Làng gốm Bát Tràng: Nhạt phai vì giả phong cách
Giadinh.net - Thời gian gần đây, nhiều người đến với làng nghề Bát Tràng (Hà Nội) tỏ ra khá thất vọng bởi sự pha tạp các dòng gốm, thậm chí hàng Trung Quốc cũng được bày bán dưới thương hiệu nổi tiếng này. Các khách hàng đã đặt ra câu hỏi: Phải chăng, Bát Tràng đang dần tự đánh mất bản sắc một làng nghề cổ truyền?
Pha tạp phong cách
Những người sành về gốm đều dễ dàng nhận ra những biến đổi pha tạp của gốm Bát Tràng khi tham quan chợ sản phẩm ở làng nghề này. Trong khá nhiều gian hàng đã xuất hiện thêm nhiều sản phẩm lạ mang phong cách của các dòng gốm khác.
 |
Các dòng gốm nổi tiếng như Chu Đậu, Phù Lãng... thậm chí là gốm Chăm cũng xuất hiện tại khu chợ này. Trong số những sản phẩm bắt mắt nhất của khu chợ còn xuất hiện cả những mặt hàng được nhập từ các tỉnh khác về và hàng làm theo phong cách của nước ngoài. Đặc biệt, tại đây cũng có khá nhiều sản phẩm có xuất xứ từ Trung Quốc.
Đồ gốm Bát Tràng được sản xuất theo lối thủ công, thể hiện rõ rệt tài năng sáng tạo của người thợ lưu truyền qua nhiều thế hệ. Do tính chất của các nguồn nguyên liệu tạo cốt gốm và việc tạo dáng đều làm bằng tay trên bàn xoay, cùng với việc sử dụng các loại men khai thác trong nước theo kinh nghiệm nên đồ gốm Bát Tràng có nét riêng là cốt đầy, chắc và khá nặng, lớp men trắng thường ngả màu ngà, đục.
Đặc điểm chính là gốm Bát Tràng được làm bằng tay nên thường không có nhiều sản phẩm đồng loạt, thậm chí có những sản phẩm là độc bản. Lối vẽ trên sản phẩm Bát Tràng thiên về ám tả (gốm Trung Quốc thường tả thực) nên được khách hàng đánh giá cao về mặt nghệ thuật. Gốm Bát Tràng lại thường được nung ở nhiệt độ cao (trên 1000oC) nên nước men vừa độc đáo mà sản phẩm lại có độ bền lớn.
Gần đây, Bát Tràng xuất hiện kỹ thuật vẽ trên nền xương gốm đã nung sơ lần một hoặc kỹ thuật trang trí hình in sẵn trên giấy decal nhập từ nước ngoài. Hai kiểu này tuy đẹp nhưng không phải là truyền thống của Bát Tràng.
 |
Ngoài ra, việc giả phong cách các dòng gốm khác cũng đang gây thất vọng cho nhiều nghệ nhân và các thợ làm gốm có tâm huyết của chính làng Bát Tràng. Anh Nguyễn Tiến Đạt - một thợ gốm có tay nghề cao của làng cho biết, việc nhiều gia đình sản xuất và nhập những mặt hàng không theo phong cách của Bát Tràng tuy có làm phong phú thêm về số lượng nhưng không được coi là nghệ thuật và sáng tạo trong di sản gốm Bát Tràng, cũng như gốm Việt Nam nói chung.
Đánh đổi thương hiệu bằng cái lợi trước mắt
Một số khách nước ngoài không còn mặn mà khi đến với làng nghề này. Ngay cả khách trong nước cũng không thực sự hài lòng với những sản phẩm “đa phong cách” của Bát Tràng. Bác Nguyễn Anh Minh - một khách tham quan chợ gốm cho biết: “Nếu tôi thích chơi đồ Phù Lãng hay một dòng gốm khác, tôi sẽ không đến đây và không mua ở đây. Tôi muốn đến Bát Tràng để mua được những sản phẩm độc đáo của chính Bát Tràng”.
 |
Theo thợ gốm Nguyễn Tiến Đạt, việc Bát Tràng có các sản phẩm làm giả phong cách vì nhiều gia đình muốn mặt hàng của mình phong phú. Tuy nhiên, điều đáng buồn hơn là sự có mặt của các sản phẩm có xuất xứ từ nước ngoài. Các sản phẩm của nước ngoài thường có giá thành rẻ hơn vì được sản xuất theo dây chuyền và nung ở nhiệt độ thấp (khoảng 800oC).
Thợ gốm Nguyễn Văn Sảo cho biết, việc dùng men nhẹ lửa và nung ở nhiệt độ thấp sẽ giảm được rất nhiều chi phí giá thành sản phẩm. Các lò gốm hiện nay đều dùng gas, khi ở nhiệt độ thấp thì lượng gas hao không nhiều nhưng nếu nâng nhiệt độ từ khoảng 900oC trở lên thì sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng đốt.
Các chi phí giữa gốm nhẹ lửa, làm theo dây chuyền và gốm nặng lửa làm thủ công có thể chênh nhau từ 50 đến 60% giá thành. Cùng một sản phẩm có kích thước và hình thức tương đối giống nhau nhưng nếu sản xuất theo dây chuyền nhẹ lửa giá thành có thể chỉ vài triệu đồng nhưng nếu là gốm Bát Tràng giá thành có thể gấp hàng chục lần.
Theo ông Sảo, gốm Bát Tràng nung ở nhiệt độ cao không chỉ khiến sản phẩm có độ bền lớn mà còn triệt tiêu được những chất độc trong đất và men gốm. Những sản phẩm nhẹ lửa không có được những tính năng ưu việt đó.
Để phân biệt được được các loại gốm nhập ngoại không khó. Đây thường là những sản phẩm có màu sắc bắt mắt, đồng loạt hay các sản phẩm thuộc nhóm đồ chơi. Vì vậy, những người ưa màu sắc thường sẽ mua nhầm phải các sản phẩm này.
Hoàng Phương