Hộp màu duy nhất còn sót lại từ thời Pháp thuộc
GiadinhNet - Những họa phẩm một thời mang dấu ấn lịch sử gần như biến mất, chỉ còn sót lại duy nhất hộp màu 300 thỏi.
Hà Nội hồi thập niên 50 của thế kỷ trước, vẽ tranh bằng phấn màu trên giấy nhung là mốt thịnh hành. Nhưng đa phần họa sĩ Hà Nội chỉ có những thỏi màu, hộp màu nhỏ để vẽ. Đến nay những họa phẩm một thời mang dấu ấn lịch sử ấy gần như biến mất, chỉ còn sót lại duy nhất hộp màu 300 thỏi – là một trong số ít những hộp màu lớn nhất, nhiều thỏi nhất thời bấy giờ.
Kỳ công pha chế thứ “thuốc” đặc biệt…
 |
|
Con trai cố họa sĩ Nguyễn Dung đang cất giữ hộp màu cuối cùng còn sót lại. Ảnh: TG |
Những bức tranh cô gái, tranh phong cảnh được vẽ từ những thập niên 50 của thế kỷ trước đến nay vẫn còn giữ được nét đẹp như thuở ban đầu. Những bức vẽ thiếu nữ Hà Nội trải qua hàng chục năm thăng trầm của thời gian mà vẫn còn đó vành môi đỏ thắm, mái tóc đen pha nâu trầm, khuôn mặt cô gái vẫn vẹn nguyên một sắc hồng cổ điển. Đó là những bức tranh vẽ bằng phấn màu trên giấy nhung được bảo vệ khỏi vết ố thời gian bởi thứ dung dịch đặc biệt pha chế giữa nhựa thông và cồn.
Bức tranh thiếu nữ vẽ bằng phấn màu nổi tiếng ấy là của cố họa sĩ Nguyễn Dung- Ông cũng chính là chủ nhân của hộp màu 300 thỏi hiếm hoi thời bấy giờ. Ngày ấy, vẽ tranh trên giấy nhung bằng phấn màu là mốt thịnh hành bởi thứ họa phẩm ấy rất tiện lợi cho họa sĩ khi cần “chớp” vẽ nhanh một khoảnh khắc đặc biệt nào đó. Đây còn là chất liệu, dụng cụ vẽ rất thuận lợi khi đi vẽ ở thực địa, họa sĩ không cần phải mất thời gian chờ cho tranh khô như khi vẽ với màu nước.
Nhưng vẽ tranh bằng phấn màu là cả một sự kỳ công, không đơn giản chỉ là quệt phấn lên là thành hình hài bức tranh, mà sau khi vẽ lên giấy, họa sĩ phải lấy tay và ruột của bánh mỳ, nguyên chất để tẩy. Ví như để tạo nên được một khuôn mặt cô gái không chỉ có màu trắng với màu hồng, họa sĩ phải sử dụng nhiều màu sắc khác nhau, di thật nhẹ ngón tay pha trộn các màu với nhau thì mới ra được màu khuôn mặt cô gái. Sau khi dùng tay di thật nhẹ các loại phấn màu cho thành hình bức tranh thì phải dùng nhựa thông ngâm trong cồn 90 độ, cho vào bình xịt, xịt lên toàn bộ mặt tranh. Khi ấy, màu phấn mới giữ được trên giấy, không bay hay rơi ra.
Nhưng để có được một bình nước xịt tốt, giữ màu lâu, họa sĩ bấy giờ phải rất kỳ công khi ngâm nhựa thông với cồn. Nhựa thông ngâm trong cồn đến một thời gian nhất định mới tan ra, nếu khéo chọn được loại cồn và nhựa thông tốt thì nhựa dễ tan, nếu không có khi ngâm hàng tháng trời vẫn không có nước xịt tranh. Điều khó là chẳng có công thức quy định tỉ lệ bao nhiêu cồn tương ứng với một khối lượng nhựa thông nào đó, mà tất cả chỉ làm theo kinh nghiệm của từng họa sĩ mà thôi. Người có kinh nghiệm tốt thì sẽ có cách pha chế hợp lý, chế được loại dung dịch bảo vệ tranh tốt, ngược lại màu tranh sẽ không giữ được lâu.
Hộp màu hiếm hoi…
 |
|
Chân dung dịch giả nổi tiếng Đoàn Phú Tứ vẽ bằng phấn của hộp màu này, đến nay vẫn nguyên màu sắc sau hàng thập kỷ. Ảnh: tư liệu |
Ngày ấy, người ta mang từ Pháp về Việt Nam hẳn một loại giấy chỉ dành riêng để vẽ tranh phấn màu, đó là giấy nhung hay còn gọi là giấy Velour. Vẽ tranh bằng phấn màu trên giấy nhung thời đó được gọi là vẽ Pastel. Loại giấy nhung để vẽ tranh Pastel có rất nhiều màu khác nhau, giấy này được chế biến theo công thức riêng để màu của phấn “ăn” vào tranh.
Thời đó, cả giấy nhung và hộp phấn màu đều do người Pháp mang sang mới có. Theo lời kể của gia đình cố họa sĩ Nguyễn Dung thì mua giấy nhung thời đó không phải là khó khăn lắm, nhưng những năm 1952 – 1954 ấy, kinh tế khó khăn nên rất ít họa sĩ có đủ tiền để mua. Chỉ những gia đình khá giả hoặc những họa sĩ có chút thừa kế từ cha ông để lại mới có điều kiện mua sắm những họa phẩm được mang về từ Pháp như thế này.
Hộp màu có tới 300 thỏi hiếm hoi còn sót lại đến bây giờ được cố họa sĩ Nguyễn Dung mua ở nhà sách Nam hoa thư xã – một trong những nhà sách nổi tiếng nhất Hà thành thời bấy giờ. Giá hộp màu mua ngày ấy là 500 đồng tiền Đông Dương mà lương giáo viên của ông Dung ngày ấy chỉ được 2.600 đồng tiền Đông Dương mà thôi. Nếu tính cả chế độ của hai đứa con nhỏ là 400 đồng/tháng thì tổng cộng một tháng, thu nhập của ông cũng chỉ được 3.000 đồng Đông Dương.
 |
|
Để tạo nên được màu sắc của khuôn mặt cô gái, họa sĩ phải di rất nhiều màu. Ảnh: tư liệu |
Với mức lương như vậy, có lẽ người ta chỉ đủ trang trải cho cuộc sống gia đình chứ ít ai dám chi tới 1/6 tổng thu nhập chỉ để mua một hộp màu vẽ. Họa sĩ Nguyễn Dung ngày ấy có điều kiện thuận lợi hơn các họa sĩ khác rất nhiều, bởi ông vốn là con của một ông chủ buôn tơ lụa nổi tiếng ở Hà Nội, gia đình ông có hẳn một tòa biệt thự cổ kính nằm ở một trong những con phố đẹp nhất Hà Nội là phố Quán Thánh. Những ngày mà phần lớn người dân Hà Nội còn mặc áo chùng đội khăn xếp thì ông đã diện quần tây, giầy tây đi học trường Mỹ thuật Đông Dương nổi tiếng. Đó cũng chính là nơi mà nhiều danh họa Việt Nam từng theo học như Nguyễn Gia Trí, Dương Bích Liên, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm...
Những thỏi phấn màu vẽ ấy được xếp ngay ngắn trong một chiếc hộp bằng gỗ, mỗi thỏi có kích thước bằng khoảng ngón tay út, trông qua như những viên phấn viết bảng. Ngày ấy, mỗi họa sĩ thường chỉ có vài ba loại phấn màu, người nhiều cũng chỉ độ hơn hai chục màu mà thôi, rất hiếm họa sĩ nào sở hữu được hộp phấn màu lên tới 300 thỏi. Các họa sĩ đương thời bấy giờ thường đến nhà họa sĩ Dung để mượn màu mỗi khi vẽ tranh thiếu sắc diện nào đó.
|
Khi họa sĩ Nguyễn Dung qua đời, danh họa Hoàng Lập Ngôn nổi tiếng với “Nhà lăn Mê ly” từng tự đóng xe ngựa rong ruổi khắp chốn để thỏa chí tang bồng, say mê vẽ cảnh, vẽ người khắp chốn – đã đến gặp nhà giáo Nguyễn Trường, con trai họa sĩ Nguyễn Dung để xin một ít thỏi phấn màu trong hộp phấn màu khổng lồ ấy. Bây giờ, hộp phấn màu tuy không còn được vẹn nguyên như xưa nhưng nó vẫn được cất giữ cẩn thận bởi người con trai của cố họa sĩ Nguyễn Dung – như một kỷ vật mang bao kỷ niệm, dấu tích một thời của nền hội họa nước ta thế kỷ trước gắn với tên tuổi của những danh họa hàng đầu của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam. |
Nguyễn Hoài Lâm Vy