hôm nay.
Những việc trên không làm ông nản lòng, cho dù ông vẫn công nhận rằng có nhiều thầy cúng vẫn tìm đúng mộ nhưng không biết hài cốt đó chính xác hay của đồng đội khác. Ông lắc đầu ngán ngẩm và nhâm nhi chén trà nóng, rít hơi thuốc lào, bảo: “Tôi đem hạnh phúc đến cho đời, thì tự nó hồi âm lại niềm hạnh phúc cho tôi”.
Bộ sưu tập... thông tin hàng ngàn liệt sỹ
Ông bộc bạch: “Mỗi lần gửi thư đi, tôi đều phấp phỏng chờ đợi hồi âm, vì chỉ lo thư không tới tay người nhận và như thế có nghĩa là thân nhân của liệt sĩ ấy sẽ khó có thể tìm được mộ người thân của mình”.
Mỗi khi nhận được hồi âm của thân nhân liệt sĩ qua đường bưu điện hoặc qua điện thoại, ông đều rất xúc động và những lúc đó ông cảm nhận được ý nghĩa của việc làm rất đỗi nhỏ bé của mình.
Đối với ai đó thì những thông tin về phần mộ mà ông có được trong tay không có gì đặc biệt hoặc không có chút ý nghĩa nào, nhưng đối với những người thân của liệt sĩ thì đáng quý vô ngần.
Có những câu chuyện đi tìm mộ của ông cũng giống như một đoạn phim “Chị Năm Khùng”, ấy là một liệt sĩ quê Phú Thọ.
Trong một trận giao tranh ác liệt ở Kon Tum, chiến sĩ Nguyễn Văn Trong, chồng chị Nguyễn Thị Sánh đã hi sinh. Cùng chung chiến hào nhưng ông Lệ may mắn sống sót.
Ông đã chôn cất liệt sĩ Trong ở một khu đất gần đơn vị đóng quân. Khi nhận được thư báo tin của ông Lệ, chị Sánh sửng sốt, rưng rức khóc. Chị muốn đến gặp ngay ông Lệ để vào Kon Tum tìm chồng.
Có lẽ đây là đồng đội ông tìm thấy nhanh nhất trong đời. Vào đó, ông cùng người nhà thuê người đào lên và thấy trên hài cốt có những di vật chính xác với những gì ông Lệ đã nói ở nhà.
Một bản đồ đã được vẽ ra theo trí nhớ của ông Lệ. Ngôi mộ nằm ở vị trí thứ năm trên một đường thẳng mà ông Lệ đã đánh dấu sau khi chôn cất đồng đội. Tính theo đường thẳng đó, ngôi mộ nằm ở vị trí mà ông đã ghi lại “Tính từ ngọn núi Độc lập - Tảng đá – sông Hà Riềng – Cây đa – Ngôi mộ - cây Ké”.
Theo chỉ dẫn này, tính từ “Cây ké” về hướng “núi Độc Lập” thì ngôi mộ nằm cách cây đó 3m. Thế nhưng, có một ngôi nhà của một người dân tộc đã án ngữ ngay trên vị trí đó.
Ông phải vận động mãi anh chủ nhà mới đồng ý cho đào với điều kiện - nếu ông Lệ đào thấy mộ, gia đình anh sẽ chuyển, nếu không tìm thấy mộ thì ông phải bù tiền lát nền nhà cho anh. Ông thuận lòng và một mực tin tưởng chính giữa ngôi nhà là nơi đồng đội mình yên nghỉ. Sau 2 giờ đào bới, một đoạn xương hở ra.
Gia đình liệt sĩ mừng quýnh, ông Lệ thở phào, còn gia đình chủ nhà sợ hãi. Hoá ra, bấy lâu nay gia đình kia sống trên ngôi mộ liệt sĩ Trong. Sau một hồi khuyên nhủ, gia chủ đồng ý chuyển nhà đi bởi ở nơi này đất làm nhà không thiếu. Thân nhân gia đình cũng giúp anh ít tiền để chuyển nhà.
Vậy là cuộc hành trình đi tìm đồng đội của ông đã thành công, ông chỉ áy náy là đã phải để một gia đình chuyển nhà.
Hơn 15 năm, ông Lệ đã giúp 59 gia đình liệt sĩ tìm được hài cốt thân nhân. Chưa có trường hợp nào ông chỉ nhầm. Mỗi một bộ hài cốt là một câu chuyện dài về trách nhiệm của người lính già, về sự đau đáu chờ đợi của người vợ ở quê nhà. Hiện nay, danh sách các liệt sĩ mà ông Lệ sưu tập được đã lên tới hàng nghìn.
Năm nay đã 70 tuổi nhưng ông vẫn hăm hở đi, ghi chép và báo tin. Ông coi đó là trách nhiệm của mình. Còn tôi cho đó chính là vòng quay nhân ái mà người lính già đã và đang làm để nhớ ơn những người đã nằm xuống cho mỗi tấc đất quê hương.
Giờ đây khi chiến tranh đã lùi xa, nhưng với thế hệ như ông Mai Văn Lệ sẽ luôn bị ám ảnh về những đồng đội đã hy sinh để cho cuộc sống của ông và bao thế hệ sau này được bình yên.
Ông làm một việc tưởng như bình dị nhưng vô cùng ý nghĩa bởi không chỉ là lời tri ân cho những chiến sĩ đã chết vinh quang cho Tổ quốc mà còn là việc làm có ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ.
Đức Chính