Không ai muốn chiến tranh để thành anh hùng!

Lính Pháp thất trận sau trận Điện Biên Phủ. Ảnh: TL

 

Bốn con người thuộc thế hệ “đệm”, thế hệ ở giữa những người trực tiếp cầm súng và những người sinh ra trong hòa bình. Bốn người, 4 cách tiếp cận, 4 góc nhìn…  đã giúp người nghe hiểu thêm về cuộc chiến sau 60 năm. Buổi tọa đàm không nhắc lại những điều đã biết về trận chiến Điện Biên Phủ "chấn động địa cầu"… mà tiếp cận chiến thắng dưới một góc nhìn khác.

Nhà báo độc lập Đào Thanh Huyền, người đã cùng với 5 đồng nghiệp khác xuất bản “Chuyện những người làm nên lịch sử - Hồi ức Điện Biên Phủ 1954-2009” dẫn dắt buổi tọa đàm xoay quanh chủ đề đó để góp phần làm rõ hơn mối quan hệ giữa lịch sử và hiện tại qua trận chiến Điện Biên Phủ. Nói về lý do đặt tên cho buổi tọa đàm là cái nhìn nhân văn trận chiến lịch sử Điện Biên Phủ, chị chia sẻ: “Qua nhiều năm nghiên cứu, gặp gỡ nhân chứng, tôi nhận thấy giữa Việt Nam và Pháp còn  nhiều thông tin không đồng nhất: vì thế tôi muốn qua buổi gặp gỡ này sẽ đưa ra cách nhìn nhận nhân văn, đúng đắn nhất cho cả 3 thế hệ”.

Tiến sĩ sử học quân sự Nguyễn Mạnh Hà, nguyên Phó Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự Việt Nam đã nghiên cứu nhiều năm về chiến dịch Điện Biên Phủ chia sẻ: “Nói về độ chênh lệch của thông tin lịch sử, tôi nhớ câu nói của Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi tôi tới gặp ông với vai trò một người nghiên cứu lịch sử, rằng “lịch sử chỉ diễn ra một lần nhưng viết sử có thể nhiều lần”. Mỗi công trình nghiên cứu là một lần viết sử, mà đâu phải chỉ riêng mình tôi. Để hiểu sâu sắc cuộc chiến cần phải có mối liên hệ chặt chẽ giữa những tài liệu lịch sử, đồng thời qua lời kể của nhân chứng – những người trực tiếp tham gia chiến dịch và chứng kiến những thời khắc lịch sử”.

Tiến sĩ sử học Pháp Pierre Journoud, người viết cuốn sách “Paroles de Dien Bien Phu” miêu tả chiến dịch Điện Biên Phủ qua lời kể của những nhân chứng Pháp cho biết: “Chúng ta cần tiếp cận sự thật khách quan để Việt Nam và Pháp xích lại gần nhau hơn”.

Đối với người Việt Nam, Điện Biên Phủ là chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, là mốc son chói lọi, đáng tự hào của lịch sử dân tộc. Nhưng với người Pháp, với lịch sử Pháp, với những cựu chiến binh Pháp từng tham gia chiến dịch, ký ức về Điện Biên Phủ là những điều tồi tệ, là lỗ hổng họ muốn được lấp vùi. 

Vì thế, nhà sử học Canada Pierre Asselin quan tâm đến giai đoạn hậu hiệp định Giơ-ne-vơ bày tỏ quan điểm nhân văn: “Đôi khi Pháp, Mỹ giải thích chiến thắng của Việt Nam chống lại người Pháp và người Mỹ là thành quả của những người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Nhưng họ quên mất rằng người Việt Nam rất anh hùng, dũng cảm, nhưng họ cũng chịu nhiều tổn thất. Bản thân họ cũng đã trải qua nỗi trăn trở, lo sợ chứ không phải không. Tránh tình trạng chúng ta viết ra những cuốn sử mà trong đó, người Việt Nam trở thành những người máy dũng cảm không còn tính người. Bên cạnh đó, không nên đi theo một cách nhìn phiến diện mà nên tìm hiểu cái nhìn của người Pháp”.

Nhà báo Đào Thanh Huyền chia sẻ: “Gặp gỡ nhiều nhân chứng Điện Biên Phủ, nhiều cựu chiến binh cảm thấy có lỗi vì họ là người còn sống… Nhưng trận chiến kết thúc có sự đổ máu của cả hai bên, quan trọng là chúng ta đã được sống trong hòa bình. Tôi nhớ bác Trần Quý – cựu chiến binh Việt Nam có nói: Không có ai mong muốn chiến tranh để trở thành người anh hùng”.

Riêng Tiến sĩ sử học quân sự Nguyễn Mạnh Hà, cho rằng: “Lịch sử không có hai từ “giá như”. Lịch sử diễn ra như nó đã xảy ra, vì thế đón nhận như thế nào là cách của mỗi người lựa chọn, dù là người Việt hay người Pháp… Cá nhân tôi chỉ thấy buồn khi, đối với thế hệ những người đi trước, ký ức Điện Biên Phủ là ký ức đáng tự hào; nhưng với giới trẻ Việt Nam hiện nay họ có hiểu được lịch sử dân tộc không? Chương trình “Giai điệu tự hào” là giai điệu Tổ quốc mà mới đây ca sĩ Hồ Quỳnh Hương hát ca khúc “Lên Đàng”; 3 ca sĩ trẻ hát “Hò kéo pháo” với tâm thế nhẹ nhàng, ung dung quá! Ca từ vô cùng ý nghĩa, hào hùng mà giọng hát yếu đuối, vô hồn, làm giảm hẳn giá trị nghệ thuật cũng như giá trị lịch sử. Phải đủ say mê, phải đủ nhiệt huyết mới hát được những bài ca đi cùng năm tháng. Hiện nay, họ đã hát như thế thì liệu thế hệ 20 năm sau sẽ hát như thế nào? Rồi “hò kéo pháo” – khí thế anh hùng của cả dân tộc lại chỉ như một “trò chơi kéo pháo”?!

 

“Thanh niên những năm 1978 thích lịch sử, rất thích nói chuyện lịch sử với người nước ngoài. Nhưng thanh niên Việt Nam bây giờ chỉ quan tâm đến Facebook, yêu thích bản thân hơn lịch sử dân tộc. Tôi nghĩ các bạn nên dừng Facebook lại, bớt cá nhân đi, bỏ điện thoại thông minh, sống cuộc sống thực và nhìn nhận lại quá khứ hào hùng”. (Pierre Asselin, nhà sử học Canada)