Lạng Sơn - Cao Bằng: Những dòng sông kêu cứu

Những con sông vốn hiền hoà nay bị con người đào bới, sàng sẩy trở nên lở loét, quặt  quẹo. không chỉ vậy, những hành vi trên còn vi phạm Luật khoáng sản, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường.

Thi nhau đào, đãi

Sông Bắc Khê là tài nguyên vô giá và là nguồn sống của người dân Tràng Định (Lạng Sơn) bao đời nay. Nhờ có dòng sông  này các bản làng xa xôi đã tận dụng làm thủy điện nhỏ, làm thuỷ lợi, nâng diện tích tưới nước lên 2 vụ.

Vậy mà việc khai thác cát, đãi vàng sa khoáng tại dòng sông này đang diễn ra công khai. Lợi dụng mùa nước cạn, các xe công nông, xe trâu, xe bò tiến ra giữa dòng  mặc sức đào bới và  chở cát sỏi đến nơi tập kết đi tiêu thụ. Kèm theo đó, tình trạng nạo hút, đãi cát “săn tìm” vàng sa khoáng diễn ra rầm rộ ở địa bàn các xã như, Kháng Chiến, Quốc Việt (huyện Tràng Định) với gần 40 “máy” hoạt động suốt ngày đêm và hàng trăm người dân tham gia làm... cửu vạn.

Trong vai một “khách hàng” đi tìm nguồn cát với khối lượng lớn để phục vụ công trình xây dựng, chúng tôi lân la đến khu vực có nhiều “ sa tặc”, “vàng tặc” đang hoạt động. Hùng - một cửu vạn mới giải nghệ cho biết: Các tàu khai thác cát, sỏi vừa để cung cấp cát cho các công trình xây dựng dân dụng vừa chuyên chở bán cho các vùng lân cận. Để khai thác tối đa nguồn cát, sỏi, vàng sa khoáng dưới lòng sông, các chủ tàu, thuyền đã đầu tư đóng mới các phương tiện  với công suất khai thác lớn bình quân 1 tàu  có giá từ 100 triệu đồng trở lên, có tàu đãi vàng có giá lên tới vài trăm triệu đồng.

Tuy nhiên, đa số các tàu, thuyền hoạt động khai thác cát, sỏi, vàng sa khoáng đều không có giấy phép hoạt động của cơ quan chức năng. Chính vì nguồn lợi cát, sỏi, vàng cám đem lại mà bất chấp sự truy quét, ngăn cấm của các cơ quan chức năng, các cụm “ăn” vàng sa khoáng chảy qua không chỉ dùng tàu, thuyền hút cát, khai thác vàng sa khoáng, một số”ông chủ” còn dùng máy xúc đào đất ở những nơi có vàng cám để đãi lấy vàng. Với “phòng trào” khai thác cát, sỏi, vàng sa khoáng ồ ạt, lòng sông Bắc Khê đang bị nạo vét không chỉ làm thay đổi hệ sinh thái vốn có mà còn làm thay đổi dòng chảy con sông, gây sạt lở đất, nguy hiểm đến dân cư sống dọc hai bên bờ sông.

Ảnh hưởng môi trường

Chúng tôi có mặt tại khu vực sông Hiến ở thị xã Cao Bằng, nơi cũng đang đứng trước nạn đào, đãi vô tội vạ. Hàng trăm hố đào vàng sâu, rộng như những chiếc ao lớn dọc ngang trên dòng sông. Dòng nước mang theo đất bùn đỏ, đặc quánh dơ bẩn từ những máy đãi vàng thải ra  chảy về hạ lưu.

Nghiêm trọng nhất là khu vực xã Canh Tân, Minh Khai, Quang Trọng thuộc huyện Thạch An, tình hình khai thác vàng đã đến mức báo động. Các chủ đãi vàng huy động những cỗ máy bơm nước công suất lớn, máy xúc, máy ủi tham gia đào, đãi. Cứ nơi nào nghi có vàng là các đầu nậu cho cửu vạn bới tung lên. Mỗi khi “đánh hơi” thấy chỗ nào có vàng là ngay lập tức nơi đó sẽ bị “phong toả” để đào bới, có chỗ cửu vạn còn đào đất đá ngay cả vào chân cột điện...

Mới đây, trước bức xúc của dư luận, một số đầu nậu lớn đã tạm thời co cụm lại tổ chức thành những “tổ du kích” khai thác nhỏ lẻ. Những nhóm này có từ 5-7 người. Có thể từ những lời đồn thổi nên nhiều người dân đã đổ xô tham gia đãi vàng. Ví như ở xóm Khau Xiểm và Khau Hên (thuộc huyện Thạch An), có những thời điểm có hơn một nửa số lao động trong vùng kéo nhau đi khai thác vàng...

Ông Đặng Nhật Quân, giám đốc Cty cấp nước tỉnh Cao Bằng bức xúc cho biết: “Chính phủ đã có các văn bản chỉ thị nghiêm cấm mọi hoạt động khai thác khoáng sản và các hoạt động gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, nhằm đảm bảo sự trong sạch cho nguồn nước sinh hoạt. Thế nhưng ở trên các dòng sông này theo kết quả xét nghiệm nước năm 2006, độ đục của sông Bằng, sông Hiến là 4.000 NTU (trong khi đó tiêu chuẩn nước sạch của bộ Y tế đưa ra là không quá 20 NTU- pv). Với độ đục như vậy, Cty rất khó khăn trong việc xử lý nước trước khi cung cấp cho người dân. Bên cạnh đào, đãi vàng trái phép làm ô nhiễm dòng nước, một số chủ khai thác vàng còn dùng thuỷ ngân - một thứ hoá chất cực độc đối với con người để “cô vàng”...”

Vấn đề “sa tặc”, đang là nỗi bức xúc của người dân sông hai bên bờ sông Bắc Khê và sông Hiến. Hãy cứu lấy những dòng sông khi chưa quá muộn. Rất mong các cấp chính quyền hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng xem xét, kịp thời ngăn chặn những vi phạm đang xâm hại đến cuộc sống và môi trường đầu nguồn nơi miền biên giới, để dòng sông mang lại những nguồn lợi theo đúng nghĩa của nó.     

Hoàng Duy