Lên “cổng trời” kiếm... bạc tỷ

Nhìn đồi chè muôn vàn đường kẻ xanh viền quanh thung núi như một bức tranh thuỷ mặc, nhìn những vườn hoa ly khoe sắc giữa đất trời Kỳ Sơn bạt gió này, ít ai ngờ ngày trước đó là những nương hoa anh túc bịt bùng.

Thay thuốc phiện bằng… rau 

Đội viên Dềnh Bá Lầu trong vườn ươm chè.

Vừa đặt chân lên mảnh đất cao vời vợi này, anh Nguyễn Trọng Cảnh, Tổng đội trưởng, người trong đoàn quân tiên phong lên cắm lều dựng trại ở Huồi Tụ đã dẫn chúng tôi đi quanh đại bản doanh thăm quan cây cối.

Những cây hồng Đà Lạt, bưởi Phúc Trạch... toả tán xum suê, những vườn bắp cải, xà lách đủ loại mướt xanh. Ông Vừ Dông Dìa, Chủ tịch xã vừa tới góp chuyện: "Bà con người Mông ở Huồi Tụ coi các anh chị ở Tổng đội như con em thân thiết trong bản. Nhờ có anh Cảnh và Tổng đội mà Đảng bộ xã Huồi Tụ chúng tôi xác định rõ loại cây cho hiệu quả kinh tế cao thay cho… cây thuốc phiện trước đó".

Mô hình trồng bắp cải ở Huồi Đun.

Một lao động mỗi năm phát hơn một héc ta rừng, thu được khoảng 2 cân thuốc phiện, bán ra cho người miền xuôi được khoảng 3 triệu đồng. Mọi thu nhập đều nhìn vào dòng nhựa của cây anh túc.

Năm 2002 khi được chủ trương của huyện cho xây dựng Tổng đội TNXP 8 - xây dựng kinh tế tại Huồi Tụ, lúc đầu bà con không ưng, sợ tổng đội lên chiếm hết đất. Nhờ cán bộ đeo bám giải thích, vận động và mắt thấy Tổng đội trồng được nhiều rau, bí, khoai sọ, chè tuyết shan xanh tốt, thu nhập cao thì bà con bắt đầu tin và làm theo. Chưa đầy 6 năm mà bà con các bản Huồi Đun, Huồi Khả, Huồi Mụ... xung quanh Tổng đội đã trồng được 200 ha chè tuyết shan. Bản Huồi Đun có hơn 120 hộ, đã có 90 hộ "chuyển nghề". Các hộ trồng đầu tiên như Vừ Vá Chống, Lỳ Chứ Ca thu nhập từ 10-15 triệu đồng/năm, gấp 3, gấp 5 lần cái thời trồng cây anh túc. Gia đình ông Dềnh Dua Chò, bản Huổi Khả, trồng hơn 1,5 ha, hai năm vừa rồi đã cho thu nhập 40 triệu đồng.

Dựng nhà to từ… bò nái

Vườn hoa ly của tổng đội

Tổng đội trưởng Cảnh cho biết, trong tổng số 41 đội viên của Tổng đội, có 14 đội viên và 25 hộ dân tộc Mông về lập làng ngay sát cạnh văn phòng Tổng đội. Hàng ngày, 14 đội viên người Mông tập trung tại Tổng đội, được hỗ trợ một phần nhỏ tiền ăn. Lương hàng tháng do Tổng đội quản lý, trừ khi cần chi tiêu cho cá nhân đột xuất còn mỗi quý mới cho nhận một lần để tiết kiệm cho đội viên.

Gà đen Mông nuôi ở tổng đội.

Của cải không có gì ngoài một căn nhà ba gian tuyềnh toàng lợp tranh và một con bò. Điều kiện đưa ra là mẹ lấy bò thì phải để nhà lại cho anh em Lầu hoặc ngược lại. Lầu xin lấy nhà để ba anh em có nơi tá túc. Từ đó, Lầu lam lũ phát rẫy trồng lúa, ngô nuôi hai em trưởng thành. Lấy vợ, Lầu chỉ có căn nhà cũ nát.

Năm 2003, Tổng đội TNXP 8 Huồi Tụ thành lập, Lầu xin gia nhập ngay. Lầu nói: "Nếu không có Tổng đội thì không biết đến bao giờ vợ chồng Lầu làm được nhà đẹp, có của ăn của để như bây giờ"... Năm đầu, Tổng đội giữ cho hai triệu đồng từ lương, vợ chồng Lầu mua một con bò cái sinh sản nuôi. Năm tiếp theo lại mua thêm con bò nữa, đến nay đàn bò của họ đã là 12 con.

Cuối năm 2007, được Tổng đội hỗ trợ 5 triệu đồng, bản và xã bình xét hưởng hỗ trợ từ Chương trình 135 sáu triệu đồng, Lầu "dứt" 4 con bò ra để làm nhà. Đó là căn nhà gỗ ba gian lợp tôn ghép ván đánh sơn dầu nước lên bóng loáng trị giá khoảng 30 triệu đồng nằm ngay đầu bản Huồi Khả được đánh giá là to và đẹp nhất bản. Ba năm qua, vợ chồng Lầu còn nhận trồng 1 ha chè vừa cho thu hoạch lứa đầu nhập 5 triệu đồng. Thật đáng mừng cho họ.

Ông Vừ Dông Dìa nói: Từ rau, Tổng đội chuyển sang vận động, hướng dẫn bà con trồng chè tuyết shan. Các đội viên đã đến tận từng hộ "cầm tay chỉ việc" trồng chè. Gần 6 năm qua tại Huồi Tụ đã trồng được 300 ha chè tuyết shan chất lượng cao, trong đó có hơn 200 ha do bà con người Mông các bản Huồi Đun, Huồi Mụ và Huồi Khả, Phà Xắc... trồng.

Hái chè tuyết shan ở Huồi Pịa.

Giống chè tuyết shan từ cao nguyên Đồng Văn (Hà Giang) phù hợp với đất Huồi Tụ, trồng bằng phương pháp hữu cơ chất lượng cao đã được người tiêu dùng đánh giá là loại chè sạch nhất hiện nay. Đặc sản chè tuyết shan Kỳ Sơn đã được Tổng đội đăng ký thương hiệu và ngành y tế kiểm tra tiêu chuẩn chất lượng.

Từ thành công này, Tổng đội xin đất trồng lúa nước. Tổng đội trưởng Cảnh đến bản Phà Xắc, cách trung tâm Tổng đội 10km, nơi có nguồn nước chỉ đạo anh em khai hoang làm ruộng bậc thang. Vụ đầu thu hoạch hơn 3 ha cho sản lượng 18 tấn, bà con đến xem rất đông, ai cũng trầm trồ "phải theo Tổng đội làm ruộng thôi".

Vừ Y Mò đội viên nữ người Mông đóng gói sản phẩm chè tuyết shan.

Nghĩ Huồi Tụ có thể phù hợp với loại cây hoa này, Cảnh đã mạnh dạn đăng ký trồng thí điểm. Cuối năm 2007, Cảnh giao cho một kỹ sư nông nghiệp phụ trách và một số cán bộ kỹ thuật nhận giống, làm đất trồng thử 200 m2. Kết quả thật bất ngờ, sau 4 tháng cận Tết Nguyên đán, sản phẩm hoa ly Huồi Tụ, Kỳ Sơn đã được một thương lái ở thành phố Vinh mua sỉ 2 nghìn gốc tại vườn, lãi 30 triệu đồng.

Sau này anh em Tổng đội mới biết, nếu bán ở Vinh số hoa ấy phải lãi trên 100 triệu đồng. Từ thành công này, với kinh nghiệm đã học được kỹ thuật cho hoa nở đúng theo ý định, hiện trong vườn Tổng đội có tới 10 nghìn gốc hoa ly đang phát triển tốt. Anh em dự kiến ngày 25 tháng Chạp Tết Kỷ Sửu sẽ đưa ra thị trường.

Không dừng lại, Tổng đội tiếp tục khai phá mở rộng diện tích đưa một số giống cây phù hợp với khí hậu ôn đới như chè Ô long, cá hồi và một số cây nuôi trồng thí điểm một số vùng ở Kỳ Sơn. Thành công nhiều, nhưng vẫn còn không ít gian nan phía trước.

Nào là sự phát triển bền vững, nào là phương pháp thu hút đầu tư, nào là nâng cao chất lượng chế biến các loại sản phẩm và tiếp thị quảng bá thương hiệu. Anh em Tổng đội nói rằng, họ rất cần sự hỗ trợ bằng nguồn vốn và một số cơ chế chính sách ưu đãi của Nhà nước.

Khi bài viết này sắp lên khuôn thì Tổng đội trưởng Nguyễn Trọng Cảnh gọi cho tôi báo một tin vui: Kinh phí 29,258 tỷ đồng cho dự án xây dựng "Làng thanh niên lập nghiệp Na Ngoi" thực hiện từ năm 2009-2012 đã được Trung ương Đoàn phê duyệt. 5.000 con giống cá hồi từ Sa Pa (Lào Cai) đã được các anh mang về nuôi thí điểm ở Na Ngoi.

Thật mừng cho những người con em đồng bào Mông gan dạ, sáng tạo. Họ kiếm tiền tỷ cho cuộc đời mình và người khác một cách chính đáng, tránh được con đường anh túc ngút ngàn mù mịt thuở trước. Họ đang xây cuộc sống cho mình và cho bà con mình nơi "cổng trời" heo hút gió mây.  Mùa xuân, hương hoa ly thơm quá. Mùa xuân, vị chè tuyết shan ngọt lạ!

Minh Thư