"Lớp học mò sắt" của người Việt giữa Phnom Penh

Lớp học do nhà thờ Thánh Tâm của cộng đồng người Việt lập ra. Người ta gọi đây là “lớp học mò sắt”, bởi đa phần học sinh là con em dân nghèo, một buổi đi học, một buổi đi tìm sự sống dưới lòng sông.

“Cô ơi, cho con chữ”!

Rạng sáng. Cô bé gầy gò, đen nhẻm, áo quần xộc xệch rụt rè gọi cửa: “Cô ơi, cho con chữ”!

- Bữa nay con lại đi “lặn hơi tài” nữa hả. Đưa vở đây cho cô... Mà mấy chữ bữa trước con thuộc hết chưa, đọc cô nghe coi...”.

Nhận lại quyển vở nhàu nát từ tay cô giáo, đứa bé ríu rít cảm ơn rồi ù chạy về phía bờ sông Bassac cuồn cuộn. Ở đó, trên một chiếc xuồng cũng rách bươm, bên ngoài bao bọc một lớp cao su cho nước khỏi rịn vào, mẹ và cậu em của nó mới lên 7 tuổi đang đợi sẵn, chuẩn bị cho một ngày mưu sinh bằng nghề mò sắt dưới đáy sông...

Dân Việt ở quanh nhà thờ Thánh Tâm, phường Nirouth kể cho chúng tôi nghe về hoàn cảnh của bé gái “xin chữ” Nguyễn Thị Điệp. Hồi trước, nhà Điệp ở bên cồn Két, nằm giữa nhánh sông Bassac (khi đổ vào Việt Nam gọi là sông Tiền).

Đến năm 2002, cồn Két bị Thủy thần nuốt mất nên cả nhà điệp phải chất xuống chiếc ghe bầu, lênh đênh trên sông nước mưu sinh bằng nghề mò phế liệu trên các đoạn sông chảy qua thủ đô Phnom Penh.

Ngay sau lưng những học sinh chuẩn bị buổi học dã ngoại này là dòng sông Bassac. Có những trẻ em nghèo người Việt phải bỏ học để kiếm sống dưới lòng sông đó.

Cái nghề kiếm sống dưới đáy sông đã nhanh chóng bào mòn sức lực của cha Điệp. Có lần anh bị tê dại đôi chân cả tuần không cử động được, rồi đôi mắt mờ dần.

Người biết chuyện bảo anh đừng lặn sông nữa, nếu không sẽ gặp tai họa. Chưa kịp đổi nghề, thì anh bị tai biến nằm liệt dưới ghe hơn một năm rồi qua đời. Mẹ Điệp, chị Nguyễn Thị Luận, tiếp nối cái nghề của chồng để nuôi 2 đứa con thơ.

Nhiều lúc thấy mẹ cứ lặn hụp dưới dòng sông, lạnh run người mà không mò được gì, Điệp thương mẹ quá, năn nỉ cho xuống sông cùng. Sợ con bị mảnh chai cắt tay chân, rồi cá nóc cắn-vì đoạn sông này rất nhiều cá nóc, nhất là vào mùa khô, chị Luận kiên quyết không cho. Lựa lúc mẹ đi chợ, Điệp đã nhảy ùm xuống sông...

Chừng mẹ về, thấy trên ghe có mấy thanh sắt khung xe đạp, tưởng con đi trộm của người ta, mới gọi vào tra hỏi. Nghe Điệp kể lại, người mẹ đã ôm chầm lấy con...! Từ ngày đó, cô bé Điệp mới hơn 10 tuổi đầu, đã cùng mẹ lần mò khắp các lòng sông trong thành phố Phnom Penh để tìm sự sống.

“Do phải lao động sớm, nhiều em vài ba ngày mới đến lớp một buổi, vậy mà vẫn ráng sức đeo đến khi biết đọc biết viết, biết làm 4 phép tính. Từ khi về địa điểm mới này lớp học đã có hơn 30 học sinh trưởng thành và tìm được công việc mần ăn ổn định. Con gái thì làm công nhân may ở thành phố Phnom Penh, con trai đi làm “ép chai” (thợ bê, thợ hồ, mua phế liệu)”- cô Trương Thị Xê cho biết.

Một lần theo mẹ vào khu chợ của người Việt tại Nirouth, quận Mean Chey, Điệp thấy mấy đứa bạn cùng độ tuổi với mình được đi học, em thích lắm, cứ nằn nì đòi mẹ cho đến trường. Biết hoàn cảnh Điệp, các thầy cô giáo ở nhà thờ Thánh Tâm đã dang tay đón em. Điệp được đi học không phải đóng tiền...

Mấy ngày qua, lũ thượng nguồn đổ về dồn dập. Sau một đêm mực nước sông Bassac đã dâng cao hơn nửa gang tay. Điệp phải lấy “hơi tài” lặn sâu gần chục mét mới chạm đáy sông. Còn bao nhiêu sức em lại quờ quạng đôi tay, đụng gì cũng lấy để còn kịp ngoi lên mà thở. Vật gì bán phế liệu được thì giữ lại, không thì vứt đi.

Lặn hụp suốt buổi, mẹ con Điệp nhặt được 2-3 kg sắt, bán lại cho vựa phế liệu trong xóm với giá  2.000 riel/kg (khoảng 8.000 đồng tiền Việt ). Ngày này qua tháng khác, nguồn phế liệu dưới lòng sông cũng vơi đi, Điệp và mẹ phải đi xa hơn.

Hôm nào đi vài ba ngày, em lại đến trường xin cô giáo ghi cho mấy chữ vào quyển vở để mang theo, lúc nào rảnh tay thì lấy ra tập đánh vần. Trầy trật suốt hơn 3 năm, vừa làm vừa học, giờ thì Điệp đã biết đọc và làm các phép tính hai con số.

Cả xóm người Việt ở Kosnơria hiện có 25 học sinh từ 7 đến 14 tuổi có hoàn cảnh như Điệp. Tất cả đều biết lặn sông tìm phế liệu, mò cua bắt ốc hoặc bơi xuồng đi hái bông điên điển trước khi được nhìn thấy con chữ.

Các em học sinh bơi xuồng đến lớp.

“Tụi nhỏ phải làm lụng như người lớn nhưng các em đều rất thích học. Hôm nào không đến lớp được thì các em đi xin chữ mang theo mà học. Như bữa nay 2 anh em thằng Võ - Lực, thằng Linh, con Cẩm Giàng... đã đến xin từ sáng. Hôm nào có nhiều em xin chữ, thì lớp vắng, mình thấy buồn nhưng mà nghĩ tới cảnh các em vất vả, thương quá...” - cô Trương Thị Xê, phụ trách “lớp học mò sắt”, kể.

Cô giáo Trương Thị Xê, người tình nguyện gắn bó với "lớp học mò sắt".

Tuổi thơ qua nhanh

Ông Võ Văn Mười, Chi hội trưởng Chi hội người Việt Nam tại quận Mean Chey (Phnom Penh) cho biết cộng đồng người Việt ở ấp Kosnơria có khoảng vài trăm hộ, đã sinh sống lâu đời ở cù lao Két.

Từ năm 1982, nhà thờ Thánh Tâm đã gây dựng nên một lớp học để dạy chữ Việt cho con em người Việt, bao gồm cả con em theo đạo Tin lành, Công giáo và không theo đạo đều được đi học.

Đến năm 2002, cả cồn Két bị lở mất nên làng phải di dời qua đây. Đến nơi ở mới, nhà thờ và lớp học được xây dựng khang trang hơn. Lúc cao điểm đã đón nhận đến 150 học sinh vào học, từ khối mẫu giáo đến lớp 4, học theo chương trình giáo dục bên Việt Nam.

Do chỉ có một phòng học nên mỗi sáng tất cả học sinh các khối lớp đều phải tập trung hết vào phòng, rồi chia thành từng nhóm, mỗi nhóm ngồi thành một tụ. Các cô thay nhau ghi bài của từng lớp lên bảng, rồi lần lượt giảng dạy. Đến bài của lớp nào, thì lớp ấy chép và nghe giảng.

Gần đây, để giúp các em có thể ra học hòa nhập với học sinh người Campuchia, nhà thờ Thánh Tâm và Chi hội người Việt Nam tại quận Mean Chey đã mời các giáo viên người Campuchia đến dạy tiếng cho các em vào buổi chiều.

Ngôi trường kiên cố do Hội người Việt Nam tại Campuchia đang xây dựng tại quận Mean Chey.

Theo danh sách của Chi hội người Việt Nam tại quận Mean Chey, cả xóm có gần 200 hộ nghèo. Hoàn cảnh gia đình quá khó khăn buộc các em phải lao động sớm ở lứa tuổi lên 10.

Cô Trương Thị Xê day dứt kể về hoàn cảnh của bé Nguyễn Văn Mỹ, 8 tuổi, học sinh lớp 1. “Mấy tháng trước, nó được người bác ở kế lớp học này đón về ở chung và mua sắm quần áo, sách vở để học hành. Nhưng được vài ngày mẹ nó ở cầu Monivong lại xuống bắt về đi móc bọc ni-lon. Mà số tiền nó kiếm được đáng bao nhiêu, sức nó mỗi ngày chỉ kiếm được chừng 1.500-2.000riel, nhưng nếu không có thì cả nhà nó hụt tiền mua gạo.

Thương cháu, người bác tìm đón bé trở lại học. Được mấy ngày người mẹ lại đến bắt về. Hai bên giành giật đứa nhỏ 4-5 lần như vậy, cuối cùng thì thằng nhỏ đã nghỉ học mất rồi, tội quá”.

Rồi cô Xê chỉ vào tấm ảnh 4 bé gái đang hân hoan ôm món quà Trung thu trên tay, giọng buồn rười rượi: “Tấm ảnh này chụp hồi trung thu năm ngoái, tụi nó mới 12-13 tuổi, cùng học chung lớp, nhưng bây giờ thì đã tan đàn xẻ nghé hết rồi. Con Kiều “Tửng” đi làm móng tay, con Tuyết đi làm tiếp viên quán nhậu, con Rùa chạy bàn cà phê, còn con Sáng đã lấy chồng, sanh con. Tuổi thơ của tụi nhỏ qua nhanh quá...”.

Hoàng Mai