Làn sóng 'nhảy việc' nhà nước sang tư nhân: Bất bình thường hay bình thường?
Giadinh.net - 5 năm trở lại đây, cả nước đã có hơn 16.000 lao động thuộc khối doanh nghiệp nhà nước rời sang làm việc cho khu vực tư nhân. Trong đó, không ít người từng giữ trọng trách lớn, với thâm niên hàng chục năm công tác.
Nguyên nhân của sự chuyển dịch này là gì? Làn sóng đó tác động thế nào đến sự phát triển chung của đất nước? GĐ&XH đã có cuộc trò chuyện với những người trong cuộc về vấn đề này.
PGS TS Nguyễn Thị Mùi từng gắn bó với Học viện Tài chính (Bộ Tài chính) suốt 30 năm. Từ tháng 1/2008, chị đã quyết định "dứt áo ra đi", đầu quân cho Ngân hàng Công Thương Việt Nam, với chức vụ Giám đốc Trường Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Vietinbank. Tiếp xúc với chúng tôi, bà Mùi cho rằng đây là việc tất yếu…
- Thưa bà, sự chuyển dịch lao động từ khu vực công sang khu vực tư đang được nhiều người gọi là "chảy máu chất xám", bà có nghĩ như vậy không?
 |
|
PGS.TS Nguyễn Thị Mùi, Giám đốc Trường Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Vietinbank. |
- Vâng, có ý kiến như vậy, nhưng cũng rất nhiều người cho đó là hiện tượng bình thường, là dòng chảy tất nhiên của một thị trường lao động đang hình thành và phát triển ở Việt Nam. Làn sóng người lao động nghỉ việc Nhà nước ra ngoài làm việc không phải là vấn đề mới, nó đã diễn ra hàng chục năm nay.
Trước đây khu vực Nhà nước nắm giữ hầu hết các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, nay khu vực kinh tế tư đã và đang tham gia vào nhiều lĩnh vực nên sự phân phối lại lực lượng lao động là tất yếu; Cơ chế, chính sách, chế độ đãi ngộ khu vực công hiện nay chưa theo kịp sự phát triển, nên khoảng cách về điều kiện lao động giữa hai khu vực ngày càng mở rộng. Đây là hai trong số nhiều nguyên nhân dẫn đến việc chuyển dịch lực lượng lao động.
- Vậy nhưng vẫn có những người tìm cách vào làm việc cho cơ quan Nhà nước để tìm sự ổn định, bà lý giải thế nào về hiện tượng này?
- Sự di chuyển lao động, theo quy luật thường diễn ra theo cả hai chiều. Tuy nhiên ở Việt Nam hiện chưa có cơ chế để những người đã làm việc lâu năm tại khu vực tư chuyển sang khu vực Nhà nước - đặc biệt trở thành công chức Nhà nước (nếu có thì cũng rất ít). Do vậy, "đầu vào" của lao động khu vực Nhà nước chủ yếu là tuyển mới (sinh viên mới tốt nghiệp, hoặc từ cơ quan Nhà nước này chuyển sang cơ quan Nhà nước kia).
|
PGS.TS Nguyễn Thị Mùi: 1974 - 1978: Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội.
1980: Giảng viên Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội.
2005: Phó Giám đốc Học viện Tài chính, kiêm Viện trưởng
Viện Khoa học Tài chính. 2008: Giám đốc trường Đào tạo & Phát triển nguồn nhân lực Vietinbank. |
Hầu hết những người muốn ổn định, muốn được học tập, nghiên cứu trong giờ hành chính thì tìm khu vực Nhà nước để đầu quân. Những người muốn thử thách ở môi trường làm việc đòi hỏi sự năng động, tự do phát triển ý tưởng cá nhân; hoặc muốn được thừa nhận tài năng; hoặc được bù đắp xứng đáng... sẽ không muốn ràng buộc trong khu vực Nhà nước. Thu nhập chỉ là một vấn đề, đặc biệt là đối với những người đã có thâm niên công tác, thì đó hoàn toàn không phải là vấn đề quyết định.
- Vậy điều gì khiến bà rời Bộ Tài chính sau hơn 30 năm làm việc và cống hiến?
- Tôi "đầu quân" cho Vietinbank chỉ với suy nghĩ thay đổi môi trường làm việc một cách chủ động hơn, thực tiễn hơn. Ngân hàng Công Thương sắp là đơn vị cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn chiếm cổ đông chi phối. Do vậy đây là môi trường tốt để tôi tiếp tục được cống hiến nhiều hơn.
- Còn thu nhập thì sao, thưa bà?
- Hiện nay Ngân hàng Công Thương Việt Nam trả cho tôi khoảng 25-30 triệu đồng/tháng. Trước đây ở Học viện Tài chính, thu nhập của tôi ngoài lương còn có các khoản khác, từ nghiên cứu khoa học cho Học viện và Bộ Tài chính, từ tham gia giảng dạy với đơn giá hàng triệu đồng/ngày... Tóm lại, thu nhập cũng không phải thấp. Tôi sống được và dư giả bằng nghề. Vì vậy, việc đầu quân cho Vietinbank không phải bởi lý do thu nhập.
- Theo bà, cái " hơn" và "kém" của khu vực tư nhân là gì?
- Hơn thứ nhất, đó là môi trường làm việc, nhìn chung ý tưởng cá nhân được tự do phát triển; Thứ hai, có điều kiện kiểm nghiệm thực tế những lý thuyết, lý luận mà mình đã nghiên cứu theo đuổi; Thứ ba, được thử nghiệm và rèn luyện trong một môi trường năng động và nhạy bén hơn; Thứ tư, được bù đắp xứng đáng.
- Có ý kiến cho rằng, Nhà nước cần phải thay đổi cơ chế để "giữ chân" nhân tài. Bà có nghĩ như vậy không?
- Hiện nay cơ chế tuyển dụng cán bộ của ta còn có nhiều hạn chế, từ phương pháp thi tuyển, nội dung thi tuyển đến đánh giá kết quả. Do vậy không chọn được nhiều người tài giỏi thực sự. Cơ chế đề bạt, bổ nhiệm cán bộ cũng vậy. Theo tôi, để thu hút được nhân tài và giữ được họ, cần thay đổi chính sách đãi ngộ đi đôi với cơ chế sàng lọc những người không đủ năng lực. Mặt khác, cần từng bước thực hiện chế độ bầu thủ trưởng. Bên cạnh đó nên có cơ chế đặc biệt đối với lực lượng lao động giỏi.
- Bà có cho rằng hiện tượng chạy chức chạy quyền đã dẫn đến tình trạng một số người tài không được đặt vào vị trí xứng đáng, còn người kém năng lực lại được đề bạt?
- Trên thực tế có trường hợp như vậy, nhưng theo tôi đó chỉ là trường hợp cá biệt. Việc "ra đi" có hàng trăm lý do khác nhau…
- Là một chuyên gia kinh tế, trước làn sóng "nhảy việc", theo bà sẽ mang lại điều gì cho sự phát triển chung của xã hội?
- Chính sách của Đảng và Nhà nước đã, đang và sẽ tiếp tục tạo điều kiện để khu vực tư tham gia vào các hoạt động kinh tế của đất nước. Trong khi nguồn nhân lực của khu vực này còn thiếu, thì việc di chuyển lao động là tất yếu. Vấn đề này không nên xem là chảy máu chất xám, khi mà nguồn nhân lực vẫn trong phạm vi quốc gia, vẫn có những đóng góp vào tăng trưởng kinh tế chung của đất nước. Ở một khía cạnh nhất định, có thể coi đó là dấu hiệu cho sự thay đổi tích cực của nền kinh tế nước nhà.
- Xin cảm ơn bà!
|
ThS Ngô Thị Thu Hằng, sinh năm 1975 và TS Đàm Thị Thanh Giang, sinh năm 1974. Năm 1997 cả hai cùng vào công tác tại Viện Di truyền nông nghiệp. Năm 2001, ThS Ngô Thị Thu Hằng chuyển công tác lên Vụ Khoa học Công nghệ, Bộ NN&PTNT. Năm 2007, chị thành lập Công ty Công nghệ Xanh Hưng Phát.
Cùng tốt nghiệp đại học nông nghiệp và nuôi mộng trở thành nhà khoa học, ThS Ngô Thị Thu Hằng, TS Đàm Thị Thanh Giang đầu quân về Viện Di truyền nông nghiệp, sau đó là Bộ NN&PTNT. Nhưng sau vài năm, cả hai quyết định rời "bầu sữa" nhà nước, thành lập công ty tư nhân. Công ty Công nghệ Xanh Hưng Phát ra đời, Thu Hằng trở thành Giám đốc còn Đàm Thị Thanh Giang là Phó Giám đốc.
Giám đốc Cty Công nghệ Xanh Hưng Phát - Ngô Thị Thu Hằng: Công hay Tư đều là cống hiến
- Là con gái của nguyên một Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, được học hành bài bản, có vẻ như Hằng sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển và thăng tiến. Lý do gì khiến Hằng rời Viện, ra ngoài thành lập công ty tư nhân? - Có lẽ lý do lớn nhất là bởi tôi có quá nhiều hoài bão và niềm đam mê khoa học. Vì đam mê với công nghệ sinh học mà tôi đã đầu quân vào Viện Di truyền nông nghiệp. Trong thời gian làm việc tại đây, tôi đã thi đỗ học bổng cao học về công nghệ sinh học ở Bỉ. Trở về với kiến thức đã học được ở nước bạn, tôi mong muốn được làm việc, cống hiến cho ngành công nghệ sinh học nước nhà, nhưng thấy khá hụt hẫng vì kiến thức đã học không áp dụng được nhiều.
Chuyển công tác lên Bộ NN&PTNT, tôi vẫn thấy không phù hợp với môi trường làm việc có quá nhiều cuộc họp hành. Tôi suy nghĩ, trăn trở, muốn làm một cái gì khác hơn. Trăn trở mãi cho đến ngày Đàm Thanh Giang đề xuất ý tưởng làm rau mầm theo công nghệ của Nhật Bản, tôi gật đầu liền. Việc sản xuất và kinh doanh rau mầm ban đầu rất vất vả, không mang lại lợi nhuận nhiều, thậm chí còn phải chịu lỗ một thời gian dài. Tuy vậy nhưng chúng tôi được chủ động trong công việc, được tự do sáng tạo. Tôi luôn tin tưởng sẽ thành công vì rau mầm không những sạch mà giá trị dinh dưỡng rất cao, chắc chắn sẽ thuyết phục được người tiêu dùng.
- Nhưng thành lập công ty là bước vào thương trường. Điều này có trái với "nghiệp" khoa học của Hằng?
- Nhiều người nghĩ, làm rau mầm là kinh doanh nhưng chưa hẳn đúng. Kinh doanh chỉ là một phần trong hoạt động của Công ty chúng tôi. Thực chất công việc hàng ngày của tôi vẫn là làm khoa học. Sản phẩm rau mầm tuy theo công nghệ Nhật Bản, nhưng không có nghĩa là bê nguyên xi công nghệ của họ về áp dụng tại Việt Nam bởi điều kiện khí hậu hai nước khác nhau. Chúng tôi làm thí nghiệm hàng ngày để tìm ra một công nghệ chuẩn cho sản phẩm có chất lượng tốt nhất.
- Nhiều ý kiến cho rằng bỏ Nhà nước ra ngoài làm việc là "chảy máu chất xám", ý kiến của Hằng thế nào?
- Theo tôi, công hay tư đều là đóng thuế, là cống hiến cho xã hội. Nếu ra ngoài làm việc hiệu quả hơn có nghĩa là anh cống hiến được nhiều hơn.
TS Đàm Thanh Giang: Thu nhập và điều kiện làm việc tốt, chẳng ai bỏ đi “Lâu nay người ta nói nhiều đến tình trạng lao động làm việc thiếu trách nhiệm, không cống hiến hết khả năng của mình, phần nhiều cũng do cơ chế quản lý và cái cách "dùng người" của lãnh đạo. Ở nước ngoài, họ làm việc theo nhóm rất tốt. Người lãnh đạo bao giờ cũng là người rất giỏi về chuyên môn. Cách lãnh đạo phổ biến ở Việt Nam là người lãnh đạo nghĩ ra hết mọi thứ rồi bảo với nhân viên: "Có việc này, làm như thế này và hãy làm đi". Còn cách lãnh đạo ở nước ngoài là: "Có việc này, anh/chị có muốn làm không? Nếu định làm thì về nghiên cứu tài liệu và trình bày kế hoạch cụ thể với tôi để xem xét". Với cách lãnh đạo đó, họ khuyến khích và tận dụng triệt để được khả năng sáng tạo của tất cả mọi người. Một ý tưởng hay được thực hiện thành công, ngoài cái "tài" của người lãnh đạo, còn là sự sáng tạo và đóng góp của từng cá nhân.
Để giữ chân người tài trong khu vực công, theo tôi cơ chế lương phải minh bạch, có sự công bằng trong việc sử dụng, đánh giá năng lực của công nhân viên chức. Nếu có mức thu nhập đảm bảo và điều kiện làm việc tốt, chẳng ai bỏ ra ngoài cả. Ở Nhật, tại khu vực công họ trả tiền lương theo trình độ. Lương của một ông giáo sư là 15.000 USD/tháng. Trong khi đó, lương của một sinh viên vừa ra trường là 1.500 USD/tháng, chỉ bằng 1/10 lương của giáo sư. Ở Việt Nam, lương tiến sĩ của mình chỉ được 1,5 triệu đồng/tháng, còn sinh viên mới ra trường thì được được khoảng 1 triệu đồng/tháng. Sự chênh lệch về đánh giá "chất xám" đó là không đáng kể. Nếu trong khu vực Nhà nước có chế độ lương công bằng, điều kiện làm việc tốt thì biết đâu khi đó lại có làn sóng ngược, người "ngoài" lại muốn nhảy vào "trong"?”.
L.V |
Lâm Vũ