Không ẩn mình chờ chết

Không chỉ nói, họ còn thực hành những thao tác mang BCS rất điêu luyện trên... mô hình. Không ít thanh niên cứ tròn mắt nhìn các cô, những chuyện về HIV/AIDS, cách phòng tránh, những con đường lây nhiễm... Họ nghe rất nhiều, không lạ lẫm gì nhưng chỉ khi nghe các cô nói, họ mới bật ra: “Thế à!”.

 

 

Một buổi tối cuối tuần, tôi đã cùng họ đến các quán nhậu để tuyên truyền thay đổi hành vi và phát BCS cho các đối tượng nam giới. Trưởng nhóm là chị Trần Thị Hạnh Mỹ, cùng các thành viên Nguyễn Thanh Thủy, Nguyễn Thị Thanh Nhàn. Tất cả đều là những cô gái xinh đẹp, duyên dáng, mới chỉ ngoài đôi mươi.

 

Quán đầu tiên chúng tôi đến là quán thịt cầy Bắc- Nam, phường Mỹ Hòa, TP Long Xuyên, An Giang. Lần đầu tiên tiếp cận nhóm và trực tiếp gặp khách hàng, tôi không khỏi hồi hộp. Nhưng cảm giác đó nhanh chóng tan biến khi các tuyên truyền viên rất tự tin. Thật may mắn, những vị khách đầu tiên chúng tôi tiếp cận cũng rất cởi mở, nhắc ghế mời chúng tôi ngồi và rót rượu mời chúng tôi uống. Tôi thật sự lúng túng, chưa biết xử lý thế nào, trưởng nhóm Hạnh Mỹ đã nhanh nhảu: “Xin các anh bỏ qua cho, chúng em có một nguyên tắc là trong lúc làm việc không được uống rượu, hẹn dịp khác nhé”.

 

Các nhân viên truyền thông đang tiếp cận khách hàng để hướng dẫn cách sử dụng BCS. (Ảnh: H.M)

 

Hạnh Mỹ vào đề rất nhanh và câu chuyện phòng tránh lây nhiễm HIV/AIDS trở thành đề tài lôi cuốn cả 4 người trong bàn nhậu tham gia sôi nổi. Họ đều là những người rất am hiểu về cách phòng tránh lây nhiễm HIV/AIDS.

 

Khi Hạnh Mỹ đem mô hình đặt lên bàn và hướng dẫn mang BCS đúng cách thì cả bàn cười ồ lên làm tất cả những thực khách trong quán đều chú ý. Hạnh Mỹ không bỏ qua cơ hội này, nói lớn, cố ý cho những người bàn khác đều nghe: “Các anh biết là, có những người khi quan hệ tình dục đều mang BCS, nhưng vẫn bị lây nhiễm HIV/AIDS, bởi vì họ đã mang không đúng cách. Khi mang BCS các anh phải kiểm tra BCS còn hạn sử dụng không và đừng để các cô tự mang, vì có thể móng tay của họ vô tình hay cố ý làm lủng (rách) BCS và phải mang ngay từ khi bắt đầu. Khi nào kết thúc, các anh phải dùng khăn gỡ BCS ra, bởi vì ngoài BCS có dịch tiết của người phụ nữ, nếu tay các anh bị trầy xước, HIV cũng có thể bị lây qua...”. Nghe Hạnh Mỹ nói xong, nhiều người chợt ồ lên: “Vấn đề hết sức đơn giản vậy mà cứ tưởng là mình biết hết rồi”...

 

Truyền thông thay đổi hành vi nam giới   Dự án “Truyền thông thay đổi hành vi và marketing xã hội dự phòng HIV/AIDS” do Trung tâm phòng chống HIV/AIDS và Lao tỉnh phối hợp với Tổ chức dịch vụ Dân số quốc tế (PSI) triển khai tại An Giang.   Dự án triển khai giai đoạn 1 từ tháng 2/2008 đến tháng 9/2009. Mục đích là cải thiện hành vi tình dục an toàn của nhóm người có nguy cơ cao qua việc tăng cường sử dụng sản phẩm giảm hại và dịch vụ cho nhóm người có nguy cơ cao nhất, thông qua phương pháp tiếp thị xã hội và truyền thông thay đổi hành vi. Những địa phương được chọn triển khai dự án bao gồm: An Giang, Cần Thơ, TP HCM, Hải Phòng, Hà Nội, Quảng Ninh.

Rời quán Bắc - Nam, chúng tôi bước vào quán cầy Hà Nội. Chủ quán cũng là người rất hiểu chuyện phòng tránh HIV/AIDS và có trách nhiệm. Tại đây, chúng tôi đã tiếp cận với hai nhóm khách hàng sinh viên đại học, công nhân xí nghiệp đông lạnh. Phải nói rằng, buổi tiếp cận đã có tác động rất tốt.

 

Khi chia tay, có người còn xin thêm BCS và tài liệu tuyên truyền để đem về cho bạn bè. Hạnh Mỹ tâm sự: “Gặp những khách hàng như thế, chúng em cảm thấy rất vui và quên hết mệt nhọc, vì họ hiểu được những việc chúng em làm. Nhưng công việc không phải lúc nào cũng thuận lợi như thế, không ít những khách hàng khó tính xem công việc của tụi em như chuyện bao đồng, chuyện thiên hạ và nhìn tụi em với con mắt kỳ thị. Rất nhiều chủ quán đã từ chối tiếp và không cho vào quán, vì họ sợ làm phiền khách hàng”.

 

Trao đổi về vấn đề này, anh Hà Hữu Thạch, Giám sát thực địa của Tổ chức PSI tại An Giang cho biết: “Các ngành chức năng trong tỉnh cũng đã mời các chủ quán, chủ nhà trọ họp để tuyên truyền và nâng cao nhận thức trong việc phòng chống HIV/AIDS. Đây là trách nhiệm của cả cộng đồng, họ cũng phải có trách nhiệm tham gia, nhưng rất tiếc nhiều người không tới họp. Sắp tới, chúng tôi sẽ đề nghị tổ chức họp mặt các chủ quán tại từng phường, xã”.

 

Những việc làm âm thầm của nhóm TTTĐHV đã giúp cho hàng ngàn lượt người có thêm kiến thức về phòng tránh lây nhiễm HIV/AIDS. Theo báo cáo của văn phòng dự án truyền thông thay đổi hành vi và marketing xã hội dự phòng HIV/AIDS An Giang, từ khi triển khai dự án (tháng 4/2008) đến nay, các nhân viên truyền thông đã tiếp cận hàng chục ngàn lượt khách hàng tại các quán nhậu, nhà trọ, bến xe, bến tàu. Những việc làm âm thầm đó có tác động rất lớn tới xã hội, giúp mọi người thay đổi nhận thức và hành vi về phòng chống HIV/AIDS, có cái nhìn thân thiện hơn với HIV/AIDS, giúp những người nhiễm HIV/AIDS giảm bớt mặc cảm...

 

 

Chị Nguyễn Thị Quyến, người trực tiếp giám sát dự án này cho biết: Nhiệm vụ của các thành viên là phải tiếp cận cho được đối tượng gái bán dâm để tìm hiểu nguy cơ, cấp phát BCS, hướng dẫn sử dụng BCS đúng cách, trang bị kiến thức phòng chống HIV/AIDS và tư vấn những giải pháp hỗ trợ, giới thiệu những dịch vụ khám phụ khoa, xét nghiệm HIV/AIDS.

 

Nguyên tắc làm việc của nhóm là phải bảo đảm bí mật, tôn trọng khách hàng. Họ làm việc không theo quy định giờ giấc, nhưng phải đảm bảo chỉ tiêu mỗi tuần một người phải tiếp cận được 6 chị em gái mại dâm, mỗi tháng phải giới thiệu được 3 người xét nghiệm HIV tự nguyện. Do tính chất công việc như thế, nên các thành viên tuyên truyền trong dự án Life Gap (Dự án kết hợp tăng cường sự lãnh đạo và đầu tư trong cuộc chiến chống đại dịch AIDS toàn cầu) là những đối tượng khá đặc biệt, những người có tiếng trong “thế giới ăn chơi” và có người cũng đã bị nhiễm HIV/AIDS.

 

Chị L, một phụ nữ có chồng con, gia đình đang êm ấm hạnh phúc, tình cờ xét nghiệm máu, chị phát hiện bị nhiễm HIV/AIDS. Chị không biết là mình bị lây nhiễm từ đâu. Không lâu sau, chồng chị chết vì suy giảm hệ miễn dịch. Đau khổ tột cùng, chị định quyên sinh, nhưng còn 2 đứa con, niềm hy vọng và niềm an ủi lớn nhất cho cuộc đời của chị rất may mắn là chúng không bị nhiễm. Chị phải sống vì con. Được bạn bè giới thiệu, chị đã tìm tới Hội Phụ nữ và tự nguyện tham gia nhóm tuyên truyền viên tiếp cận gái mại dâm, giúp họ không bị vướng vào căn bệnh HIV, để cuộc đời không phải khổ như chị.

 

Tối hôm ấy, chị Quyến trao cho tôi chiếc áo đồng phục, chị bảo tôi muốn thâm nhập công việc này thì phải mặc đồng phục của nhân viên truyền thông, nếu không bọn “bảo kê” sẽ không cho tiếp cận. Tôi cùng chị L đi vào khách sạn K.P. Chúng tôi dễ dàng tiếp cận được với B, một kỹ thuật viên massage mới vào nghề.

 

Sau khi làm quen và tạo dựng được niềm tin của B, L nói ngay: “Để tránh không bị nhiễm HIV/AIDS và các bệnh phụ khoa lây nhiễm qua đường tình dục, mỗi khi quan hệ em phải mang BCS cho khách”. L do dự: “Nhưng khách không chịu đâu chị ạ. Nếu chịu thì giá mỗi lần như thế sẽ bị rớt từ 200.000đ chỉ còn 50.000đ thôi. Hay là chị cho em BCS nữ đi. Em nghe bạn bè nói sử dụng BCS nữ rất tiện, chủ động, lại không bị rớt giá...”, L kiên nhẫn giải thích, “BCS nam chỉ sử dụng một lần rồi bỏ. Còn BCS nữ  thì sử dụng rất nhiều lần. Em có thể không bị lây nhiễm HIV/AIDS, nhưng lại không bảo vệ được cho khách hàng”.

 

Khác với chị L là người bị nhiễm HIV thụ động, còn H, một nhân viên truyền thông của dự án Life Gap lại bị nhiễm do “tai nạn nghề nghiệp”. Chưa tới 30 tuổi nhưng H đã có hơn mười năm hành nghề. H cho biết khi mới hành nghề, do không biết đề phòng, nên đã bị khách hàng lây nhiễm HIV/AIDS. Khi biết mình bị nhiễm, tuy thất vọng và đau khổ tột cùng, nhưng H đã quyết định sống có ích cho xã hội ở quãng đời còn lại. Chính dự án Life Gap là cứu cánh cho cuộc đời của H.

 

Khi tham gia dự án này, H mới thấy rằng mình cần phải sống. Biết bao những phụ nữ, những cô gái đang hành nghề rất cần tới H. H tâm sự: “Chị à, những cô gái hành nghề mà mọi người coi là thấp nhất của xã hội này, họ khổ tâm lắm. Tôi đã đi ra từ chỗ đó, nên tôi hiểu và rất thông cảm với chị em. Nhiều chị em phải đi hành nghề để kiếm tiền nuôi chồng. Vậy mà, khi có bầu lại bị chồng hắt hủi: “Không biết đó có phải con của tao?”. Khổ lắm chị ạ”. Có lẽ nhờ những lợi thế đó, mà H làm việc rất hiệu quả và trở thành một trong những thành viên  tích cực trong nhóm.

 

Và còn nhiều trường hợp khác, những người bị nhiễm HIV/AIDS tưởng như cuộc đời đã chấm dứt, nhưng khi họ phát hiện ra, đó mới là lúc cuộc đời mới thật sự mở ra với họ. Chúng tôi mạn phép gọi họ là những “thiêu thân” không ẩn mình chờ chết!

 

Văn phòng dự án “Truyền thông thay đổi hành vi và marketing xã hội dự phòng HIV/AIDS” tại An Giang nằm khiêm tốn trên con đường Lê Triệu Kiết, phường Mỹ Bình, TP Long Xuyên.   12 nhân viên TTTĐHV, được chia thành 3 nhóm, mỗi nhóm phụ trách các phường, xã khác nhau trong TP Long Xuyên. Một ngày làm việc đối với các nhân viên của PSI tại đây bắt đầu vào lúc 14 giờ và kết thúc vào lúc 22 giờ, từ thứ Hai đến thứ Sáu hàng tuần. Ngày nào cũng như ngày ấy: Buổi chiều tất cả thành viên phải họp báo cáo kết quả ngày hôm trước, những thuận lợi khó khăn và triển khai công việc cho ngày mai.   Anh Hà Hữu Thạch luôn là người chủ trì cuộc họp và đưa ra những giải pháp cần thiết trong từng trường hợp cụ thể. Sau giờ họp giao ban, đúng 17giờ 30, khi mọi người bắt đầu đi làm về đoàn tụ gia đình hoặc giải trí tại các tụ điểm vui chơi, các quán… là lúc cao điểm làm việc của nhóm nhân viên TTTĐHV. Nhiệm vụ chính của nhóm là tiếp cận các đối tượng nam thanh niên đang tham gia các công trình xây dựng, tạm trú trong các nhà trọ, nhà nghỉ, ở các bến xe và những nam thanh niên trong các quán nhậu.   Trong khoảng thời gian tiếp cận từ 15 đến 20 phút, các nhóm nhân viên TTTĐHV phải nói được mức độ nguy hiểm của đại dịch HIV/AIDS, cách phòng tránh lây nhiễm và truyền tải được thông điệp: Vui có chừng - dừng đúng lúc, chung thuỷ với một bạn tình, sử dụng BCS đúng cách và phát BCS cùng với các tài liệu tuyên truyền về HIV/AIDS…