Làng “cụt ngón”

Từ làng tỉ phú...

Làng kim khí Thanh Thùy có truyền thống cách đây 60 - 70 năm với mặt hàng chủ yếu là đinh gia công bán cho các xưởng mộc. Cả xã như một công trường cơ khí, máy móc vận hành hết công suất. Mỗi gia đình là một công xưởng nhỏ với hàng trăm sản phẩm khác nhau như vỏ mô tơ, ốc, long đen, bản lề, chi tiết máy...

Chị Nguyễn Thị Dung - chủ xưởng cơ khí lớn nhất ở xóm Chùa cho biết, năm 1996 - 1997, người dân bắt đầu tiếp cận với nhu cầu thị trường. Hàng loạt các mặt hàng mới được sản xuất như một số linh kiện xe máy, vỏ mô tơ, đồ điện, bàn, ghế, các loại giá đỡ... Gia đình chị đầu tư gần bảy trăm triệu để mua các máy đa năng, công suất lớn có thể sản xuất nhiều mặt hàng trên một máy. Doanh thu hàng năm của gia đình chị không dưới 500 triệu đồng.

Đa số các hộ đều đầu tư tiền mua các loại máy có giá trị hàng chục, hàng trăm triệu đồng để đáp ứng cao cho nhu cầu sản xuất. Một số hộ đã tìm cách liên hệ, trở thành nơi cung cấp nguyên liệu, linh kiện cho một số doanh nghiệp trong nước như: khung ghế cho cơ sở sản xuất ghế Xuân Hoà; đinh, ốc cho các công ty đóng tàu ở Hải Phòng...

Anh Nguyễn Văn Tiến, chủ cơ sở sản xuất cơ khí Hòa Tiến, một trong những doanh nghiệp cơ khí tư nhân đầu tiên ở Thanh Thuỳ cho biết, cơ sở của anh có mối làm ăn với các công ty đóng tàu và hai doanh nghiệp tư nhân sản xuất bàn ghế ở Hải Phòng hơn 5 năm nay, với giá trị sản phẩm hàng năm lên đến gần 3 tỷ đồng. Để có được mối làm ăn này anh phải cất công hàng tháng liền ở đất Hải Phòng để tìm hiểu, tiếp thị và giới thiệu sản phẩm của mình.

Nguyễn Văn Thực với bàn tay có 3 đốt vừa bị máy cán tôn nghiền nát.

Nhờ những mặt hàng đa dạng và có chất lượng, không ít xưởng cơ khí gia đình Thanh Thuỳ thường xuyên nhận được những đơn hàng của một số doanh nghiệp trong tận Đà Nẵng, Sài Gòn, Đồng Nai. Nhiều xưởng cơ khí gia đình đã bắt đầu tìm tòi, sản xuất mặt hàng cầu kì, có giá trị hơn như bô xe máy, phụ tùng ô tô,... Và một số hộ đã bắt đầu hướng đến xuất khẩu vỏ mô tơ, khung ghế...

Một điều lạ, để có nguồn hàng đa dạng, đáp ứng liên tục cho thị trường những sản phẩm như long đen, đinh, mắc quần áo, mỗi xưởng cơ khí gia đình lại “âm thầm” đi tìm ra những mặt hàng “tủ”, tạo ra “thương hiệu” riêng cho mình. Vì thế mà khách lạ đến Thanh Thùy thường ngạc nhiên khi thấy không ít xưởng máy móc kêu ầm ầm nhưng “đóng  kín cổng” để sản xuất vì sợ “lộ” sản phẩm.

Theo ông Lý Duy Bình, Phó Chủ tịch xã Thanh Thùy, toàn xã có 85% hộ gia đình làm nghề cơ khí. Những năm gần đây việc đa dạng hoá các mặt hàng, mở rộng quy mô sản xuất giúp không ít hộ trở nên giàu có. Những hộ có thu nhập hàng tỉ đồng mỗi năm không phải là chuyện hiếm. Trong làng, nhà tầng mọc san sát, nhiều ngôi nhà mang dáng dấp của biệt thự. Hình ảnh những chiếc xe hơi của các chủ xưởng cơ khí chạy quanh đường làng không phải là chuyện xa lạ.

Các xưởng cơ khí gia đình này đã giải quyết cho hàng nghìn lao động - chủ yếu là thanh niên không có việc làm trong huyện, tỉnh và các tỉnh ngoài như: Hưng Yên, Thái Bình, Nam Định, Thanh Hoá... với thu nhập từ  1 triệu đến 2 triệu đồng/tháng.

Đến nỗi đau làng “đọt ngón”

Hỏi đường về Thanh Thùy, dù đã đoán trước nhưng chúng tôi vẫn không khỏi ngạc nhiên khi những người chỉ đường đều gọi là làng “đọt ngón”- từ địa phương nghĩa là cụt ngón. Có tận mắt nhìn những bàn tay người thợ ở đây mới thấy hết được cái sự chua chát ấy. Hầu như xưởng cơ khí nào cũng có thợ bị cụt ngón tay.

Trao đổi với chúng tôi, ông Bình đưa ra một con số đáng giật mình: hiện có trên 60% lao động cơ khí trong xã bị mất một, hai hay ba đốt ngón tay; cũng có người bị mất cả bốn ngón hoặc bị vát chéo nửa bàn tay, ngoài ra còn những tai nạn nghề nghiệp khác. Vị lãnh đạo xã ngậm ngùi: Vẫn biết là sinh nghề, tử nghiệp nhưng cái giá phải trả là quá đắt. Tai nạn ở đây chủ yếu do máy đột dập và máy cán tôn gây ra. đây là loại máy phổ biến nhất, gần 100% xưởng cơ khí phải dùng đến chúng. Máy đột dập, cái to có lực dập tới gần 200 tấn, cái nhỏ cũng phải hơn chục tấn. Do phải trực tiếp điều khiển máy bằng tay, nhất là việc làm long đen hay làm máy cán tôn, phải dùng tay đẩy tấm kim loại vào khuôn máy, chân nhấn cò (dạng công tắc), tay không rụt nhanh là... mất ngón.

Càng đeo găng tay lao động công nhân càng dễ mất ngón, vì khi tiếp xúc với máy dễ bị mất cảm giác. Nhiều công nhân khi thấy ngón tay nhức nhức, kéo găng tay ra mới biết... đầu ngón tay đã dập nát, như trường hợp của anh Hoàng Văn Thực ở xóm Chùa, chị  Nguyễn Thị Tình ở thôn Rùa Hạ,...

Đã hơn một năm trôi qua, nhưng anh Nguyễn Văn Thành vẫn không thôi bị ám ảnh bởi buổi chiều định mệnh. Anh không ngờ hơn chục năm làm nghề cơ khí của mình lại kết thúc nhanh chóng với một bàn tay không còn nguyên vẹn. Anh kể, lúc đó anh đang dập nốt mấy chiếc bulong thì đột nhiên trục quay giật “khực khực”. Anh ngước lên, và chỉ một giây mất tập trung bàn dập đã bê bết máu. Hơn 30 tuổi, người đàn ông lao động chính của gia đình đã mất đi một bàn tay.

Người làng cũng không thể quên được tai nạn kinh hoàng của chị Hoa. Khi đó chị đang nhặt những khuôn ốc do máy dập đẩy ra. Chiếc dây cua roa trần, không bảo hiểm kéo trục dập chạy vù vù bên cạnh. Một chút sơ ý, nó siết chặy mái tóc của chị quay tít. Khi mọi người dừng được máy, da đầu chị đã bị lột, bê bết máu.

Những vụ tai nạn để lại di chứng trên cơ thể người lao động vẫn thường xuyên xảy ra. Có thể nhìn thấy nguyên nhân là hầu như công nhân không đươc đào tạo, tập huấn về quy trình vận hành máy móc đảm bảo về an toàn lao động. Và tình trạng máy móc cũ kĩ, thô sơ vẫn còn hoạt động nhiều.

Thiết nghĩ, đã đến lúc các cơ quan chức năng của tỉnh Hà Tây vào cuộc để đưa ra giải pháp giúp làng nghề Thanh Thùy chấm dứt tình trạng tai nạn lao động nghiêm trọng như trên.

Mạnh Chung - Mạnh Cường