Không thể lập lờ đánh lận con đen

 

Nhiếp ảnh gia này cho biết, đây là vấn đề đang gây sự chú ý của giới nhiếp ảnh với mong muốn tác quyền ngày càng được tôn trọng và hiểu đúng hơn.

 

Cần phải xác định, ý tưởng từ đâu mà ra?

 

Theo dõi câu chuyện xung quanh poster "Cánh đồng bất tận", cá nhân anh có nhìn nhận như thế nào?

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Văn Phước: "Với người nghệ sĩ sáng tạo, điều quan trọng nhất là phải biết tôn trọng nhau.

- Nếu xét về nghề thì Đặng Minh Tùng còn trẻ, chưa có nhiều tiếng tăm và tôi cũng biết anh Trần Huy Hoan lâu hơn, nhưng không phải vì thế mà "nể nang" nhau. Về vấn đề này, tôi thấy anh Hoan có những nhìn nhận chưa đúng. Bỏ qua yếu tố về Luật Bản quyền thì chỉ riêng trong việc sử dụng tác phẩm của người khác, về nguyên tắc là anh phải hỏi ý kiến của chủ sở hữu.

 

Là một nghệ sĩ hoạt động lâu năm như anh Hoan cần phải hiểu rõ điều đó chứ không thể lập lờ đánh lận con đen. Thông thường, trên poster, ít khi người ta ghi tên của người thiết kế poster nhưng có lẽ, nhà sản xuất cũng muốn "khoe" và như họ nói, là để góp thêm yếu tố vào việc bán vé nên đã ưu tiên cái tên Trần Huy Hoan.

 

Nhưng đã ghi thì phải ghi rõ: “Chụp ảnh: Đặng Minh Tùng, thiết kế poster Trần Huy Hoan". Còn nếu chỉ cho một mình Trần Huy Hoan đứng tên thì thật là thiệt thòi cho Tùng. 

 

Nhiếp ảnh gia Trần Huy Hoan đã lập luận rằng, trong thiết kế poster, điều quan trọng nhất là nghĩ ra ý tưởng, còn hình ảnh thì có thể kiếm ở đâu cũng được. Ông nghĩ sao về quan điểm này?

- Vậy thì phải đặt ngược lại vấn đề rằng, ý tưởng đó lấy từ đâu? Tôi còn nhớ nhạc sĩ Công Tiến khi viết bài "Nguyệt cầm" rất đẹp, rất hay dựa trên ý thơ của Huy Cận chứ không dùng một chữ nào của Huy Cận cả, nhưng ông vẫn ghi rất rõ: "Phổ theo ý thơ của Huy Cận". Đó là sự tôn trọng nhau của người nghệ sĩ. Còn ở đây, Hoan lấy nguyên ảnh của Tùng thì lại càng không thể suy nghĩ đơn giản như thế.

Đặng Minh Tùng cho biết, trên poster có 3 bức ảnh của anh được Trần Huy Hoan sử dụng nhưng đều bị cắt cúp. Điều này theo anh có làm ảnh hưởng đến ý nghĩa, nội dung của một tác phẩm nhiếp ảnh?

- Không chỉ vi phạm về nội dung mà về tinh thần của tác phẩm cũng bị ảnh hưởng. Một bức ảnh hoàn chỉnh là sự hội tụ của ba yếu tố cơ bản: Khoảng cách đúng, ánh sáng đúng, góc cạnh đúng. Mỗi tác phẩm như một đứa con. Khi đứa con mình sinh ra đang đẹp, đang lành lặn mà lại bị người khác cắt chân, tay đi thì sẽ làm cho đứa con ấy bị khiếm khuyết. Tuy nhiên, để phục vụ cho một ý đồ nào đó mà người sử dụng thấy cần phải cắt cúp thì nhất định phải hỏi ý kiến tác giả. Đó là nguyên tắc.

 

Dưới góc độ chuyên môn thì ông có thấy poster "Cánh đồng bất tận" có đẹp và ấn tượng không?

- Nó đẹp theo tính chất... quảng cáo. Cái đẹp ở đây tôi cho là thuộc về ý tưởng ban đầu của bức ảnh, còn những bước sau đó chỉ là mặc thêm áo quần, đánh thêm son phấn cho nó thôi. Người làm poster cụ thể ở phim "Cánh đồng bất tận" này chỉ là thực hiện lại ý tưởng của người làm ra bức ảnh. Với tôi cũng thế thôi, tôi là người chụp nhiều những bức ảnh thiên nhiên được đánh giá là đẹp nhưng thực ra, tôi cũng chỉ là người nhìn nhận và nắm bắt kịp khoảnh khắc của thiên nhiên thôi chứ không có gì to tát cả.

 

Anh có lời khuyên nào dành cho những người trong cuộc?

- Tôi cho rằng, với người nghệ sĩ sáng tạo, điều quan trọng nhất là phải biết tôn trọng nhau. Trong trường hợp này, việc ghi tên lên poster có thể không  phải là ý của Trần Huy Hoan, nhưng cách mà anh quan niệm về làm poster như thế là chưa đúng.

 

Vai trò của nhiếp ảnh hiện trường có thể không lớn như với người làm poster, nhưng vấn đề ở đây là anh Hoan đã sử dụng "điều không lớn" ấy để xây dựng nên một poster thì vấn đề lại khác. Tôi tin một người có nghề như anh Hoan sẽ không sử dụng nếu những bức ảnh đó không đẹp và không gợi cho anh được ý tưởng nào.

 

Vậy thì ở đây, sự sáng tạo là như nhau. Nếu anh Tùng chỉ làm việc trong phạm vi là một nhiếp ảnh hiện trường thì sẽ có những bức ảnh đó cho anh Hoan sử dụng thành ý tưởng hay không? Dù sao poster cũng đã làm xong rồi, phim đã được công chiếu rồi. Nếu sau này phim còn được quảng bá ở kỳ cuộc nào đó, tôi nghĩ nhà sản xuất nên hiệu đính lại điều này để thấy được rõ vai trò của từng người. Việc đó tôi cho không có gì là khó khăn cả.

Xin cảm ơn ý kiến của anh!

 

Trong khi đang có sự tranh cãi về bản quyền poster phim thì một bạn đọc gửi cho chúng tôi một tấm ảnh chụp lại cuốn "Thời xa vắng" của nhà văn Lê Lựu vừa được Nhà xuất bản Thời đại tái bản. Cuốn sách cũng tùy tiện lấy tấm ảnh trong "Cánh đồng bất tận" của nhiếp ảnh gia Đặng Minh Tùng mà không hề xin phép tác giả.

Thanh Hà